Cobouws tocht door Zweden begint hobbelig en vol kronkels door tijdelijke wegafsluitingen. Met de auto het station van Göteborg verlaten is moeilijk. Ernaartoe rijden blijkt haast onmogelijk. Zelfs de stadsbewoners hebben grote moeite hun weg te vinden in de op één na grootste stad van Zweden. Tijdens afgelopen Valborg - een soort lentefestival met optocht, eind april - toonden veel stadsbewoners hun grieven. 'Welke weg je aflegt is een loterij', staat op één van de praalwagens.

Nee, Göteborg is niet voor automobilisten, maar voor de bouwers, zo blijkt. En gebouwd wordt er volop. Overal waar je kijkt staan kranen en zijn de doorgaans toch al matige wegen opgebroken. Voor elke tak van sport is er wel wat in dit bouwerswalhalla. Woningen bijvoorbeeld. Vorig jaar werden er ruim 2.000 opgeleverd, het jaar ervoor zelfs 4.000. Het moet sneller: tegen 2050 wil de stad met 100.000 woningen zijn gegroeid 'om het woningtekort op te lossen'.

Ook infrabouwers kunnen hun lol op. Met leidingen voor warmtenetten - 90 procent van alle woningen is aangesloten op deze collectieve verwarming - nieuw asfalt en nieuwe rails voor trams en treinen. Zo wordt het onderhoud aan de trambanen verzorgd door de Scandinavische afdeling van het Nederlandse Strukton. De bouwer kan het werk goed gebruiken, want in het hoge noorden moet Strukton het doen met dunne marges. Afgelopen jaar maakte de bouwer verlies, omdat het voorzieningen moest nemen op eerdere onderhoudscontracten.

'Sluw onderhandeld'

Spraakmakend zijn de nieuwe bouwwerken lang niet allemaal en dat is misschien maar goed ook. Het spannendste project in Göteborg werd in 2024 opgeleverd en heet Karlatornet, met als bijnaam 'de rits', omdat het gebouw daar een beetje op lijkt. Het pand werd het paradepaardje van bouwbedrijf Serneke, van ondernemer en naamgever Ola Serneke. Geen gebouw in Scandinavië is hoger dan deze 246 meter hoge toren met hotel, kantoren en appartementen.

Maar ook de controverse rond het pand is nog altijd gigantisch. Tegen de bouw van het pand - dat vanaf vrijwel elke plek in de stad zichtbaar is - waren destijds veel bezwaren. Vervolgens wankelde tijdens de bouw de financiering. De beoogde koper, Oaktree Capital Management, trok zich midden in de coronapandemie terug.

Luchtkasteel

Op online beleggersforum Place.se werd het aandeel van bouwbedrijf Serneke niettemin stevig gepusht in honderden berichten. 'Extreem goede deal en sluw onderhandeld door Serneke', schreef een anoniem account bijvoorbeeld over een andere vastgoeddeal van het bedrijf. De afzender achter het account, zo onthulde de krant Göteborgs-Posten later: Ola Serneke zelf. De ceo trad niet lang daarna af.

Begin 2025 ging de aannemer - dan al in Duitse handen - failliet en bracht daarmee ook onderaannemers in gevaar. 'Serneke ging voor het hoogste pand van Zweden en wilde wereldwijd toonaangevend worden', schrijft de Zweedse financiële krant Dagens Industri in een analyse. "In werkelijkheid was het een luchtkasteel." Ola Serneke is inmiddels een nieuw bedrijf gestart.

Miljarden voor snelle treinen

Weg uit Göteborg dan maar? Wie het station weet te bereiken kan overal heen, maar het zou sneller kunnen. Er werd tot enkele jaren geleden gewerkt aan een nieuw hogesnelheidsnetwerk tussen west en oost dat de verbinding van de drie grote steden (Stockholm, Göteborg en Malmö) beter moest maken. Dat idee is nu van tafel. In plaats daarvan wordt nu los gewerkt aan delen van dat traject.

En hiervoor zijn miljarden beschikbaar. Alleen al het stukje tussen Göteborg en Borås in West-Zweden is geraamd op 59 miljard Zweedse kronen (5,3 miljard euro). De eerste onderzoeksprojecten zijn inmiddels vergeven. De ingenieursbureaus Tyréns en Sweco (in Nederland op nummer 4 in de top 10 van Cobouw) buigen zich over de milieurapportages en spoorwegplannen.

