nieuws

Havenkwartier zet Deventer op de zelfbouwkaart

woningbouw

Havenkwartier zet Deventer op de zelfbouwkaart

In het Havenkwartier in Deventer worden momenteel tientallen  woningen gebouwd door middel  van particulier opdrachtgeverschap. Het resultaat is een bonte  verzameling huizen, die perfect lijken te passen bij het minder  ‘aangeharkte’ en ondernemende  karakter van de oude haven. Welke lessen kunnen uit de casus ‘Deventer’ worden geleerd? Een gesprek met drie betrokkenen.

Het Havenkwartier is zonder twijfel een van de hipste locaties in IJsselland. In de haven aan de zuidrand van de stad is een prettige mengelmoes ontstaan van werken, uitgaan en wonen. Bedrijvigheid van vroeger: een garage voor Italiaanse auto’s, een laad- en loskade voor binnenvaartschepen en van nu: een Kunstenlab en Fooddock wisselen elkaar af. Bovenop een in onbruik geraakte zwarte vultrechter voor schepen is een wit kubusvormig microhotel gebouwd. Iets verder naar links verschijnen de eerste woningen. Eén heeft een stoere gevel van geblakerd hout, bij een ander staat achteloos scheef een gele container op het dak en een derde woning blinkt uit in witte eenvoud. Het zijn stuk voor stuk woningen met een persoonlijk verhaal. En ook echt leefhuizen, met zitjes naast de voordeur en kinderfietsen tegen de heg.

Eigen dynamiek

Tegen de twintig woningen zijn er inmiddels gebouwd. Er komen binnenkort een paar bij. Verderwordt er nog druk gewerkt aan de transformatie van de markante Grijze Silo tot luxe loft en komt er aan de kade nog een kleurrijk woonwerkgebouw, genaamd ObjectONE. Thijs van Heusden,projectleider van het Havenkwartier: “We hebben geen eindbeeld voor ogen voor dit gebied. Het zal zich
blijven ontwikkelen. Het heeft een eigen dynamiek, er staat nog een aantal leuke projecten op stapel.”

Ruimte om te pionieren

Wonen op zo’n ‘rommelig’ stukje stad heeft zijn charme en geeft sommigen een gevoel van vrijheid. Het kan echter niet iedereen bekoren. Voor mensen die het  wat traditioneler willen, is er bijvoorbeeld de nieuwbouwwijk De Vijfhoek. Maar de gemeente Deventer wil bewoners ook de mogelijkheid bieden om hun eigenwoning te ontwerpen en te realiseren. En daarmee meteen de stad als stoere creatieve hotspot profileren.  “We zagen kansen voor die doelgroep. We wilden deze mensen de ruimte geven om te pionieren”, zegt Jan Pieter Romijn, stedenbouw kundige bij de gemeente Deventer.  “De wijk moest echt onderscheidend worden ten opzichte van wat we al hadden in de stad. En dat is gelukt.” Bewoners hebben hun woningen zelf gebouwd. Het grootste deel via particulier opdrachtgeverschap, enkele via collectief particulier opdrachtgeverschap.

Vraaggestuurd en organisch

Met de combinatie industriële bedrijvigheid en woningen komt natuurlijk wel “dat er wel eens een vrachtwagen door de wijk rijdt”, zegt Van Heusden. Bewoners weten dat en het is ook duidelijk aangegeven  in de plannen. Het gebied heeft de bestemming Gemengde Doeleinden. Het is wel zo dat bewoners al eens om verkeersremmende maatregelen hebben gevraagd. Het proces van de transformatie van de haven begon rond 2005, toen het eerste masterplan werd gemaakt en de eerste gebouwen en grond door de gemeente werden aangekocht.

Aanvankelijk wilde de gemeente er grootsteedse allure creëren, samen met één of enkeleprojectontwikkelaars. “Zoals de Kop van Zuid in Rotterdam. Met een flinke massa aan gestapelde woningbouw”, zegt Romijn. Maar dit idee werd, mede door een lobby van omliggende bedrijven, losgelaten ten faveure van kleinschalige ontwikkeling, in samenspraak met toekomstige bewoners. “Het begon als een aanbodgestuurde aanpak. Toen werd besloten het helemaal om te draaien en vraaggestuurd en organisch te ontwikkelen”, zegt Marcel van Lent, directeur  bij zelf bouwadviesbureau De Regie.“Ik vind dat echt het unieke van dit project.”

Niet alleen voor elite

Toekomstige bewoners konden onder meer zelf de breedte bepalen van hun kavel, door minimaal vier tot maximaal acht stroken van  1,20 meter breed te kopen. Van Lent: “Dat betekent dat de zelf bouw hier  niet alleen voor de elite is – een beeld  dat een beetje aan zelf bouw kleeft. In het Havenkwartier is het voor veel grotere groepen bereikbaar. Ook dus voor de lagere inkomens.”

Integrale aanpak

Welke lessen kunnen nu worden geleerd van de ‘casus’ Havenkwartier, kan deze methode ook elders worden toegepast?  Van Heusden: “Belangrijk is dat we de herontwikkeling van het gebied integraal hebben aangepakt. Als we  alleen hadden gefocust op bijvoorbeeld de woningbouw, dan was het niet van de grond gekomen.”  Van Lent wil daarnaast ‘geleidelijkheid’ als succesfactor benadrukken. “Als ik hier langsfiets, word ik nog  steeds nieuwsgierig. Als we het gebied in één keer hadden ontwikkeld, dan was je dat spannende kwijtgeraakt.” Romijn voegt eraan toe: “Eigenlijk zou je dit concept als serieuze optie moeten overwegen bij  iedere inbreidingslocatie.

Industriële bedrijvigheid

Ten noorden van de eerste havenarm  liggen de drukpersen van de grote  drukkerij Roto Smeets. Aan de oostkant houthandel PontMeyer. Daarachter, aan weerszijden van de  tweede en derde havenarm is nog 0 veel meer industriële bedrijvigheid.  Kunnen we nu verwachten dat deze  gebieden de komende tijd dezelfdetransformatie zullen ondergaan? “Nee”, zegt Van Heusden, het gebied  zal wel veranderen, maar weer op  een andere wijze. Het karakter van  die plekken verandert langzaam en  er komen bedrijven met eenpublieksfunctie. Zo is er naast  PontMeyer in een oude loods nu  skatehal en skatewinkel Burnside gevestigd.   Dat de gemeente de gronden daar  niet in eigendom heeft, speelt ook  een rol bij de ontwikkeling Wat dat betreft kunnen we nog het meest  verwachten van een stuk land aan de  noordkant van de haven, in de  omgeving van Roto Smeets. Van Heusden: “Ja, de locatie die nu  gaat worden ontwikkeld is de Kop Havenkwartier-Industrieweg.”


Dit artikel verscheen in de Cobouw Special Woningbouw.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels