artikel

Nieuw paradigma 
voor stadsontwikkeling

bouwbreed

De integrale benadering die opkomt in stadsontwikkeling en architectuur wordt volgens Jan den Boer nu ook zichtbaar in de academische stadsstudies.

Stadsstudies is de wetenschappelijke methode om te onderzoeken hoe je over de stad denkt, hoe je deze beleeft en hoe je haar ervaart. Evenals de gebouwde ruimtelijke omgeving zijn ook de stadsstudies snel aan het veranderen. Waar de wetenschap tot voor kort primair uitging van de menselijke rede, wordt deze in het boek ‘Nederland Stedenland, continuïteit en vernieuwing’ afgedaan als ‘simpel Verlichtingsdenken’. Te eenzijdig.

‘Nederland Stedenland’ is een bundeling van artikelen waarin wordt getracht een geïntegreerde kennis over de stad te ontwikkelen. Dat gebeurt consequent. Het onderzoek gaat over “een onbevangen en rijker uitgerust referentiekader” voor de stad, en dat wordt in het boek zelf al tot uitdrukking gebracht door naast de wetenschappelijke artikelen ook beeldmateriaal en literaire teksten op te nemen.

Wat zijn nu de referentiekaders of paradigma’s van waaruit naar de stad kan worden gekeken? Kort gezegd gaat de premoderne visie uit van organische groei, de moderne visie van de stad als object van ordening en disciplinering, de postmoderne visie brengt speelsheid en relativering. De premoderne stad kunnen we ervaren in de historische binnensteden met een rijke variatie aan en individualiteit van bebouwing. De moderne stad is de uiteen-geslagen stad met functiescheiding en functionele bebouwing. De postmoderne stad speelt met elementen, maar bebouwing is meer incidenteel, een object op zichzelf, dan verbonden met omgeving.

‘Nederland Stedenland’ stelt de vraag van continuïteit en vernieuwing centraal. Als je die vraag relateert aan de bovengenoemde referentiekaders, dan zie je dat bij de premoderne stad continuïteit centraal staat, en bij de modernen en postmodernen vernieuwing. Beide visies hebben een totaal verschillend effect op de identiteit van de stad. De premoderne steden hebben elk een eigen identiteit, die uniek, herkenbaar en aantrekkelijk is voor zijn bewoners. De moderne stad is identiteitsloos en internationaal. Juist dat gebrek aan identiteit ervaren zowel de bewoners als de wetenschappers van dit boek als een probleem voor de stad. De oorzaak is dus het paradigma van het Verlichtingsdenken.

Een paradigmawijziging betekent zowel een andere manier van bouwen als een andere manier van schrijven over het bouwen. De traditionele wetenschap beschrijft de stad vanuit verschillende disciplines. Een boek dat voor de schrijvers van ‘Nederland Stedenland’ een voorbeeld is van het nieuwe schrijven is ‘Toen God verdween uit Jorwerd’ van Geert Mak, dat alle aspecten van de stad voelbaar maakt.

Het gevaar is echter dat de paradigmastrijd een strijd is tussen continuïteit óf vernieuwing. Het is interessant om de identiteit breder te zien: teveel continuïteit is stagnatie, het jezelf opsluiten in identiteit. Te veel vernieuwing geeft verlies van identiteit. Precies tussen stagnatie en vernieuwing staat organische groei, waarin identiteit en vernieuwing samengaan.

Hoe krijgt dit vorm in de hedendaagse ruimtelijke ordening? Op 29 november kwamen vernieuwers bijeen op de ‘Ruimtevolkexpeditie’ in Amsterdam. Hoogleraren, ontwerpers, ambtenaren, kunstenaars. Mensen die theorie en praktijk moeiteloos met elkaar verbinden, die experimenteren met nieuwe waardesystemen en manieren van productie en dienstverlening. Die elkaar inspireren met concrete projecten en tegelijkertijd een theoretische basis hebben waarin ze kunnen laten zien wat ze doen.

Een van hun woordvoerders is de hoogleraar Jan Rotmans. Hij stelt dat wij nu een kantelpunt beleven, een maatschappelijke verandering die maar eens in 150 jaar voorkomt. Daarbij komt de mens meer centraal en gaat het om vertrouwen en liefde. Vervolgens toont hij concrete projecten die hij nu bouwt en waarin hij deze wijze van samenwerken succesvol toepast. Samengevat is zijn vraag: Are you ready to share?

Zo wordt antwoord gegeven op de vraag die ‘Nederland Stedenland’ stelt. Continuïteit en vernieuwing komen in balans in organische groei. Het nieuwe paradigma gaat over een veelheid van waarden die samen worden gedeeld.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels