Tijdelijke fundering Maasdeltatunnel ligt er straks voor eeuwig

Met een reusachtig hefschip plaveit combinatie BAAK de weg voor de tunnel in de Blankenburgverbinding. Het gevaarte legt grote tegels op de bodem van het Scheur, zodat de tunneldelen heel nauwkeurig kunnen worden gesteld. Daarna is hun rol uitgespeeld en liggen de 100 ton zware tegels voor eeuwig, nutteloos, op de bodem van het Scheur.
Foto: Ries van Wendel de Joode

De elementen voor de tunnel aan de westkant van Rotterdam worden komend voorjaar afgezonken. Daarvoor is afgelopen maand een zinksleuf uitgebaggerd tot -28 meter NAP. Daar passen de elementen netjes in zonder dat er daarna nog iets boven de bodem uitsteekt. De scheepvaart op de Nieuwe Waterweg en verder landinwaarts op Het Scheur, heeft daardoor nergens last van.

In de bodem van de zinksleuf zelf graaft de combinatie komende weken twaalf nog diepere putten. Daar komen de tegels in die tijdelijk dienst doen als fundering voor de tunnelelementen. Ze doen dienst totdat er via ingestorte leidingen zand onder de bodem van de tunnel is gespoten. Daar rust de constructie dan de komende honderd jaar op.

Uitschuifbare pennen

Vanaf dat moment, na een dag of drie, zijn de tegels dus al weer overbodig. Maar projectmanager Joeri Vinkx van combinatie BAAK (Ballast Nedam, Deme en Macquarie), zou werkelijk niet weten hoe hij zonder de hulp van die tegels de tunnel zo netjes op zijn plek zou krijgen. Met hydraulische uitschuifbare pennen die zich afzetten op de tegels, kan hij de tunneldelen op de centimeter nauwkeurig stellen en op elkaar laten aansluiten.

De komende weken stapt er een monsterlijk vaartuig door de waterweg

De komende weken stapt er daarom een monsterlijk vaartuig door de waterweg. De scheepvaart is alvast gewaarschuwd. Schepen zullen af en toe aan de verkeerde oever (bakboordswal) moeten varen om het gevaarte te passeren. Ook gelden er beperkingen ten aanzien van inhalen en tegemoetkomen. Zeker voor zeeschepen. “Maar een stremming is niet aan de orde”, benadrukt Christiaan Jacobs van Rijkswaterstaat.

Doodtij

Stremmingen staan alleen eind maart en half april op de agenda, als de tunnelelementen zelf worden afgezonken. Dat gebeurt tijdens twee weekenden met zogeheten doodtij. Dan stroomt er net wat minder water in- en uit het Scheur dan in andere fasen van de getijdencyclus.

Foto: Ries van Wendel de Joode

Het monsterlijke vaartuig is de Neptune van Deme. Dat is een jack-up die de Belgische aannemer tien jaar terug liet bouwen voor het plaatsen van offshorewindparken. Tussen twee van die klussen door was er precies ruimte voor het bijzondere karwei in de Rotterdamse haven.

De tegels voor de Maasdeltatunnel komen bij lange na niet in de buurt van de gigantische monopiles waarmee de Neptune doorgaans in de weer is. Tegelijkertijd zijn het met hun afmetingen van 7 bij 7 meter en een gewicht van 100 ton, bepaald geen kleine jongens. BAAK heeft ze niet voor niets direct op een ponton gestort. Dat scheelt een keer overslaan vanaf een kade. Per tegel waren vier tot vijf truckmixers nodig.

Staalplaat

Behalve beton zit er heel wat stalen wapening in de tegels en zijn ze voorzien van vier hijsogen. In het midden bovenop bevindt zich bovendien een stalen plaat van 1,30 bij 1,30 meter. Daar wordt die uitschuifbare hydraulische pen op neergezet waarop de tunnelementen na het afzinken tijdelijk rusten.

Tijdens het leegpompen van de zinkvoeg schuift die pen nog eens zo’n 15 centimeter over die plaat in de richting van het landhoofd. Dat is gevolg van het inveren van het Gina-profiel, dat voor de waterdichte aansluiting tussen de tunneldelen zorgt. Maar dat lukt alleen als de tegels precies op de goede plek terechtkomen, om die schuifbeweging mogelijk te maken.

Stabiel

Precies daarom is het volgens Vinkx en Jacobs zo prettig dat de Neptune beschikbaar is. Want vanaf de jack-up, stabiel op zijn vier spudpalen, kan een hydraulische kraan heel nauwkeurig de put graven. Zodra die op de vereiste diepte is, wordt er eerst een pakket grind (0,5 meter) op de bodem gestort, dat netjes met de bak van de kraan wordt glad gestreken. “Dat uitvlakken onder water, gaat met grind net wat soepeler dan met zand”, weet Jacobs. Daarna wordt de 600-tonskraan van de Neptune in stelling gebracht om de tegel op zijn plek te leggen.

