nieuws

ArenA als katalysator voor duurzaamheidsinnovaties

utiliteitsbouw Premium 1094

ArenA als katalysator voor duurzaamheidsinnovaties

De Johan Cruijff ArenA in Amsterdam – al 22 jaar de thuishaven van AFC Ajax – is een van de meest duurzame stadions ter wereld. De gasgestookte ketels zijn verwijderd; met restwarmte wordt het veld vorstvrij gehouden en op het dak liggen meer dan 4000 zonnepanelen. Het laatste wapenfeit is een megabatterij met een opslagsysteem van 3 MegaWatt, samengesteld uit gebruikte batterijen van de Nissan LEAF. “Al valt in heel Amsterdam de stroom uit, de ArenA blijft gewoon áán”, zegt Henk van Raan, directeur innovatie van de Johan Cruijff ArenA. Het is de grootste ‘second life’ batterij van Europa, in het grootste stadion van Nederland.

Daar staan ze, twee grote dieselgeneratoren, in een van de vele technische ruimtes van de Johan Cruijff ArenA. Bij stroom­uitval hebben deze groengekleurde machines een heel belangrijke functie. Of beter: hádden. Want de generatoren – die onder meer zorgen voor noodverlichting tijdens een ontruiming van het stadion tijdens eens dance event, concert of voetbalwedstrijd – zijn in principe overbodig geworden. Het stadion in Amsterdam Zuidoost beschikt sinds deze zomer namelijk over een ‘second life’ megabatterij, samengesteld uit 148 tweedehands batterijen van de Nissan LEAF. Deze megabatterij – mede gebouwd door BAM – heeft een vermogen van 3 MW. De opslagcapaciteit bedraagt 2,8 MWh. Om een indruk te geven: daarmee kun je 500.000 iPhones opladen of 7.000 Amsterdamse huishoudens een uur lang van energie voorzien.

Back-up bij stroomuitval

Megabatterij

Dankzij de ‘second life’ megabatterij, samengesteld uit 148 tweedehands batterijen van de Nissan LEAF, hoeft bij stroomuitval tijdens een evenement in de ArenaA niemand naar huis.

De batterij fungeert echter in de eerste plaats als back-up bij stroomuitval tijdens een evenement of wedstrijd. Sterker, ontruiming van het stadion is dan niet eens nodig: Beyoncé kan blijven zingen, Ajax kan de wedstrijd gewoon afmaken. Hooguit zullen een paar cateringpunten op halve kracht gaan draaien, maar niemand hoeft naar huis. Ook omliggende gebouwen, zoals Ziggo Dome en AFAS Live, gaan op termijn gebruikmaken van deze batterij. De batterij is het resultaat van de samenwerking tussen Nissan, Eaton, BAM, The Mobility House en de Johan Cruijff ArenA, ondersteund door het Amsterdams Klimaat en Energiefonds (AKEF) en Interreg.

Wanneer de Johan Cruijff ArenA niet in gebruik is voor grootschalige evenementen, met name overdag en op doordeweekse dagen, wordt de batterij verhuurd aan TenneT. Die beheert het hoogspanningsnet in Nederland en grote delen van Duitsland. Het bedrijf – dat elektriciteit transporteert op 110.000 Volt en hoger – heeft circa 23.000 kilometer aan hoogspanningsverbindingen. Om de leveringszekerheid van elektriciteit te garanderen, is dit hoogspanningsnetwerk de belangrijkste schakel. Het netwerk verbindt elektriciteitsproducenten met consumenten, en sluit elektriciteitsmarkten op elkaar aan. TenneT zorgt voor een betrouwbare en zekere elektriciteitsvoorziening aan miljoenen eindgebruikers.

Dit hoogspanningsnetwerk werkt met een frequentie van 50 Hz, dat hebben alle Europese landen met elkaar afgesproken. Om een continue levering van elektriciteit te garanderen, moeten vraag en aanbod 24/7 in balans worden gebracht. Om pieken en dalen in vraag en aanbod op te vangen, maakt het bedrijf gebruik van onder meer regelvermogen, reservevermogen en noodvermogen. Van Raan: “De mega-batterij van de Johan Cruijff ArenA kan TenneT direct vermogen leveren, als er sprake is van onbalans op het netwerk.”

Energie van bezoekers

Ook bezoekers van de ArenA kunnen op termijn meedoen aan het project, via het zogenaamde vehicle-to-grid systeem (V2G). Dit houdt in dat de elektrische auto’s van concertbezoekers of voetbalfans stroom kunnen leveren aan de megabatterij.

Van Raan: “Stel, iemand rijdt voor zijn of haar werk zestig à tachtig kilometer per dag, terwijl zijn of haar elektrische auto een actieradius heeft van 400 kilometer. Dat betekent dat er vaak te veel energie in die auto zit. Wij kunnen die overtollige energie goed gebruiken, als deze mensen met hun auto naar de ArenA komen. Daarom zijn we nu bezig met het plaatsen van een aantal speciale laadpalen in de parkeergarages. Via deze laadpalen kan de overtollige energie in elektrische auto’s in onze mega-batterij worden gestopt. Natuurlijk staat daar iets tegenover. We kunnen die energie kopen, maar we onderzoeken of we bijvoorbeeld ook korting kunnen geven op een parkeerticket. Een gaaf idee toch, dat het stadionlicht draait op jouw auto?” Vooralsnog worden er achttien van deze laadpalen geplaatst, het is echter de bedoeling om er tweehonderd stuks neer te zetten.

Het energieopslagsysteem en de Amsterdam Energy ArenA BV – zo heet het energiebedrijf van het stadion – zijn concrete resultaten van de Amsterdam Innovation ArenA, aldus Van Raan. Binnen dit innovatieprogramma werken kennisinstellingen, overheden en bedrijven (denk aan BAM, Nissan, KPN, de Gemeente Amsterdam en Eaton) zeer nauw samen aan het stadion van de toekomst.

Megabatterij

Geitenwollensokkentypes

Van Raan is al sinds de opening van de Johan Cruijff ArenA lid van de directie van het multifunctionele stadion. Bij de oplevering in 1996 werd het stadion nog Amsterdam ArenA genoemd, eerder dit jaar kreeg het de huidige naam, als eerbetoon aan de beste voetballer die Nederland heeft gekend. Toen het stadion werd gebouwd, was duurzaamheid allerminst een uitgangspunt, aldus Van Raan: “De term duurzaamheid was absoluut niet sexy, 22 jaar geleden. Het was iets voor geitenwollensokkentypes. Hoe anders is het anno 2018. Duurzaamheid is hip en modern, het is een life­style. Duurzaam bouwen is de norm geworden. Het is nu ook een keihard ontwerpcriterium geworden bij nieuwbouw. En terecht.”

Als directielid is Van Raan onder meer verantwoordelijk gemaakt voor het verduurzamen van de Johan Cruijff ArenA. Het idee om sterk in te zetten op verduurzaming van het stadion en directe omgeving begon in 2010, toen de gemeente Amsterdam en de stadiondirectie met elkaar in gesprek raakten over dit onderwerp. Van Raan: “De gemeente zag en ziet ons als katalysator voor innovaties rond duurzaamheid, als aanjager en kwartiermaker van de nieuwe economie in Amsterdam Zuidoost. De ArenA wordt gezien als een icoon. Het idee was: als jullie het doen, dan volgt de rest vanzelf.”

Uitfaseren fossiele grondstoffen

De ArenA is begonnen met het ‘uitfaseren’ van alle fossiele grondstoffen, zoals Van Raan het noemt. Zo zijn alle gasgestookte ketels in het stadion verwijderd: het stadion maakt sindsdien onder meer gebruik van stadswarmte. Het stadion en omliggende omgeving fungeren als Living Lab, een hotspot waar innovaties worden getoetst in de praktijk. Van Raan: “Het gaat om allerlei innovaties, niet alleen op het gebied van duurzaamheid, maar ook op het gebied van bijvoorbeeld management en exploitatie. Veel bedrijven zijn hierbij betrokken. Niet alleen grote spelers, maar ook start ups en scale ups komen met ideeën.”

Een bedrijf dat zeer nauw bij de realisatie van de megabatterij is betrokken, is BAM. Het bouwbedrijf heeft niet alleen meegedacht aan de totstandkoming van het idee, maar heeft de batterij ook daadwerkelijk gebouwd, inclusief de ruimte waar de batterij zich bevindt, zegt Marcel Toet, portfoliomanager bij BAM Bouw en Techniek. Verder heeft BAM de batterij gekoppeld aan het bestaande energienetwerk van de ArenA. Toet noemt de ArenA een veeleisende opdrachtgever die altijd bereid is mee te denken en vooral vooruit te denken. “Wat ik zo mooi vind aan dit project, is de bijzondere samenwerking tussen alle betrokken partijen. Die samenwerking is echt uniek. Het project is heel vernieuwend en krijgt in een groot aantal Europese landen veel aandacht.”

Gezamenlijk doel

BAM is al jarenlang partner van de Johan Cruijff ArenA. BAM heeft het stadion gebouwd, in een bouwteam met Ballast Nedam. Ook is het bedrijf sindsdien verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van het stadion. Iedere partij heeft volgens Toet één doel voor ogen met het project rond de megabatterij: dat het project moet slagen. “We geloven in dit totaalidee. Natuurlijk hebben we leergeld betaald, het is dan ook een lange­termijninvestering.”

De kans is groot dat het concept van de megabatterij wordt verkocht aan andere locaties, zeggen de betrokken partijen. Zolang er nog geen contracten zijn ondertekend, kan Toet echter nog geen namen noemen. “Een ding is zeker: we hebben er met z’n allen een gezonde business case van gemaakt. Dit project gaat slagen.”

Reageer op dit artikel