artikel

Laat Nederland weer gaan bouwen

bouwbreed Premium

Laat Nederland weer gaan bouwen

Vanuit verschillende kanten worden oplossingen aangedragen om het bouw uit het slop te halen. Bas Eenhoorn en Robbert Coops pleitten eerder in Cobouw voor een verlaging van de btw, waar alle partijen van profiteren, inclusief de overheid. Nu behandelen zij enkele reacties.

“Elke dag gaan er zeven bedrijven failliet en verliezen 125 mensen hun baan!” Dat was de alarmerende kop van een al even alarmerende advertentie die 20 juni verscheen in menig dagblad. Uit de gefingeerde overlijdensadvertenties wordt duidelijk dat het nu echt menens is in de bouw; de crisis slaat toe en de ondertekenaars van deze advertentie roepen iedereen op om de site BouwNouOp.nl te bezoeken. Weer een nieuw initiatief! Daaruit spreekt enerzijds strijdbaarheid, maar anderzijds ook lichte wanhoop. Diezelfde houding blijkt ook uit de signalen over ons Cobouw-artikel met de kop “21 procent btw van nul omzet is niks” (21 mei jl.).

Kern van ons verhaal is dat het weinig zin heeft om (alleen maar) terug te kijken – al dan niet in wrok – en de bouwcrisis te problematiseren, maar dat het gezamenlijk vanuit de hele bouwketen ontwikkelen en presenteren van alternatieve financieringsconstructies, betere samenwerkingscondities of bouwtechnische innovaties veel effectiever is. Zeker op wat langere termijn en meer structurele basis.

De reacties uit de bouwwereld op onze discussiebijdrage waren deels verhelderend, deels ook bekend. Opvallend was in ieder geval het gemeenschappelijke en breed uitgedragen onbegrip voor ‘Den Haag’. De beleidsmakers daar zouden weinig begrip hebben voor de crisis in de bouw, maar ook weinig praktijkkennis hebben. Misschien een goede tip om ambtenaren en politici gedurende het zomerreces stages te laten volgen bij bouwbedrijven?

In ons artikel opperden wij een verlaging van het huidige btw-tarief van 21 naar 6 procent. Dat zou de bouw effectief stimuleren. Maar, zo betoogt Harrie Evers, directeur van Normteq, wekt die verlaging niet ongemerkt prijsverhogend, net zoals de hypotheekrenteaftrek deed? Dat is zeker een punt. Onderlinge concurrentie, een moreel appèl op de bouwsector of strakke monitoring zijn misschien – voorlopig – instrumenten die prijsstijgingen kunnen beteugelen, maar we zijn realistisch genoeg om te erkennen dat zonder financiële bouwwaakhond en/of het stellen van een prijshorizon het een illusie te veronderstellen dat er geen geleidelijke prijsstijgingen zullen ontstaan. Een andere – al vaker genoemde – oplossing is de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek voor de gevallen waarbij de btw is verlaagd. Dat zou volgens directeur Pieter Weerd van RIZ Bouw zelfs financiële voordelen opleveren voor ’s lands schatkist. Toetreders op de woningmarkt vinden alleen maar hogere barrières, zoals zwaardere hypotheekvoorwaarden en een hogere btw. Dat wordt nog ernstiger wanneer de aanbevelingen van de commissie-Wijffels (vooral de eigen bijdrage van 20 procent van de aankoopsom is een forse hobbel) worden overgenomen. Wanneer de btw echter (tijdelijk) wordt afgeschaft, heeft dat niet alleen voordelen voor starters en toetreders op de woningmarkt, maar ook voor de overheid, banken en bouwers geldt dat. Weliswaar is de uitvoering ervan lastig, politiek omstreden en zelfs fraudegevoelig, toch zouden de geschetste voordelen van het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek de doorslag moeten geven.

De stilgevallen woningbouwproductie is, ook volgens het CBS, desastreus voor de economie. Volgens Adriaan van Erk, oprichter van Adriaan van Erk Bouw, is zelfs 50 procent van de huidige crisis rechtstreeks toe te schrijven aan de voortdurende malaise in de bouw. Van aannemers tot verzekeraars en van projectontwikkelaars tot schilders, zij allen zijn en worden de dupe. In 2013 zullen 200.000 nieuwe werkelozen tegemoet kunnen worden gezien, een dramatisch hoog aantal. Alleen al door de ook door hem bepleite btw-verlaging worden nieuwbouw-koopwoningen 15 procent goedkoper en ontstaan minimaal 26.000 banen in de bouw. Hij wil die maatregel in ieder geval twee jaar laten gelden. Zijn wens om de overdrachtsbelasting van 2 tot 0 procent te reduceren, lijkt weinig realistisch en politiek gezien niet kansrijk.

Van Erk heeft ook becijferd wat woningen nu (onnodig) duur maakt. Weliswaar is er – ook door de crisis – sprake van een conjuncturele verlaging van de (nieuw)bouwkosten, maar door het aangepaste Bouwbesluit, nieuwe epc-normen, allerlei (langdurige) procedures met een onzekere afloop, onderzoek, administratieve lastendruk en extra legesheffingen zijn woningen ongeveer 50.000 euro (exclusief btw) duurder geworden. Vaak blijken het ook nog eens zaken te zijn die de koper nauwelijks als verbetering ervaart. Het zijn onnodige kostenposten die zwaar doortikken in deze crisistijd.

Eigen verantwoordelijkheid

Vooral regels (en in mindere mate toezicht) beperken blijkt, naast de bepleite btw- en overdrachtsbelastingverlaging, een effectieve mogelijkheid om de bouw te stimuleren. Althans afgaande op de spontane reacties vanuit individuele bedrijven (en vreemd genoeg niet vanuit organisaties als Bouwend Nederland, dat tamboereert op subsidies, of Vernieuwing Bouw). Duidelijk is dat de bouwsector gedwongen door de omstandigheden de eigen verantwoordelijkheden zal moeten nemen. Het imago van de bouw zal dan radicaal om moeten. Het gaat dan niet meer om fraaie intenties, maar om een daadwerkelijk en noodzakelijk veranderingsproces. Dat is niet zo zeer maatschappelijk verantwoord, maar bedrijfseconomisch bitter noodzakelijk. Laat Nederland weer bouwen!

Drs. Bas Eenhoorn, Sociaal-geograaf en burgemeester van Alphen aan den Rijn

Drs. Robbert Coops, Sociaal-geograaf en werkzaam bij Schinkelshoek & Verhoog Communicatie (r.coops@schinkelshoekverhoog.com)

Reageer op dit artikel