In de buurt van Stockholm wordt ondertussen gewerkt aan de 'oostelijke verbinding', de Ostlänken. Voor naar verwachting bijna 103 miljard Zweedse kronen (raming 2025, 9,3 miljard euro) moet het spoor worden uitgebreid tussen Järna en Linköping. De kosten vallen een stuk hoger uit dan eerder verwacht. Om natuurgebieden te sparen gaan delen van het traject daarom onder de grond. Voor andere stukken worden er juist honderden meters lange viaducten aangelegd. Onderdelen van het traject zijn inmiddels gegund.

'Democratisch schandaal'

Niet iedereen is even gelukkig met de nieuwe spoorlijn. "Een democratisch schandaal", noemt natuurbeschermer Jens Erik Bergvin de gang van zaken. Hij vindt dat zijn bezwaren te gemakkelijk van tafel zijn geveegd omdat zijn beroep niet ontvankelijk is verklaard. In de Zweedse krant Dagens Nyheter windt Bergvin zich op over de kosten.

Twijfels over de kosten zijn er meer. Trafikverket, zeg maar het Rijkswaterstaat van Zweden, beschouwt veel van de eigen projecten, waaronder ook de twee spoorprojecten, na herberekening als sociaal-economisch onrendabel. Het agentschap gaat nu opnieuw sleutelen aan de methoden.

Alles samen

Vooralsnog duurt een treinreis van Göteborg naar Stockholm meer dan vier uur. Wie het centraal station van de hoofdstad uitkomt, belandt al snel in Slussen. Hier kunnen voetgangers en fietsers het water over, naar de oude stad. Maar hier ligt ook een sluis die voorkomt dat het zoute water van de Oostzee binnenkomt. En het gebied verbindt de twee stadsdelen via autowegen, een metrobaan en een busstation.

De afgelopen jaren werd het gebied stevig onder handen genomen. Totale kosten: volgens de gemeente een kleine 13 miljard Zweedse kronen (1,1 miljard euro). De afgelopen jaren hield het gebied de gemoederen zwaar bezig vanwege kostenoverschrijdingen en ruzie over de verdeling van de kosten tussen de gemeente en de regio. Inmiddels is de rust wat teruggekeerd. De nieuwe cafeetjes bij de brug zijn net geopend en delen van het infraproject zijn opgeleverd. In 2028 moet ook een nieuw park bovenop een tunnel klaar zijn.

Op naar de toekomst

Maar gauw door naar het noorden. Want de echt grote projecten zijn daar te vinden. Dit uitgestrekte gebied moet de groene motor van de Zweedse economie gaan worden, met nieuwe staalfabrieken, mijnbouw van zeldzame metalen en grootschalige windparken. In het Noord-Zweedse Boden laat de startup Stegra bijvoorbeeld een nieuwe groene staalfabriek bouwen. Het nieuwe complex moet uiteindelijk ongeveer 75 procent van de productie van Tata Steel in IJmuiden kunnen evenaren.

Om die toekomstige groeimotor - er vanuit gaande dat die nieuwe initiatieven een succes worden - goed bereikbaar te maken, kunnen ook infrabouwers hard aan de slag. Bijvoorbeeld met een nieuwe vaargeul en kades, die de Nederlandse aannemers Boskalis en Van Oord samen gaan bouwen voor 500 miljoen euro. Een nieuwe treinverbinding van 270 kilometer tussen de noordelijke plaatsen Umeå and Luleå moet de reistijd halveren. De verwachte kosten: 62 miljard Zweedse kronen (5,6 miljard euro). Ook Strukton is in de regio actief.

Niet iedereen is gelukkig met het budget voor het noorden. "Waarom vinden alle nationale politici kiezers in Noorland zo belangrijk?", vraagt Claes Lundkvist, voormalig communicatie-adviseur voor een concurrerend project in de gemeente Linköping, dat budget zag verschuiven. "Hier woont slechts tien procent van de Zweedse bevolking."

Lees meer:

• Op bouwvak met Cobouw | In Frankrijk varen de vrachtschepen straks door de lucht
• Op bouwvak met Cobouw | In Spanje bouwen ze nog véél hoger dan de Sagrada Família
• Op bouwvak met Cobouw | Van bergtunnels, voetbaltempels tot aan spoorlijnen, in Italië is 'tutto' een bouwspektakel
• Op bouwvak met Cobouw: Met verwondering kijken naar Duitse megalomane infra en houten hoogstandjes
• Boskalis en Van Oord breiden voor 500 miljoen euro Zweedse haven van Luleå uit