artikel

Onzichtbare crisis

bouwbreed Premium

Zo’n crisisstemming die tijdens de vakantie ontstaat maakt dat je toch net wat minder uitgerust terugkomt. Heeft het consequenties voor mijn bedrijf, wat zijn m’n aandelen nu waard, gaat iedereen nu nog later betalen, dit zijn zomaar wat gedachten die bij je opkomen. Omdat de vorige crisisperiode nog niet voorbij is, begint het gek genoeg […]

Zo’n crisisstemming die tijdens de vakantie ontstaat maakt dat je toch net wat minder uitgerust terugkomt. Heeft het consequenties voor mijn bedrijf, wat zijn m’n aandelen nu waard, gaat iedereen nu nog later betalen, dit zijn zomaar wat gedachten die bij je opkomen. Omdat de vorige crisisperiode nog niet voorbij is, begint het gek genoeg ook een beetje te wennen. We zitten ook niet in omstandigheden zoals in de jaren dertig en ook de negativiteit van de jaren tachtig lijkt te ontbreken. Op de een of andere wijze is de crisis nog onzichtbaar. Maar tijdens het lezen van berichten in onder andere deze krant over de leegstand van kantoren, zoals bijvoorbeeld door de samenvoeging van ministeries in Den Haag, doemde wel in mijn herinnering een onheilspellend beeld op. Jaren geleden zag ik in Sao Paulo een downtownvol met leegstaande hoogbouw. Ruiten waren kapot en de lege torens waren, ondanks hun grote hoogte, volgespoten met graffiti. Iedereen kent wel de beelden van de Amerikaanse industriesteden met braakliggende terreinen, maar een beeld van een hele drukke dichtbebouwde binnenstad met daaruit oprijzend verticale sloppen was wel heel confronterend. Ook verlaten bouwterreinen met onaffe gebouwen geven dat onaangename gevoel. In Spanje zijn overal al veel onvoltooide projecten te zien, ook elders in de wereld doemen skeletten van onvoltooide torens op, meestal in de periferie. De beelden van de krimpregio’s kennen we ook allemaal. Maar zijn er in Nederland al veel zichtbare tekenen van leegstand en stilliggende bouwprojecten door de huidige vastgoedcrisis te ontwaren? Hier en daar heb je die verouderde, grotendeels leegstaande bedrijventerreinen tegen de stad aan liggen, maar echt tot de harten van onze steden is de leegstand geloof ik nog niet doorgedrongen. Dat maakt de huidige crisis ruimtelijk ook zo ongrijpbaar. Toch staat er zeven miljoen vierkante meter kantoorruimte leeg. Blijkbaar zijn de ramen nog heel.

Architect en directeur MVRDV

nathaliedevries@mvrdv.nl

Reageer op dit artikel