nieuws

Rijksopdrachtgevers rekenen af met dodelijke ongevallen: veilig werken verplicht in aanbestedingen

bouwbreed 4768

Rijksopdrachtgevers rekenen af met dodelijke ongevallen: veilig werken verplicht in aanbestedingen
Amsterdam, 2019 Werkzaamheden aan de Overtoom. Foto: Ramon van Flymen / Hollandse-Hoogte

Op bouwprojecten van het Rijk kwamen de afgelopen drie jaar zeker zes bouwvakkers om het leven. Grote bouwers en rijksopdrachtgevers beloven beterschap. Vanaf 2021 wordt veilig werken een vast criterium bij aanbestedingen. “Dit is een doorbraak.”

Alphen negeerde veiligheidsadvies. Als er één bouwproject is waarbij het aspect veiligheid node werd gemist in de aanbesteding dan was het wel bij de renovatie van de Julianabrug. De aannemers zaten letterlijk klem tussen deadlines, snel werken werd beloond en elke dag vertraging zou ze op nog hogere boetes komen te staan. Allemaal omwille van een hardloopwedstrijd.

“Perverse prikkels”, blikten deskundigen achteraf terug. Veiligheidsplannen vielen in het water en werden niet opgevolgd of getoetst. De afloop was desastreus. Er viel een kraan om. Woningen lagen in puin en de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) concludeerde dat veilig werken op de bouwplaats weer eens tussen wal en schip was gevallen.

De Raad drong aan op maatregelen. Zo moest en zou er in de nabije toekomst een verplichte veiligheidsregisseur komen, die geen enkele concessies doet als het om leven en dood gaat, deadline of geen deadline. Daarnaast adviseerden de onderzoekers om ook veiligheid expliciet als criterium mee te nemen in aanbestedingen.

Gebarentaal tegen ongevallen

Gebarentaal tegen ongevallen

Vier jaar later laat de veiligheidsbaas nog altijd en even op zich wachten. Maar de sector lanceert wel de ene na de andere veiligheidsmaatregel (zie kader). Wakker geschud door een instorting van een parkeergarage in Eindhoven, na het zoveelste OVV-rapport.

“We doen niet meer cynisch over veilig werken”, signaleert Koene Talsma, voorzitter van de zogenoemde Kerngroep Governance Code Veiligheid in de Bouw. Precies ook daarom is er nu zicht op het meenemen van veiligheid in aanbestedingen. Vanaf 2021 is het zo ver.

Talsma is blij met de voornemens van de drie Rijksopdrachtgevers (Rijkswaterstaat, het Rijksvastgoedbedrijf en ProRail.) “Dit is een doorbraak. Veiligheid als vast criterium in aanbestedingen is revolutionair.”

Het verhaal gaat onder de foto door 

Koene Talsma tijdens het veiligheidsontbijt in Utrecht. Foto: Hans Roggen in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf

Inderdaad. Lange tijd wilde de sector er niet aan. Nu viel de weerstand mee. “Het initiatief komt van het Rijksvastgoedbedrijf dus daar was het snel voor elkaar. Rijkswaterstaat en de grote bouwbedrijven die meedoen, volgden vorig jaar.”

Ladder

Het heeft alles te maken met de manier van belonen. Om gehoor te geven aan de aanbeveling van de OVV maken de betrokken partijen dankbaar gebruik van de Veiligheidsladder, een instrument dat zich volgens Talsma heeft bewezen in de spoorsector.

“De veiligheid is daar met sprongen verbeterd. Het verzuim – langer dan 24 uur – daalde flink, en in tien jaar tijd kwam er slechts één baanwerker om het leven. Ja, dat helpt. De sector is vertrouwd met de Veiligheidsladder. Het systeem zet ook erg in op houding en gedrag, dat vinden alle bouwbedrijven er goed aan. Daarnaast sluit de aanpak aan op het internationale ‘Hearts & Minds’, dus ook buitenlandse partijen kunnen hier relatief eenvoudig mee uit de voeten.”

Het verhaal gaat onder de foto door 

Foto: ANP

Een ladder? Zorgt die voor minder doden? Talsma denkt oprecht van wel. “Toen ik nog bij Dura Vermeer zat (Lid Raad van Bestuur), zag ik hoe collega-directeuren veranderden. Dankzij die ladder werden zij zich steeds meer bewust van gevaarlijke situaties die kunnen ontstaan op bouwplaatsen.”

Op de vloer

Treetje voor treetje wordt de Ladder ingevoerd. “Per 1 juli 2021 zijn trede 1 en 2 verplicht, twee jaar later trede 3 en enkele jaren daarna trede 4. Eigenlijk ben je pas bij trede 4 op de goede weg, bij trede 5 ben je vooruitstrevend bezig.”

Iedereen moet aan de bak, ook de grote bouwbedrijven, benadrukt Talsma, ondanks de ervaringen die zij al met de Ladder hebben. “Slechts enkele bedrijfsonderdelen hebben trede 4. Nu willen we dat de hele sector meedoet, juist ook de mensen op de vloer, daarom beginnen we ook relatief eenvoudig. De kosten? Als bedrijf ben je zo 5.000 tot 15.000 euro verder. Om het toch betaalbaar te maken voor mkb-bedrijven (zzp’ers tot 5 personen zijn vrijgesteld) komt er een eenvoudigere variant.”

6 dodelijke ongevallen bij Rijksprojecten in 3 jaar

Project: Aanleg Rijnlandroute, juni 2019
Project: A1 bij Holten, maart 2019
Project: Renovatie stuw Driel, september 2017
Project: Woningbouw Vliegveld Valkenburg, oktober 2017
Project: Onderhoud Sluis Limmel, juli 2017
Project: Renovatie VROM-gebouw, mei 2016

Hij ziet het overigens niet als kosten, maar als investering. “Voor een ingestorte parkeergarage ben je zo een paar miljoen euro verder, de kosten voor persoonlijk letsel zijn nauwelijks uit te drukken in geld. Dit gaat over het verbeteren van de veiligheid. Dat is voor de hele sector van belang.”

Busjes naar de bouwplaats. Treden checken, af en toe poolshoogte nemen: hé, hebben jullie het vandaag al over veilig werken gehad? Zo’n bouwplaats ziet Talsma voor zich. En van elkaar helpen en blijven wijzen op ongevallen die in kleine hoekjes zitten…

Blijft de vraag of veilig werken langs het spoor toch niet iets makkelijker te organiseren is dan in de binnenstad. Talsma: “Het gaat niet zozeer om de situatie of om de omstandigheden, het gaat om het bewustzijn. Ik vergelijk het altijd maar met in de tuin of in huis klussen. Hoe vaak zie je daar niet onhandige ongelukken? Het is ook heel menselijk om gewoon door te gaan en niet op te letten. Dat zie je in de gewone bouw een beetje terug. De druk moet van buiten komen om je ervan bewust te zijn dat het beter kan.”

Nul doden

Twee jaar nog. Dan moet iedereen op de trap staan naar nul doden. De hoofdaannemer, de gevelleverancier, het wordt vast druk bij de certificatenverstrekker. Of zijn we dan te azijnzeikerig? “Helemaal niet. Maar ik denk dat veel bedrijven best willen, de meeste worden vanzelf enthousiast. Zo sprak ik laatst een prefableverancier die al veel verder is dan de meeste hoofdaannemers.”

Hij vervolgt: “Wist je trouwens dat er al ruim 160.000 personen de verplichte Generieke Poortinstructie hebben gevolgd om überhaupt een bouwplaats op te mogen? Dat is veel meer dan wij hadden durven dromen.”

Naar boven. Naar nul. Het momentum is volgens Talsma goed. Veiligheid leeft. “Hoe dat komt? Iedereen wil dat de mensen aan het einde van de dag veilig naar huis kunnen, iedereen wil dat het imago van de sector verbetert en iedereen beseft dat we nieuwe mensen nodig hebben. Die krijg je niet als wij te boek blijven staan als een van de minst veilige branches van Nederland.”

Veel maatregelen in korte periode
De bouwsector neemt het thema veiligheid bloedserieus. Niet in de laatste plaats vanwege een stijgend aantal dodelijke ongevallen, twintig in 2017 en nog eens twintig in 2018. De afgelopen maanden werd er haast wekelijks een nieuwe maatregel gepresenteerd. Eerst de Generieke Poortinstructie, daarna gebarentaal waarmee bouwvakkers elkaar kunnen wijzen op gevaren en krap een week later lanceerde Bouwend Nederland een nieuwe gedrag- en veiligheidsmodule voor in het mbo-onderwijs. “Daar blijft het niet bij”, voorspelt Koene Talsma, voorzitter van de zogenoemde Kerngroep Governance Code Veiligheid in de Bouw.App
“Zo willen we de verplichte VCA-cursus en de Generieke Poortinstructie de komende twee jaar in elkaar vlechten. Daarnaast is er een meld-app in de maak waarmee alle bouwvakkers in Nederland ernstige ongevallen en gevaarlijke situaties kunnen melden.”
Na een melding moet een projectleider direct ingrijpen. De opgehaalde data heeft ook een ander doel. “Natuurlijk hebben we met privacywetgeving te maken, maar het is ook zeker de bedoeling om van al deze meldingen te leren.”
Dat het de sector menens is, blijkt volgens hem ook uit de ambitie die Maxime Verhagen, voorzitter van Bouwend Nederland, onlangs weer herhaalde tijdens een item over veiligheid in Nieuwsuur: “nul doden per jaar.”

 

Reageer op dit artikel