Normaal gesproken was het graafwerk met een kraan op een ponton gedaan en was aansluitend de tegel met een drijvende bok neergelaten. Maar dit werkt volgens Vinkx, die komend voorjaar ook één van de afzink-commandanten is, veel prettiger. “De Neptune hoeft tussen het graven en het hijsen door niet verhaald te worden. Dat maakt de maatvoering net wat eenvoudiger. Zelfs in het midden van het Scheur waar de twee tunnelelementen elkaar ontmoeten en twee tegels in één grotere put tegen elkaar aan worden geplaatst, hoeft de Jack-up niet te verplaatsen. Alles is goed bereikbaar vanaf die ene plek.”

Terwijl de bodem van het Scheur wordt voorbereid op de komst van de tunnelelementen, werkt BAAK het dak af van het vaste tunneldeel. Foto: Ries van Wendel de Joode

De precieze positie van de tegel wordt bepaald door met een total station voortdurend het hijsframe in te meten waar hij aan hangt.  Zodra hij op de bodem ligt, gaat er direct een duiker naar beneden om te controleren of hij inderdaad goed ligt en om de hijskabels los te maken.

Decompressie stop

Daarvoor heeft de duiker precies 19 minuten de tijd. Lukt het niet in die tijdspanne, dan wordt er een andere duiker naar beneden gelaten om de klus af te maken. Maar Vinkx, zelf een verwoed sportduiker, gaat er vanuit dat 19 minuten ruim voldoende is voor de inspectie en het losmaken van de hijskabels. “We houden die korte periode aan omdat de duiker anders, op de terugweg omhoog allemaal stops moet maken om zijn lichaam te laten wennen aan de veranderende waterdruk en te voorkomen dat er luchtbellen in zijn bloed ontstaan. Decompressie-stops wil je bij sterk stromend water, zoals op het Scheur, zoveel mogelijk voorkomen. Dan voel je je als duiker soms een soort windvaan wapperend in de wind. Ik verzeker je: dat is niet prettig.”

Decompressie-stops wil je bij sterk stromend water, zoals op het Scheur, zoveel mogelijk voorkomen

Bij het werk op de bodem van de zinksleuf heeft de kikvorsman daar geen last van. Daar is nauwelijks stroming. Maar zodra hij boven de bodem komt, wordt het oncomfortabel. Het is dus zaak dat ze zo snel mogelijk kunnen afdalen naar 28 meter diepte en ook weer zo snel mogelijk boven kunnen komen. Maar wel veilig.

Niet zes maar slechts twee tunnelelementen

Met 180 en 205 meter, zijn de elementen voor de Maasdeltatunnel ongeveer twee keer zo lang als gebruikelijk. De toeritten en het vaste deel lopen bij de landhoofden ook verder door in de vaarweg, waardoor de Maasdelta-tunnel uiteindelijk met maar twee tunnel elementen toekan. Het was één van de slimmigheden waardoor combinatie BAAK (Ballast Nedam, Deme en financier Macquarie) in 2018 de aanbesteding van de Blankenburgverbinding won voor een bedrag van 900 miljoen euro. Het referentie-ontwerp ging uit van zes tunnelelementen.

Baak heeft al die tijd een tweede duiker paraat staan om het over te nemen als het niet binnen de tijd lukt. Zeeschepen mogen gedurende de tijd dat de duiker te water is het werk niet passeren. Dat stemt de aannemer af met het Havenbedrijf.

Sleepboot standby

De aannemer houdt ook een sleepboot standby, mocht er toch een schip te dicht in de buurt dreigen te komen. Jacobs, van Rijkswaterstaat: “Er kan immers opeens mist ontstaan, of een storm opsteken, waardoor schepen in de problemen kunnen komen. De kans is niet groot, maar veiligheid boven alles, dus we verwachten als opdrachtgever dat de aannemer die voorzorgsmaatregelen treft.”

De tegels van 7 bij 7 meter en 100 ton, zijn door BAAK direct op een ponton gestort. Foto: Rijkswaterstaat.

Zodra de duiker weer boven is, wordt de tegelput langs de rand opgevuld met grind. Zo ligt de tegel goed opgesloten en kan hij met geen mogelijkheid verschuiven, ondanks de belastingen waaraan hij bloot komt te staan tijdens en na het afzinken. Het afzinken van de tunnelelementen staat gepland voor 31 maart en 15 april. Vinkx: “Een paar dagen later zijn die tegels inderdaad al overbodig. Maar zie ze dan nog maar eens weg te krijgen. Dat gaan we dus ook niet doen.”

Lees ook:

De tegels worden aan boord gehesen van Jack-up de Neptune . Foto: Rijskwaterstaat