nieuws

NeroZero-woning: energieneutraal met hoge aaibaarheidsfactor

woningbouw Premium 1776

NeroZero-woning: energieneutraal met hoge aaibaarheidsfactor

Een volledig uitgebalanceerde energieneutrale woning bouwen, dat is niet zo simpel. Als houvast is in de NeroZero-proefwoning in Heerhugowaard gekozen voor het principe: ‘Mechanisch waar nodig, natuurlijk waar het kan’. ‘‘De klant moet centraal staan, niet het geld verdienen.’’

Het proefhuis in Heerhugowaard is luchtdicht, en dat maakt van de keuken al snel een bron van problemen. In het rijtjeshuis in de wijk Nieuw Waard hebben ze er wat op gevonden: een afzuigkap die zelfs op zijn topcapaciteit van 300 kuub per uur geluidloos is. De motorloze KookVent -installatie vangt met minimaal energiegebruik alle kookluchtjes af én fijnstof – een van de grote gezondheidsbedreigers in huis. “Je moet wel een flinke afzuigkracht hebben voor dit huis, want anders zetten bewoners toch weer de ramen open”, vertelt Wouter Borsboom, onderzoeker bij TNO. “En dan schiet je je doel voorbij.”

Het typeert hoe moeilijk het is om een volledig uitgebalanceerde, energieneutrale woning te realiseren. Er is altijd het risico dat het effect van de ene technische slimmigheid dat van de andere in de wielen rijdt. TNO en Koppen Bouwexperts, initiatiefnemers van het NeroZero lab, zochten daarom naar een oplossing met zo min mogelijk installatietechniek. Daarmee kunnen ze de komende vijf jaar naar hartenlust experimenteren. Want met hulp van ontwikkelaar Timpaan en de gemeente Heerhugowaard blijft de proefwoning de komende vijf jaar onbewoond. De gemeente heeft inmiddels een intentieverklaring getekend om nog eens 42 NeroZero-woningen te gaan bouwen. De bouwvergunning wordt rond de jaarwisseling verwacht.

Wethouder van Heerhugowaard Monique Stam – de Nijs laat zich informeren over de slimmigheden in de NeroZero-woning. Rechts Willem Koppen.

In het proefhuis geldt het principe ‘mechanisch waar nodig, natuurlijk waar het kan’. “Wij willen met zo min mogelijk, zoveel mogelijk voor elkaar krijgen”, legt Willem Koppen uit. “De consument wil warmte, licht en ventilatie zonder dat die beperkingen en herrie opleveren. Dat is dus ook precies wat we van onze leveranciers hebben gevraagd.”

Terwijl de afzuigkap 95 procent van het fijn stof uit de keuken afvangt, zorgt een al even stille wtw-unit aan het einde van het kanaal voor terugwinning van de opgewekte warmte

De ‘fluisterstille’ afzuigkap is er een voorbeeld van. Die bestaat niet alleen uit een kap, maar profiteert ook van een innovatief ventilatiekanaal. Leverancier R-Vent gebruikte een Zweeds systeem bestaande uit een deken, gesponnen uit gerecycled glas en verpakt in aluminiumfolie. Met zijn diameter van 180 millimeter zorgt dit ventilatiekanaal voor een natuurlijke trek. Dat zorgt voor een forse reductie van de benodigde energie voor het ventileren. Terwijl de afzuigkap 95 procent van het fijn stof uit de keuken afvangt, zorgt een al even stille wtw-unit aan het einde van het kanaal voor terugwinning van de opgewekte warmte. Volgens een testrapport haalt het compacte apparaat van Brink een rendement van 99,1 procent.

Om de hoeveelheid afvoerbuizen te beperken, gebruikt het NeroZero-huis ook het trapgat als ventilatiekanaal. Nadat de wtw-installatie op zolder de lucht heeft voorverwarmd wordt de lucht via het trappenhuis de rest van het huis in geblazen. Het is een methodiek die veelbelovend is voor verduurzaming van bestaande woningen, omdat daarin de ruimte voor aanleg van toevoerkanalen ontbreekt.

In combinatie met ‘zomernachtventilatieluiken’ in de gevel is op deze manier passieve koeling mogelijk

De ramen op zolder dragen eveneens bij aan de natuurlijke ventilatie in het huis. Als het te warm wordt, gaat het grote raam boven de trapopgang een stukje open. In combinatie met ‘zomernachtventilatieluiken’ in de gevel is op deze manier passieve koeling mogelijk. Dat scheelt flink veel energie. Velux en TNO onderzoeken de komende tijd hoe groot het precieze effect is.

De binnenzonwering is een andere innovatie die helpt bij het controleren van opwarming en afkoeling van de luchtdichte, geïsoleerde woning. Als op een zonnige dag oververhitting dreigt, stuurt een sensor een seintje naar het centrale regelsysteem. Dat zorgt ervoor dat de binnenzonwering neerdaalt. In koude nachten daalt een reflecterende folie neer die de winterkou buiten houdt. Omgekeerd kan het systeem juist zonlicht binnenhalen om de vloerverwarming in de woning een handje te helpen. “Het effect is dusdanig dat je geen triple beglazing meer nodig hebt”, zegt Evert Bos van Verosol Fabrics. “Tenminste, als het systeem wordt gekoppeld aan automatisering. Want mensen reageren per definitie te laat.” De complete bediening van het systeem is draadloos, een klein zonnepaneeltje zorgt voor de stroomvoorziening. Uit eerdere proeven is gebleken dat de slimme zonwering wel 15 procent besparing op de kosten voor stoken en koelen kan opleveren.

Derde proefwoning

Het NeroZero-lab is de derde proefwoning in twintig jaar in Heerhugowaard. Door te leren van de voorgaande woning moet er een steeds betere woning uit komen. Het NeroZero-lab zal gedurende vijf jaar fungeren als proeftuin voor woningprojecten elders. Wetenschappelijk onderzoek door TNO gaat in die periode hand in hand met praktijkbeproeving van innovatieve installaties.
Het eerste project dat Koppen Bouwexperts, TNO, gemeente Heerhugowaard en provincie Noord-Holland samen realiseerden was de energieneutrale ‘Stad van de Zon’.

De HR+-ramen leveren ook een bijdrage. De luchtdicht gemonteerde draai-kiepramen kiepen een stukje open als de temperatuur te ver dreigt op te lopen. Uiteraard is de luchtdichtheid dan weg. Een speciaal ontwikkelde luchtdichtheidsmeter met druksensor brengt dat haarfijn in kaart. De uitvinding van Acin en TNO maakt het mogelijk de meting in pakweg een minuut uit te voeren. Je trekt de toevoerslang uit de WTW-installaties en dicht die af. Vervolgens is de drukopbouw precies af te lezen op het scherm. “Kijk, het is hier in orde met 17 liter per seconde”, wijst Niek-Jan Bink (Acin) aan op de meter. “Als er een raam op een kiertje staat, zie je de waarde onmiddellijk veranderen.”

Een centrale aansturing met één display fungeert daarbij als de Haarlemmerolie

Grote uitdaging in het NeroZero-huis was om alle systemen vlekkeloos naast en met elkaar te laten functioneren. Een centrale aansturing met één display fungeert daarbij als de Haarlemmerolie. De geïntegreerde besturingsunit van Flexicontrol communiceert draadloos met alle systemen in huis en koppelt ze aan elkaar. De diverse leveranciers moeten er zelf voor zorgen dat hun systeem compatibel is. Koppen: “We dwingen samenwerking af, heel keizerlijk – vandaar de naam Nero.”

Het display registreert ook hoeveel de PV-panelen op het dak opwekken, hoeveel energie wordt verbruikt en hoeveel vluchtige organische stoffen er in huis zijn (VOC-meter). Het is allemaal af te lezen op het scherm in de huiskamer. Als de bewoner geen zin heeft in technische data, kan hij het ook bij de ‘intuïtieve bediening’ houden. Als er een smiley (groen) verschijnt op de display is het ‘pluis in huis’, bij een sip gezicht (rood) moet het systeem aan de slag om de balans te herstellen.

Voor zijn energievoorziening heeft de proefwoning een state-of-the-art warmtepomp. Deze vijfde generatie pomp maakt gebruik van bodemenergie – onder de woning ligt een gesloten lus van 125 meter. De compacte bodemwarmtepomp met 150 liter boilervat past met zijn 60×60 centimeter en een hoogte van 2,10 meter keurig onder de trap. Het apparaat toont op een kWh-meter hoeveel energie hij verbruikt. Een deel van zijn warmte krijgt de installatie via koppeling met het koelsysteem. Voor energieopslag beschikt het huis over een 2,4 kW batterijsysteem, en regenwaterfiltratie zorgt voor een besparing van bijna 60 procent op het drinkwaterverbruik.

‘De klant moet centraal staan, niet het geld verdienen’

Het klinkt allemaal bij elkaar prijzig, maar volgens Koppen valt dat reuze mee. De 42 NeroZero-woningen die in 2019 in Heerhugowaard verrijzen, vallen in het sociale segment. “Het kan, maar het vereist een nieuwe manier van denken, waarbij alle partijen van meet af aan samenwerken en geleverde prestaties achteraf controleerbaar zijn”, zegt Koppen. “De klant moet centraal staan, niet het geld verdienen. Als je laat zien dat je tevreden bent met een bescheiden marge, gaat de aaibaarheidsfactor al gauw omhoog.”

Reageer op dit artikel