Opinie | Schaf duurzaamheid af

Ze worden te pas en te onpas gebruikt. De woorden duurzaamheid en duurzaam. Een van de drijvende krachten achter de populariteit van de termen is de realisatie dat er ‘iets’ mis is. De groeiende publieke bezorgdheid over klimaatverandering, afsterving van ecosystemen, plasticvervuiling, luchtvervuiling en andere milieugevolgen zorgen ervoor dat bedrijven en marketeers inspelen op dit sentiment. Wanneer bedrijven daadwerkelijk actie ondernemen is dit prima. De werkelijkheid ligt vaak helaas anders.
Delen:
Foto: ANP

De publieke bezorgdheid is overigens terecht. Het gaat niet goed op aarde. We behandelen de aarde alsof we na het verkloten van deze planeet nog een andere planeet hebben waar we kunnen voortbestaan. In de Volkskrant stond op 31 maart een interview met Kevin Anderson, hoogleraar energie en klimaat. De kop van het interview: “We zullen wel falen: de wereld wordt 3 tot 4 graden warmer”. Dit stemt weinig positief en helaas zijn de huidige politieke ‘inspanningen’ om klimaatverandering te beperken tot 1,5 tot 2 graden geenszins voldoende en zal dit leiden tot een opwarming van 3 tot 4 graden. Desastreus voor veel ecosystemen en mensen in de wereld.

Niet alleen politieke inspanningen zijn onvoldoende. Uit onderzoek van onderzoekstinstuten Carbon Market Watch en het NewClimate Institute blijkt dat bedrijven schromelijk overdrijven hoe duurzaam ze bezig zijn. Ze blazen met stellige CO2-ambities hoog van de toren, terwijl ze in werkelijkheid nog zoekende zijn en veelal neigt het naar greenwashing, zo schrijft Trouw.

In de bouwsector doet dit fenomeen zich ook voor. Om dit te illustreren gebruik ik het ‘trajectory of environmentally responsable design’ wat voorbijkwam in een presentatie van Michael Pawlyn bij Interface.

‘Breaking the law’

Veel van wat we doen is één stap beter dan ‘breaking the law’. Denk hierbij aan woningen die voldoen aan de BENG-norm (+/- EPC 0,4) en/of MPG van 0,8. Mijn eigen woning in Berkel en Rodenrijs was zo’n “duurzame” woning. Het was volgens de projectontwikkelaar een zeer duurzaam project, met duurzame woningen en duurzame installaties, waardoor je een lage energierekening zou hebben. Je kreeg een woning met een EPC van 0,4! In feite was dit simpelweg de norm en viel de woning daar net binnen. Een dergelijk project ‘duurzaam’ noemen is een vorm van greenwashing.

Uiteraard is mijn voorbeeld een n=1 illustratie, maar je zal als lezer van Cobouw dit voorbeeld wel herkennen in de praktijk.
Waar zelfs projecten met ‘one step better than breaking the law’ al als duurzaam worden geclassificeerd, zijn er ook projecten die daadwerkelijk beter presteren. Denk bijvoorbeeld aan NOM-projecten. Op gebied van energie is het wellicht duurzaam te noemen. Dit vergt dus een nuance, namelijk benoemen dat het op het gebied van energie duurzaam is. Er is laatst een NOM-appartementengebouw opgeleverd, ook weer in Berkel en Rodenrijs. De projectontwikkelaar noemt het ‘betaalbaar en duurzaam wonen’ en de woningbouwcorporatie zegt erover: ‘het sluit goed aan bij onze duurzaamheidsambities’. Het is echter een appartementengebouw opgebouwd uit beton, glaswolisolatie en traditionele bakstenen. Als het gaat om de milieu-impact van het gebouw zou je het dus nauwelijks duurzaam kunnen noemen, want met dergelijke gebouwen schieten we door ons CO2-budget binnen 7 jaar.

Dat is exact waar het nu misgaat. Projecten worden te pas en te onpas ‘duurzaam’ genoemd, omdat er op één deelgebied beter dan de norm wordt gepresteerd. In dit geval energie. Maar als iedereen in de bouwsector energiezuinig gelijktrekt met duurzaam en dit soort projecten bouwt, schieten we door ons CO2-budget heen, doen we een enorme (verdere) afbreuk aan biodiversiteit, leidt dit tot nog meer grondstoffenschaarste en zijn we in 2050 verre van 100% circulair. Energiezuinig kan dus duurzaam zijn, maar duurzaam is niet enkel energiezuinig.

Regeneratief

Volgens Onze Taal betekent ‘duurzaam’: “bedoeld om lang mee te gaan, relatief milieuvriendelijk, grondstofbesparend.” Hier moeten en kunnen we geen genoegen mee nemen. Duurzaamheid vergt vandaag de dag een holistische kijk (op een bouwproject en omgeving). We moeten werken aan projecten die regeneratief zijn. Projecten die in maatschappelijk en ecologisch perspectief dus meer waarde leveren dan ‘netto-nul’.

Gelukkig zijn er steeds meer mensen in de sector die geen genoegen nemen met ‘one step better than breaking the law’ en verder (willen) gaan dan het huidige duurzaamheidsdenken. Projecten die CO2-negatief zijn, energieleverend, bijdragen aan biodiversiteit, losmaakbaar, flexibel en gezondheid en geluk centraal stellen. Hoe vind jij dat we dit type projecten moeten noemen? Circulair? Regeneratief? Duurzaam dekt de lading namelijk niet.


Norbert Schotte, Transitiemaker @ Alba Concepts

Lees meer: