artikel

Crisis noopt tot procesinnovatie

bouwbreed Premium

Opdrachtnemers moeten zich in de huidige economische omstandigheden positief onderscheiden. Arjen Meijer houdt een pleidooi voor procesinnovatie: duurzaam en integraal ontwerpen.

Het Rijk blijft op de ingeslagen koers van investeringen in energiebesparing
en duurzame energie, ook tijdens de kredietcrisis. Op lokaal niveau vertalen
steeds meer gemeenten dit door naar ambities op het gebied van energieneutrale,
duurzame utiliteitsbouw en verscherpte epc-eisen in de woningbouw. Bouwpartijen
krijgen hierdoor met steeds complexere bouwopgaven te maken, die vragen om
innovatieve oplossingen. Willen opdrachtnemers serieus in aanmerking komen om
deze duurzame opgaven goed te realiseren, dan zijn ze genoodzaakt het
traditionele bouwproces los te laten en hun aanpak te vernieuwen. De realisatie
van een, nog steeds, toonaangevend project als de Urban Villa in Amstelveen was
bijvoorbeeld nooit mogelijk geweest zonder een innovatief, integraal bouwproces.
Binnen het traditionele proces heeft iedere partij haar eigen doelen, die in
verschillende fasen aan de orde komen. Bovendien zijn er bij een (duurzame)
bouwopgave allerlei regelgeving en ambities op het gebied van milieu, gebruik,
ruimtelijke kwaliteit en rentabiliteit waarmee rekening moet worden gehouden. De
projectmanager heeft de taak het geheel aan te sturen op basis van kwaliteit,
tijd en geld, met vaak de nadruk op de laatste twee.

Kostenbesparing

Er heerst nog steeds een opvatting dat een geïntegreerd ontwerpproces
kostbaar, tijdsintensief en moeilijk is. In de praktijk blijkt echter dat er
kosten bespaard worden (zie kader), de realisatiefase korter is en partijen het
als inspirerend en leerzaam ervaren. Bovendien zijn er aan de gebruikerskant nog
bijkomende voordelen: TNO bewees jaren geleden al dat de werkprestaties van
personeel in een duurzaam, goed geventileerd gebouw hoger zijn en het
ziekteverzuim lager is. Ook in de woningbouw zijn er minder gezondheidsklachten
en zorgen duurzame maatregelen voor meer wooncomfort. Energiebesparing of
klimaatbeleid is daarmee niet meer het enige argument voor een duurzaam gebouw,
het is bovendien een kwestie van gezondheid en value for money. Het integrale
ontwerpproces is er een van ‘learning by doing’: het vergt lef en vertrouwen om
op een dergelijke manier met elkaar samen te werken. Visievorming is daarom een
van de belangrijkste onderdelen van het integrale ontwerpproces: naast de inhoud
worden menselijke aspecten zoals taalgebruik, dialoog, openheid en
welwillendheid vooral niet vergeten. Zo kan een architect de eis ‘transparantie’
in zijn schetsontwerp interpreteren als een glazen gevel, terwijl de gemeente
dit anders interpreteert. Zij kan dit vertalen in een meer organisatorische
invulling: het moet duidelijk zijn welke functies het gebouw herbergt en waar
deze zich bevinden, zodat bezoekers hun weg makkelijk kunnen vinden. Partijen
die regelmatig met een integrale aanpak werken zien het als een verrijking: ze
krijgen inzicht in de gehele bouwketen, in de onderlinge relaties en leren
anticiperen. Het is slechts een kwestie van tijd voordat de oude
ontwerpprocessen gewoonweg niet meer worden geaccepteerd: het huidige
economische klimaat en de klimaatdoelstellingen van het Rijk zullen dit alleen
maar versnellen. Hoog tijd dus dat bouwpartijen verder kijken dan hun eigen
disciplines: de wereld om hen heen verandert, dus in het kader van ‘survival of
the fittest’ zullen ook zij zichzelf moeten aanpassen. Innovatie op het gebied
van duurzaam en integraal ontwerpen is daarmee een noodzakelijke
overlevingsstrategie voor bouwpartijen.

Reductie faalkosten

Omdat keuzes in een traditioneel proces niet gezamenlijk worden gemaakt en de
keuze van een partij in een eerste fase dus bepalend is voor de uitvoerbaarheid
van maatregelen van een andere partij in een volgende fase, is er een hoge kans
op faalkosten. Bovendien wordt de eindgebruiker nauwelijks in het ontwerpproces
betrokken, waardoor het gebouw niet altijd aansluit op de wensen van de
gebruiker. Bij een geïntegreerd ontwerpproces werken partijen van verschillende
disciplines al vanaf het begin samen aan een gezamenlijk doel. Hierdoor is er
meer ruimte voor flexibiliteit en ontstaan creatieve, functionele oplossingen.
Het resultaat is een reductie aan faalkosten en een verhoging van de
gebruikswaarde.

Reageer op dit artikel