nieuws

Schiphol gunt bouwers betere tijden: ‘Vaker ‘nee’ verkopen, 0% marge is belachelijk’

infra 4333

Schiphol gunt bouwers betere tijden: ‘Vaker ‘nee’ verkopen, 0% marge is belachelijk’
Job Verkerke CPO van Schiphol: Of de bouwers Schiphol kunnen bijbenen? “We zullen zien.” Foto: Eran Oppenheimer

Bouwers zouden vaker ‘nee’ moeten zeggen tegen risicovolle projecten. De huidige praktijk van aanbesteden van bouwprojecten lokt risicovol gedrag uit en is CPO Job Verkerke van Schiphol een doorn in het oog. Hij wil radicaal breken met de traditionele werkwijze in de bouwsector. “We gaan de grenzen verleggen.” 

“Ik weet eigenlijk vrij weinig van de bouwwereld in Nederland”, waarschuwt Verkerke meteen bij aanvang van het interview. Afgelopen oktober begon de inkoopdirecteur bij Schiphol en is meteen meegezogen in de wereld van terminals, pieren en parkeergarages.

Tender voor Dubbel Q

De Chief Procurement Officer zit midden in de tender voor project dubbel Q, om de banen bovenop het viaduct van snelweg A4 te verdubbelen. Hoog op de prioriteitenlijst staat de opdracht om de vervoersstromen op de luchthaven te verplaatsen en het verkeer verder van de terminalgevel te houden, in lijn met nieuwe veiligheidsrichtlijnen. En zo staan er komende maanden nog eens 20 projecten op stapel. Opdrachten die hij anders in de markt wil zetten, is de belofte: “We gaan de grenzen opzoeken en verleggen.”

De luchthaven zet jaarlijks voor zo’n 500 miljoen euro aan bouwopdrachten in de markt en heeft te maken met 3000 leveranciers. “Kwalitatief willen we in Europa’s nummer 1 zijn, dus niet achter Heathrow, Charles de Gaulle of Frankfurt. Daar steken wij onze energie in.”

Schiphol aantrekkelijke opdrachtgever

Tegelijk probeert hij zijn frisse blik op de bouwwereld te behouden en ziet het als zijn persoonlijke missie om Schiphol aantrekkelijk te houden als opdrachtgever. Verkerke studeerde geografie en kocht 18 jaar in voor Puma, Tommy Hilfiger, Navteq en Philips.

Vijf pijlers Schiphol:

  1. Top Connectivity
  2. Excellent Visit Value
  3. Competitive Marketplace
  4. Development of the Group
  5. Sustainable & Safe Performance

Spotten met opa

Hij ging als kind graag mee vliegtuigen spotten bij Schiphol, met zijn opa die piloot en vliegtuig engineer was. Zette eigenhandig modelvliegtuigen in elkaar. Nu zit hij te midden tussen de echte Boeings en laat een nieuwe wind waaien over de inkoopafdeling bij de luchthaven: “Ik introduceer category management waarbij voor elke categorie een SWOT vereist, een overzicht van kansen en risico’s. Dat zijn mijn inkopers bouw&infra niet gewend, maar ik leer ze aan om door die bril te leren kijken.” Daarnaast houdt hij via uitgebreide benchmarking in de gaten wat reële prijzen zijn. Naïef is hij niet. Verkerke weet wat er in de wereld te koop is en laat zich niets wijs maken over inkoopprocessen of contracten. “Ik wil precies weten wat een ‘faire’ prijs is.”

Ambtenaar?

Zijn vrienden hebben hem al een tikkeltje smalend gevraagd of hij ambtenaar is geworden, sinds zijn overstap naar Schiphol. De organisatie is tenslotte voor 92 procent in publieke handen. Hij heeft ze gerustgesteld: “Er heerst juist een 24/7-cultuur met een hoge dynamiek.”

Tegelijk beseft Verkerke inmiddels dat de bouw nog een traditionele wereld is en wil die cultuur in zijn rol bij Schiphol doorbreken. “Is de bouw daar klaar voor? Ik denk het nog niet. Ze willen heel graag. Ik zie de individuele bouwbedrijven succesjes boeken, maar ook kampen met enorme zeperds.”

Onder de kostprijs werken lokt fout gedrag uit

Hij volgt de berichten over knooppunt Hoevelaken en zeesluis IJmuiden op de voet en ziet met lede ogen de gevolgen van laag inschrijven in combinatie met een hoog risicoprofiel. “Het systeem van aanbesteden wringt aan alle kanten.” Om zijn betoog kracht bij te zetten, wrijft hij zijn knokkels tegen elkaar.

Tekst loopt door onder de foto

Job Verkerke CPO van Schiphol: “Ik weet eigenlijk vrij weinig van de bouwwereld in Nederland” Foto: Eran Oppenheimer

“Het is zo korte termijn denken om op deze manier in projecten te stappen. Onder de kostprijs werken is funest voor je ‘partnership’ en lokt fout gedrag uit. Dat zou je niet moeten willen, niet als opdrachtnemer, maar ook niet als opdrachtgever.”

Bij Schiphol ook ‘oud gedrag’

Ook bij Schiphol heeft hij al te maken met ‘oud gedrag’. De bouw van de nieuwe pier heeft behoorlijke opstartproblemen gehad en loopt vertraging op. “Dat is ons deels zelf te verwijten. Bij de marktconsultatie hebben de marktpartijen duidelijk hun visie uiteengezet. Daar hadden we beter op in kunnen spelen. De aanbesteding duurde langer dan gepland, door aanvullende vragen van onze kant ten aanzien van het ontwerp en de contractvorm.

CV

  • Job Verkerke (Boxtel, 1975) Studeerde Geografie in Tilburg. Begon zijn carrière in 1998 als project leider bij Dufec, Markt & Verkeersonderzoek waar Rijkswaterstaat de grootste opdrachtgever is. Vervolgens als inkoper carrière gemaakt bij Dobotex International, licentie houder voor been en ondermode voor merken als Puma, Marc O’polo, Tommy Hilfiger. Daarna als global sourcing manager werkzaam geweest in de automotive industrie bij Navteq. Vervolgens de afgelopen 8 jaar gewerkt in verschillende rollen als Senior Director bij Philips voordat hij op 1 oktober 2018 CPO aantrad bij de Schiphol Group.

Veel risico’s liggen nu bij de markt. Voor dergelijke d&c-contracten zou je onder de huidige marktomstandigheden geen inschrijver meer vinden. Dat moeten we niet meer willen en kost veel te veel energie. Bij de aanbesteding van de ‘main contracts’ voor onderhoud op Schiphol hebben we dat al  anders gedaan. In die contracten ligt het risico van stijgende bouwkosten niet bij de markt, maar is een indexatie geregeld in de contracten.”

Nul procent marge? Belachelijk!

Verkerke vindt het belachelijk om bij een tender in te zetten met een winstmarge van nul procent. “Dat gaat altijd ten koste van kwaliteit. Eigenlijk is 2 procent nog aan de lage kant. Je hebt tussen de 3 en 5 procent nodig om tegenvallers op te vangen, om eens wat extra inspanning te verwachten en te kunnen investeren in innovatie.” Hij beseft dat de bouw die marges nog lang niet draait, maar wijt dat vooral aan de ongelijke verdeling van risico’s.

“Nee zeggen, is dan een sterk antwoord, maar wel een met een duidelijk signaal naar de opdrachtgever. Ik zie bouwers sneller nee zeggen, uit tenders stappen vanwege te hoge risico’s. Eindelijk, zou ik zeggen, al lijkt dat in mijn huidige functie ogenschijnlijk misschien niet zo’n verstandige uitspraak. Toch is dat voor de lange termijn beter. Ook wij zijn gebaat bij een gezonde bedrijfsvoering van bouwers.”

Schiphol wil uitdagen

Hij had tot voor kort nog nooit gehoord van het beruchte McKinsey-rapport dat Rijkswaterstaat adviseert om in te grijpen in de gww-markt. Maar de CPO vindt het niet meer dan logisch dat Rijkswaterstaat stappen zet om de markt goed te begrijpen en inspeelt op nieuwe ontwikkelingen.

Tekst loopt door onder de foto

BAM, Heijmans en VolkerWessels lopen geen risico door gestegen bouwkosten bij de onderhoudscontracten.

“Je moet elkaar uitdagen en met elkaar klussen aanpakken. Opdrachtgevers bepalen voor een groot deel hoe die markt wordt uitgedaagd. Als daar excessen optreden, kan je dat niet alleen de bouwers voor de voeten gooien. Je bent samen verantwoordelijk en een gezond functionerende markt is daarbij een voorwaarde. Een bedrijf heeft een goed businessmodel nodig. Altijd. Het alternatief houdt niemand lang vol, zeker niet op lange termijn.”

Iets kost, wat het kost

Als Verkerke kan kiezen tussen een offerte die 1 procent duurder is en 3 procent marge of de iets goedkopere variant met 1 procent marge, kiest hij de dure variant. Werken met een open boekhouding juicht hij toe. “Iets kost, wat het kost. Dat kun je gewoon berekenen.”

Toen hij net bij Schiphol werkte, zag hij rekeningen voorbijkomen voor het aanleggen van een stopcontact voor 1000 euro per stuk. Om 04.00 ‘s nachts ging hij in de terminal kijken bij de elektriciens. “Dan hoor je uit eerste hand wat er moet gebeuren om je materiaal het gebied achter de douane binnen te krijgen, welke veiligheidschecks er gelden en wat voor papierwinkel er nodig is. Dan snap je dus waarom die prijs op 1000 euro uitkomt.”

Verkerke is voorstander van transparant werken, maar het is echter niet zo dat Schiphol nu en masse overstapt op bouwteamcontracten. “Zo’n bouwteam is wel weer erg Nederlands en heeft ook zo zijn nadelen”, weet hij met bijna 20 jaar buitenlandse inkoopervaring.

Schiphol wil partners voor lange tijd

Zijn inzet reikt een niveau hoger: “Schiphol moet naar langdurige partnerships, relaties die 8 tot 10 jaar duren waarbij partijen bereid zijn om in elkaar te investeren.” Verkerke hamert bij elk gesprek op vier onderwerpen: “Topkwaliteit heeft de hoogste prioriteit. Op non-kwaliteit kan ik niet managen. Dan volgen planning – ‘time to market’ – en innovatie. Daaruit volgt vanzelf een goede prijs, simpelweg omdat kostenefficiënt wordt gewerkt. Dat is de manier waarop ik verwacht dat marktpartijen werken.” Hij heeft goede ervaringen met Best Value Procurement, de beste partij voor een specifiek project.

‘Claims? die wil ik niet’

Verkerke heeft ronduit een hekel aan systemen van ‘penalty’s’ en claims. “Ik wil ze niet uitdelen, maar ik wil ze ook niet krijgen. Ik weet dat veel bouwcontracten zo werken, maar het is funest. Als opdrachtgever krijg je niet de gevraagde kwaliteit, die wordt niet teniet gedaan door het incasseren van een boete. Het is gewoon een verkeerd systeem. Het is veel beter elkaar uit te dagen om te innoveren. Steeds een stapje beter en extra te doen.”

De recent gegunde infracontracten aan BAM, Heijmans en KWS met een waarde van 3 miljard euro zijn een stap in de goede richting. Maar de ambities  strekken verder. Of de bouwers Schiphol kunnen bijbenen? “We zullen zien.”

Mijn inkoop portfolio op Schiphol zal blijven groeien, verwacht Verkerke. De luchthaven pleit ook voor het doortrekken van de Noord-Zuidlijn naar Schiphol. Op de vraag of er op termijn een luchthaven in zee komt geeft hij aan dat daar eerst grondig onderzoek naar gedaan moet worden. “Dat is geen simpele beslissing. Voorlopig verwacht ik dat Schiphol nog minimaal tien jaar op dezelfde locatie blijft. Dat geeft al uitdagingen genoeg.”

Reageer op dit artikel