artikel

Project en proces

bouwbreed

Een project dat slecht wordt beheerst zal falen. En omgekeerd zal een project van alleen technocraten tot onrust leiden. De projectmanager van morgen beheerst de kunst van het schakelen, meent Albert de Vries.

Op de bodem van het nieuwe metrostation aan de Vijzelgracht in Amsterdam sta ik verwonderd naar een stapel zand te kijken. Ik bevind mij in een kathedraal van ruimte, terwijl hoog boven mij het leven gewoon doorgaat. De Noord-Zuidlijn was drie jaar geleden nog voorwerp van spot op menig verjaardagsfeestje. Inmiddels hebben enkele honderdduizenden mensen de bouwputten bezocht en ligt het project vol op stoom. Nog zo’n voorbeeld: er staat een nieuw markant hotel in het centrum van Zaanstad en de verdere ontwikkeling van het centrum gaat onverdroten voort. En bij Den Bosch is enkele jaren geleden de nieuwe A59 opgeleverd, jaren eerder dan aanvankelijk gepland. Voor het beoogde budget.

Weerstand

Hoe kan dat? Bouwprojecten lijken toch vaak vast te lopen in maatschappelijke weerstand of financiële debacles? Over dit onderwerp is veel geschreven en gezegd. Mijn stelling van vandaag is dat vaardigheid van de projectmanagers een belangrijke rol heeft gespeeld in het succes van bovengenoemde projecten. Modern projectmanagement, dat de kunst beheerst van het schakelen tussen projectbeheersing en interactie. Ik verklaar mij nader. De algemene organisatiekunde maakt een nieuwe start in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw. Met als belangrijkste doel: het verbeteren van de efficiency van industriële productieprocessen. Ruwweg na de Tweede Wereldoorlog komt het projectmanagement als aparte discipline op: om de kunst van het realiseren van tijdelijke opgaven te vervolmaken. Het is het tijdperk van de wederopbouw. Het primaat ligt bij de overheid. De focus is resultaatgericht: meer woningen, meer wegen.

Vanaf de jaren tachtig en negentig ontdekken we dat productie alleen niet meer toereikend is. De ijzeren driehoek in het projectmanagement – beheersing van tijd, geld en kwaliteit – is niet meer voldoende. De maatschappij is complexer geworden. De overheid bepaalt niet alles meer alleen, ook bewoners willen inspraak in het resultaat. De politiek wil transparantie en verantwoording. De kwaliteit van de leefomgeving wordt een onmiskenbaar onderdeel van bouwprojecten. Internationaal onderzoek toont ook aan dat de sociale dimensie dominant is geworden. Dominanter dan de technische of juridische dimensie van bouwopgaven.

We zijn daarom aparte disciplines als ‘omgevingsmanagement’ en ‘procesmanagement’ gaan ontwikkelen. Deze nieuwe disciplines halen de wereld in huis en helpen bij het regisseren daarvan. Draagvlak wordt net zo belangrijk als daadkracht. Structureren alleen werkt niet meer. De ‘softe’ kanten krijgen een plaats. Diverse stakeholders spelen hun rol in het hele bouwproces.

Procesmanagement vraagt een andere aanpak. Minder gericht op structurering en beheersing. Meer op interactie en haalbaarheid. Een goed proces gooit de deuren open en geeft bewoners, politiek en andere betrokkenen de kans om het bouwproject te begrijpen, waardoor weerstanden worden verminderd of weggenomen.

Veel collega projectmanagers denken dat omgevingsmanagement of procesmanagement iets is dat je buiten de relatieve veiligheid van je project kunt organiseren. Iets voor communicatieadviseurs. De grote bouwhekken hielden de bewoners van Amsterdam op afstand. ‘Gaat u maar rustig slapen, wij zorgen wel dat er niets gebeurt’. Totdat de wevershuisjes langs de Vijzelgracht gingen verzakken en de bewonersbelangen werden gebagatelliseerd. Toen ging het letterlijk de verkeerde kant op met het project. Het ontkennen van de ‘softe’ kanten in bouwprojecten kan keiharde gevolgen hebben.

Effectief

De beste projectmanagers van morgen weten dat het project én het proces eigenlijk twee kanten van dezelfde medaille zijn. Het yin en yang van een geïntegreerde aanpak. Beiden moeten op orde zijn. Het een kan niet zonder het ander. Een project dat slecht beheerst wordt zal falen. En omgekeerd zal een goed project van alleen technocraten tot onrust leiden. De maatschappij pikt dat niet meer. De projectmanager van morgen beheerst de kunst van het schakelen. Hij (of zij) is effectief omdat hij verschillende situaties verschillend behandelt. De projecthuishouding moet op orde zijn. Budgetten, productie en planning worden bewaakt. Maar een bewoner moet ook gekend worden in zijn angst voor een nieuwe verzakking. De politiek wil weten wanneer er een groot risico wordt genomen. De projectmanager van morgen beheerst het kiezen van de juiste aanpak in de juiste situatie.

De schop in de grond is een ding, de mensen voor wie je het doet een andere. Met het toegenomen contact ontstond begrip voor de moeilijke situatie waarin de bouwers hun werk onder de stad moeten verrichten. Op internet, via nieuwe media en op straat werd de dialoog gezocht om de bouw en de omgeving weer met elkaar te verbinden. Het project is nu weer beheersbaar geworden. Mede – paradoxaal genoeg – niet door bouwhekken te plaatsen, maar juist door ze weg te nemen.

Albert de Vries

BU manager bij AT Osborne

Baarn

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels