artikel

Naar een nieuw corporatiestelsel

bouwbreed

Naar een nieuw corporatiestelsel

De verhoren van de parlementaire enquêtecommissie woningcorporaties zijn voorbij. In het najaar hoopt de commissie haar onderzoek af te ronden. Arie de Klerk heeft alvast een paar adviezen.

Nu de openbare verhoren van de parlementaire enquêtecommissie woningcorporaties (pew) achter de rug zijn, spreek ik de hoop uit dat Stef Blok zijn termijn als minister voor Wonen en Rijksdienst uitdient. Want als één ding duidelijk is geworden, dan is het dat eerdere voornemens om het stelsel te herzien steeds zijn gesneuveld in wisselingen van de ministeriële wacht. Ik geef de commissie graag wat tips mee.

Het mag duidelijk zijn dat het hier om een unieke kans gaat om orde op zaken te stellen in het corporatiebestel. Tegelijk loopt de pew het risico zich bij haar aanbevelingen te veel te laten leiden door de incidenten zoals die breedvoerig aan de orde zijn geweest, maar dat ze te weinig kijkt naar het stelsel. Anders gezegd de pew moet zich niet laten leiden door waar het mis is gegaan, maar kijken naar waar het goed gaat. Niet alles nog weer verder optuigen, niet nog meer regels en meer bureaucratie, maar terug naar de kern en aansluiting zoeken bij het goede en dat uitbouwen. Misschien is in de pew te weinig naar voren gekomen dat meer dan 90 procent van de corporaties stevig verankerd is in de lokale samenleving en dat zij in goed overleg met huurders, stakeholders en betrokken medewerkers vaak lastige klussen klaren.

In het nieuwe stelsel houden de corporaties hun taak in het huisvesten van de doelgroep. Het enige dat ze volgens mij beter kunnen laten is nieuwbouw. Traditioneel wordt de noodzaak van nieuwbouw verklaard vanuit de wenselijkheid het woningbestand te vernieuwen, maar tegenwoordig moet dat gezien worden tegen de achtergrond van een te omvangrijke sociale woningvoorraad. Nieuwbouw kan worden overgelaten aan anderen. Binnen corporaties kan de tak die zich bezighoudt met grond en nieuwbouw daarom worden afgebouwd.

Strategische aankopen

De kwaliteit van de sociale voorraad kan in stand worden gehouden door het aankopen van nieuwbouw die door derden is gerealiseerd. Een belangrijke taak van corporaties wordt de aankoop van bestaande woningen van derden. Het gaat dan vooral om strategische aankopen, bedoeld om traditionele woonwijken met particulier bezit op peil te houden en om grootscheepse stadsvernieuwing trachten te voorkomen. Het streven van corporaties om de leefbaarheid in wijken te bevorderen past daarin. Het anticyclisch bouwen maakt plaats voor strategisch aankopen. Het nieuwe stelsel moet een antwoord hebben op bijvoorbeeld de ontwikkelingen, zoals die zich thans voordoen in Rotterdam-Zuid.

De schaalgrootte van woningcorporaties kan heel goed terug naar maximaal 15.000 eenheden. Corporaties worden per definitie lokaal verankerd. Fusies stoppen wanneer dat aantal is bereikt. We weten inmiddels dat als een corporatie groter wordt en regionaal of landelijk gaat opereren, deze meer problemen aantrekt dan oplost.

Het toezicht op de corporaties wordt verbeterd en toegesneden op een nieuw, overzichtelijk corporatiebestel en kan dus sterk worden vereenvoudigd. Nu gebleken is dat als gevolg van gebrekkig toezicht de sector, lees: de huurders, voor 2 miljard worden aangeslagen, ligt het voor de hand om de omvorming van het bestel een bezuinigingstaakstelling mee te geven van 2 miljard euro, op te brengen door het ministerie, het Waarborgfonds, Centraal Fonds en de corporaties.

Het is duidelijk geworden dat de figuur van raad van commissarissen niet opgewassen is tegen een directeur-bestuurder die zijn hand overspeelt. In de nieuwe opzet, met op meerdere punten minder risico, ontstaat als vanzelf meer ruimte voor toetreding van commissarissen met een lokale binding.

Uiteraard moet een transitie worden gemaakt van de huidige situatie naar de uitkomst van de stelselherziening. Wijsheid is hier: eerst de stelselherziening, dan de transitie.

Arie de Klerk, schrijver

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels