artikel

Welstand kan ook zonder commissie

bouwbreed

Welstandscommissies moeten geheel worden afgeschaft. Minister Donner (wonen) schrapt de verplichte advisering, maar die maatregel gaat Chris Zijdeveld lang niet ver genoeg.

Ruim dertig jaar geleden maakte ik kennis met het fenomeen welstandscommissie. Als Schiedams wethouder had ik bouwvergunningen in portefeuille. Bouwvergunningaanvragen werden besproken in een raadscommissie. Een negatief advies van de welstandscommissie leverde daar snel het advies “vergunning verlenen” op. Het betrof meestal dakkapellen of veranderingen aan gevels in oude wijken met veel ‘doe-het- zelvers’ en waar geen straat meer in oorspronkelijke staat verkeerde. Het leek mij ongewenst dat adviezen van één adviesorgaan onveranderlijk slecht vielen bij een ander adviesorgaan. Ik sprak hierover met de voorzitter van de welstandscommissie. Met onbegrip vroeg hij wat ik dan van zijn commissie verwachtte. Vanuit mijn werkkamer met goed uitzicht op de stad wees ik naar drie foeilelijke gebouwen en antwoordde: “dit soort dingen moeten jullie voorkomen”. De man verstarde en meende dat mijn opvatting voortkwam uit persoonlijke weerzin tegen één van zijn commissieleden. In reactie op mijn verbazing meldde hij dat dit commissielid architect was van alle drie gebouwen. Een pikante waarneming die voor zichzelf sprak.

Drastisch

We wilden in Schiedam de woningvoorraad drastisch verbeteren. Aanbrengen van buitenisolatie bleek uiterst aantrekkelijk. Dat heft bouwfysische problemen op, het verhoogt comfort en verlaagt de energievraag. Troosteloze straten krijgen meteen ‘gratis’ een facelift. De welstandscommissie vroeg “of het verantwoord was huizen in Schiedam een Oostenrijks uiterlijk te geven”. Op basis van praktijkervaring –we gingen door – is het antwoord volmondig “ja”. Duizenden huizen in Schiedam zijn met buitenisolatie spectaculair verbeterd en laten al jarenlang zien hoe verantwoord dat was. Vanuit bouwgerelateerde posities deed ik meer waarnemingen van dit Nederlandse fenomeen van een min of meer gesloten kaste, die ongehinderd de eigen smaak oplegt. Een voorloper-architect vertelde dat elk bezoek aan een welstandscommissie de kostprijs van een woningontwerp gemiddeld met vijfduizend gulden verhoogde zonder kwaliteitsverbetering. Dat steekt schril af tegen politieke discussies over vermeende meerkosten van een beetje extra isolatie (met wel een grote verbetering). Pas toen begreep ik waarom negatieve adviezen van de welstandscommissie uit mijn beginjaren steevast gingen over kleine zelfbouwers. Bij grote bouwprojecten werd zolang gepraat en meegetekend tot een positief advies afkwam.

Noodzakelijke verbeteringen van de bestaande woningvoorraad worden zwaar bemoeilijkt en de kosten van comfortabele nieuwbouwwoningen met een laag energieverbruik worden onnodig hoog. Toen gemeenten konden afzien van welstandstoetsing waar een welstandsnota randvoorwaarden gaf, dachten optimisten dat de fnuikende invloed van welstandstoezicht zou afnemen. Ik ken welstandsnota’s die nog wurgender zijn, doordat een bakstenen uiterlijk voorschrift is of doordat kunststof kozijnen categorisch worden verboden. Daarmee worden eigenaar-bewoners op schandelijke wijze beperkt in verbeteringen door op vooroordelen gebaseerde, hobbyistische, maar desondanks bindend geworden voorschriften.

Ook lokale monumentencommissies kunnen belachelijke eisen stellen die verbeteringen tegenhouden. Er zijn leveranciers die gebouwen aan de buitenkant isoleren en hetzelfde uiterlijk teruggeven als de oorspronkelijke bakstenen. Dit wordt regelmatig totaal verboden. Amsterdam dwingt eigenaren soms hun panden aan de binnenkant te isoleren. De bouwmassa kan dan niet meer als ‘warmtevliegwiel’ temperatuurverschillen afvlakken. Deze ‘aanpak’ leidt zelfs tot de noodzaak van airconditioning in zomer.

Vormgevingsvandalisme

Welstands- en lokale monumentencommissies moeten geheel worden afgeschaft. Gemeenten zijn onuitputtelijk met nieuwe vormgevingsregels. Daarom gaat de aangekondigde maatregel niet ver genoeg. Gemeenten zouden alleen bij duidelijk vormgevingsvandalisme met een openbaar gemotiveerde procedure mogen ingrijpen.Pas dan kunnen we bouwen en renoveren met alle beschikbare en bewezen technieken en materialen. Resulterend in betere gebouwen met een lagere energierekening. Gebouwen die duidelijk goedkoper kunnen zijn of minder onderhoud vragen. De invloed van een kleine, eigenwijze en vaak vooringenomen kaste die nog steeds de eigen opvatting over mooi en lelijk aan de samenleving op kan leggen, goede oplossingen tegen houdt en regelmatig hogere kosten of vertraging veroorzaakt moet met wortel en tak worden uitgeroeid.

Voorzitter Stichting PassiefBouwen

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels