artikel

Bestemmingsplannen

bouwbreed

Bestemmingsplannen

Het woord landschap wordt te pas en te onpas gebruikt. Ruimtelijke vormgevers en planners constateren hierbij dat de grens tussen stad en land steeds meer vervaagt en hebben daarom de definitie van het landschap verruimd.

Zo spreekt men van het ‘stedelijk landschap’. De ruimtelijke ontwikkeling en de uitbreidingen in dit stedelijk landschap komen tot stand door een zogenoemde ‘geïntegreerde planning’. Te vaak wordt daarbij getracht menselijke behoeften te vertalen in normen en ruimten. De ruimtelijke ordening zal echter meer door flexibiliteitsaspecten ingegeven moeten zijn. Mits goed ondersteund en beheerd is een strategie uitgaande van de gebruiker, al dan niet georganiseerd in nieuwe vormen van opdrachtgeverschap, te prefereren boven het gangbare ‘stellen van geboden en verboden’. Dit wordt ook wel benoemd als ‘bottom-up ontwikkelen’ of ‘zelforganisatie’. Mijn collega Friso de Zeeuw noemt de noodzaak ervan het “ontslakken van Nederland”. Het zet zich af tegen het opvatten van alles als een (top-down) ontwerp- en bouwopgave. Al geldt dit overal in de wereld, in Nederland speelt het in het bijzonder.

Vanuit angst geregeerd wordt vervolgens vergeten respect te tonen voor wat de kern is van ruimtelijke ordening, te weten het proces van het groeien en de veerkracht. Dit respect komt voort uit de erkenning dat echte bouwkunst en planologie haar oude voorrecht kan waarmaken van een blijvende herinnering aan menselijkheid in haar beste vorm, gekoppeld aan ruimte, betekenis en tijd. In dit kader is de planologie op basis van bestemmings- en vlekkenplannen bij uitstek gedoemd om achter de realiteit van het moment aan te lopen. Het is een te starre manier van denken en belemmert de huidige kansen van zowel markt als ‘continue transformatie’.

Gold tot voor enkele jaren nog de spreuk ‘wie in marmer begint te hakken is verouderd voor zijn beeld gereed is’, vandaag de dag geldt zelfs dat de getekende lijn verkleurt voordat de inkt gedroogd is. Los van een enorme kapitaalvernietiging lijkt het vooral te gaan om het missen van kansen om innovaties op te nemen in onze samenleving en meer veerkracht in te bouwen. Ik pleit daarom al jaren voor het letterlijk vervagen van de harde lijnen in bestemmingsplannen. Zij het in combinatie met goed omlijnde strategische locatie-ontwikkeling.

Prof.dr.ir. Arjan van Timmeren, TU Delft, Environmental Technology & Design

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels