Versterkingsoperatie Groningen komt er nu echt: NCG stelt bouwers jaren werk in het vooruitzicht

De enorme bouwopgave in Groningen komt binnenkort écht los. Dat is de stellige overtuiging van de Nationaal Coördinator Groningen (NCG). Al jaren worden aannemers bouwmiljarden in het vooruitzicht gesteld, maar concrete opdrachten bleven veelal uit. De NCG wil het vertrouwen terugwinnen door bouwers simpelweg zelf te benaderen. ‘‘Verandering is op komst. Ruim 10.000 versterkingsadviezen liggen klaar voor aannemers.”
Foto: Jos Schuurman

Groningen wordt de komende jaren dé plek voor aannemers. Geen stilstand meer, geen jarenlange discussies of frustraties, maar juist een overvloed aan werk. Dit zonnige beeld schetst directeur Peter Spijkerman van de Nationaal Coördinator Groningen (NGC) van de versterkingsopgave in Groningen. “Nog eventjes en dan barst het los.”

Een wereld van verschil met hoe het er jarenlang aan toe ging in het noordelijke bevingsgebied. Nog steeds worden er jaarlijks maar weinig panden versterkt. Tot 2019 duurde het jaren voordat het aantal van vijfhonderd werd bereikt. Dit jaar gaat het nauwelijks beter: tot nu toe zijn er slechts 130 gebouwen aangepakt, terwijl er in totaal 10.000 op de nominatie staan. “Dit is zeker te mager als je kijkt naar waar we naartoe moeten”, geeft de directeur toe.

Opschaling is nabij

Maar, is zijn verweer; opschaling is nabij. “Ik ga geen schattingen doen, maar ik durf te zeggen dat we volgend jaar naar een getal met vier cijfers gaan.”

Dat daar nu nog weinig van te zien is heeft vooral te maken met de fase waarin het traject zich bevindt, vult zijn collega Henk van den Berg aan. Hij is sinds februari hoofd afdeling realisatie en heeft net als Spijkerman het volste vertrouwen in een goede afloop. ‘‘We zijn bezig met het voortraject waarin we voor duizenden beoordeelde woningen de planvorming moeten doen. Daar gaat enorm veel tijd overheen. Bewoners maken zo’n beslissing niet zomaar even, er komt van alles bij kijken. We hebben van élke particulier een handtekening nodig. Het traject van onderzoeken, beoordelen, versterkingsmaatregelen uitwerken en overleggen met de eigenaar duurt bij zware versterkingstrajecten en sloop-nieuwbouw gemiddeld 80 weken per woning.”

Dit arbeidsintensieve proces moet eerst worden uitgevoerd, voordat de uitvoering kan starten. Maar ook dat gaat binnenkort stukken sneller door invoering van de nieuwe typologie-aanpak, belooft hij. “Elk huis afzonderlijk beoordelen doen we straks niet meer. Straks kunnen we op basis van overeenkomstige kenmerken van een gebouw bepalen of ze aan de norm voldoen. Met een opname kijken we of een woning overeenkomt met de typologie. Daar hangt dan een pakket aan maatregelen aan vast. Daarmee gaat de uitvoering ook sneller. Aannemers kunnen dan seriematig bouwen. Ze treffen bij honderden huizen tegelijk dezelfde versterkingsmaatregelen.”

Peter Spijkerman, sinds twee jaar directeur van de NCG.

11.500 versterkingsadviezen klaar

Eind dit jaar liggen er volgens Spijkerman zo’n 11.500 versterkingsadviezen klaar. Dan is het moment van loskomen dichtbij. “Dan moeten we nog zo’n 15.000 woningen onderzoeken, maar kunnen we wel een goed begin maken met de realisatie.”

Dan zijn er echter wel voldoende aannemers nodig die het werk kunnen uitvoeren. Die staan nu – door eerdere niet nagekomen beloftes – niet in de rij. Om die reden is de NCG gestart met het werven van bouwbedrijven. Spijkerman: “Dit is de kern van het Bouwakkoord dat we in september hebben gesloten. We willen zoveel mogelijk bouwbedrijven binnen halen waar we het werk tussen kunnen verdelen.”

Waarom nu wél vertrouwen?

Zeventig aannemers heeft de NCG benaderd, waarvan er 55 hebben toegehapt. Het liefst heeft de overheidsinstantie er nog meer. Van den Berg: “De ene aannemer kan beter grote sloop-nieuwbouwprojecten aan, de ander wil liever kleinere seriematige projecten. Dit soort maatwerk gaan we bespreken. Daarom is het van belang om diversiteit in de bouwpool te hebben.”

Maar waarom zouden aannemers er dit keer wél vertrouwen in hebben? Sommige bouwbedrijven hebben jaren geleden flink in deze opgave geïnvesteerd, maar nauwelijks werk teruggezien? Spijkerman: “Ik kan me voorstellen dat er twijfels zijn. We komen uit een geschiedenis waar het allemaal tergend langzaam ging. Maar terwijl ik zeker weet dat Sinterklaas dit jaar niet aankomt, komt die bouwopgave zeker wél.”

Peter Spijkerman en Henk van den Berg
Peter Spijkerman staat nu twee jaar aan het roer bij de Nationaal Coördinator Groningen (NCG), de overheidsinstantie die sinds dit jaar de regie voert over de versterkingsoperatie. Spijkerman is de zoon van een timmerman, maar heeft zelf vooral juridische ervaring. Henk van den Berg heeft wel een bouwachtergrond: hij begon als timmerman en werkte zich op in de sector. Hij is ooit betrokken geweest bij het vormen van de NCG. Sinds februari is hij hoofd van de afdeling realisatie.

Niet lullen maar poetsen

De NCG wil het vertrouwen terugwinnen door simpelweg te laten zien dat er werk is. Van den Berg: “Niet lullen maar poetsen. We moeten zoveel mogelijk grote projecten gaan aanbesteden en voor de kleinere projecten aannemers direct benaderen. Langzaam zie je het nu al: in Loppersum, Appingedam, en andere dorpen draaien de bouwkranen volop. Bij scholen worden al vrachtwagenoefeningen gedaan zodat kinderen veilig leren om te gaan met de werkzaamheden.”

Vooral bouwers met kennis van middelgrote versterkingen kunnen straks nog jaren vooruit. “De komende tijd doen we veel zware trajecten, sloop en nieuwbouw. Maar omdat de gaswinning wordt afgebouwd en de Nederlandse Praktijkrichtlijn voor aardbevingsbestendig bouwen (NPR) wordt bijgesteld, worden er in de toekomst vooral kleine tot middelgrote versterkingen gedaan. Dit maakt de opgave ook voor kleinere aannemers interessant”, legt Spijkerman uit.

Traditionele manier van werken is voorbij

Wel van belang is dat aannemers de traditionele manier van werken loslaten. De tijd van simpelweg een bestek op de markt brengen en de bouwer het laten uitvoeren, is voorbij. Van den Berg: “We maken geen bestekken, er komen geen technische omschrijvingen. Bouwers moeten het doen met een versterkingsadvies. Ze moeten zelf om de tafel te gaan zitten bij bewoners. Vervolgens maken ze hun eigen werkopdracht.”

Henk van den Berg, sinds begin dit jaar hoofd realisatie van de NCG. Foto: Jos Schuurman

‘Bewoners reageren frustratie af’

Vooral in het voortraject komt er meer bij kijken. Communicatie met inwoners is van groot belang, benadrukt Van den Berg. “Veel bewoners zitten al jarenlang te wachten op versterking en reageren hun frustratie af op de aannemer. In het begin kan dit taai zijn. Maar we gaan daarbij helpen via tussenevaluaties. Want we willen niet dat het bij één project blijft, we willen aannemers continuïteit bieden.”

Het vraagt wel een investering van bouwers, geeft het tweetal toe. “Het is van belang dat het hele bedrijf, van projectleider tot timmerman, leert om te gaan met bewoners”, zegt Spijkerman. “En dat je kennis opdoet van aardbevingsbestendig bouwen. Maar die investering is niet voor niets. Het is niet zo dat we voor een dubbeltje op de eerste rij gaan zitten. Voor ons is het van groot belang dat we kwaliteit leveren. De belangrijkste succesfactor is de tevredenheid van bewoners.”

Zonder ervaring mag ook

Ook aannemers zonder ervaring kunnen zich aanmelden, vult Van den Berg aan. “De bouwervaring heb je, en de rest komt vanzelf.” Maar wacht niet te lang, waarschuwt Spijkerman. “Er zijn al tientallen aannemers die zich hebben aangemeld. Niet alles kunnen we tegelijk uitvoeren. We moeten er rekening mee houden dat we geen complete dorpen platleggen. Dat is het volgende probleem waar we tegenaan gaan lopen. Daar buigen we ons graag over als het zover is, want dat betekent dat er op steeds meer plekken gewerkt wordt.”

Tot december blijft de NCG bouwers voor de pool werven. Daarna starten gesprekken met aanmelders. De pool blijft gewoon openstaan, dus ook later aanmelden is mogelijk.

Bouwimpuls
De bouwimpuls, waarbij zes grote bouwers een gedeelte van de versterkingsopgave oppakken, stuitte begin dit jaar op veel kritiek. Er zou sprake zijn van kartelvorming. Kleinere aannemers voelden zich buitengesloten. De NCG wil deze kritiek nuanceren. “De bouwimpuls is de voorloper van het bouwakkoord”, legt directeur Peter Spijkerman uit. “Het was een eerste stap om met zes regionale bouwbedrijven (B6) de versterking van 1100 woningen versterkt uit te voeren. In de markt was het beeld ontstaan dat kleine aannemers daardoor helemaal geen werk zouden krijgen, maar dat is niet zo. Met de rest van de opgave wordt de hele markt bediend. De B6 vangt een aantal ingewikkelde projecten op, om te kijken welke problemen er ontstaan. Zodat we voor de rest van de opgave daar profijt van hebben.”