artikel

Hypotheken zijn geen loden last voor banken

bouwbreed

Hypotheken zijn geen loden last voor banken

Te hoge hypotheken zijn het echte probleem, schreef Ewald Engelen afgelopen woensdag in een recensie van ‘De risicomijdende samenleving’, een boek van Taco van Hoek. Onjuist, reageert Van Hoek.

Ewald Engelen vraagt zich naar aanleiding van mijn recent verschenen boek ‘De risicomijdende samenleving’ af op welke planeet ik eigenlijk leef, waarbij hij ook nog suggereert dat mijn analyses vooral zijn ingestoken vanuit de bouwlobby. Het laatste geeft aan dat Engelen er blijkbaar niet gerust op is dat hij met inhoudelijke argumenten voldoende kan overtuigen.

Dat is ook wel te begrijpen, want inhoudelijk komt Engelen – overigens net als eerder de hoogleraren Arnold en Boot in reactie op mijn boek tijdens een uitzending van BNR – niet veel verder dan het herhalen van eenzijdige beeldvorming over de hypotheekmarkt in ons land. Waar we het over moeten hebben – en daar gaat mijn boek over – is wat nu feitelijk de risico’s zijn op de Nederlandse hypotheekmarkt en wat dit betekent voor het overheidsoptreden. Het gaat dus niet om de vraag of de banken zich beter moeten kapitaliseren of over een goede liquiditeit moeten beschikken. Ik ben een voorstander van Basel III en ook van de strengere aanvullende eisen die minister Dijsselbloem de Nederlandse banken wil opleggen. Het gaat ook niet over de vraag of het in de VS met de hypotheekmarkt mis is gegaan. Dat is uiteraard het geval geweest.

 

Geen loden last 

Mijn bezwaren richten zich tegen de beeldvorming van Nederlandse woninghypotheken als zeer risicovolle producten, die bovendien een loden last zouden vormen voor onze banken. De feiten weerspreken deze zienswijze op alle fronten. Ten eerste: de hypotheekschulden in Nederland mogen hoog zijn, maar de betalingsproblemen zijn juist relatief gering en zijn heel overzichtelijk gebleven gedurende de gehele crisis. Ten tweede: banken met veel Nederlandse woninghypotheken op de balans zijn nu juist niet de banken die in problemen zijn geraakt tijdens de bankencrisis. De enige grote bank die geen staatsteun heeft hoeven ontvangen is de RABO, veruit de grootste hypotheekverstrekker in ons land. Als de SNS nog meer Nederlandse woninghypotheken op de balans had gehad en minder Spaanse golfresorts, dan had de staatsinterventie hier ook achterwege kunnen blijven. Ten derde: de banken hebben vrijwel niets hoeven afschrijven op Nederlandse woninghypotheken. Zo zijn de verliezen op normale bedrijfskredieten vele malen groter dan die op woninghypotheken. Ook de Nederlandse staat heeft tijdens de woningmarktcrisis vanuit de Nationale Hypotheekgarantie geen cent hoeven bijleggen. Het is ook een mythe dat Nederlandse banken graag van de hypotheken af zouden willen. Ze adverteren allemaal met hun hypotheekproducten en je kunt je pas niet in een pinautomaat stoppen of je wordt op deze producten geattendeerd. Evenmin zien we dat de banken erg in hun maag zitten met een gebrek aan spaargeld; er zijn heel weinig acties op dit vlak en de lage spaarrente wijst ook niet in deze richting.

 

Consumptie versus bezit 

Mijn grootste bezwaar tegen de betogen van Engelen, Arnold en Boot is dat ze hypotheken totaal niet bekijken vanuit de positie van burgers over de levensloop. De ene schuld is de andere niet is. Het maakt veel verschil of je een schuld aangaat voor consumptie of dat je dat doet om te investeren in waardevast bezit. In het laatste geval wordt alleen aan het begin een bedrag geleend en vervolgens wordt dat leenbedrag elk jaar uitgehold door de inflatie. Bovendien staan eerste-huizenkopers doorgaans nog aan het begin staan van hun loopbaan op de arbeidsmarkt. Huishoudens die dan een hypotheek afsluiten van 5½ keer hun jaarinkomen, zitten na een jaar of vijf op 4½ keer hun jaarinkomen en in later jaren daalt dit gestaag verder. Dat is de levensloop, alleen schijnen we hiervoor de ogen te moeten sluiten. Jonge mensen mogen klaarblijkelijk nog maar mondjesmaat investeren in hun toekomst en we moeten net doen of er na het 27ste levensjaar geen loopbaanontwikkeling meer bestaat. Het betoog van Engelen dat van kredietrantsoenering geen sprake is geweest is ronduit verbluffend. Het probleem is hier natuurlijk niet de loan to value geweest, maar de forse verlaging van de loan to income. Over deze stelselmatig aangescherpte woonlastennormen rept Engelen niet, maar de cijfers spreken hier boekdelen.

De discussie moet nu eindelijk eens worden verplaatst van het algemene abstractieniveau van de schuldenberg, de luchtbel en de ‘noodzakelijke hervorming’ naar het concrete niveau van de feitelijke risico’s op de Nederlandse hypotheekmarkt. Wie dat doet, ontkomt niet aan de conclusie dat het beleid is doorgeschoten en dat het hoog tijd is om de bakens te verzetten. De in de media zo populaire onheilsprofeten onder de hoogleraren kunnen deze conclusie echter niet toelaten, omdat ze dan ook moeten toegeven dat ze de afgelopen jaren permanent verkeerde signalen hebben afgegeven.

Taco van Hoek, directeur Economisch Instituut voor de Bouw

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels