nieuws

Lees eens een galerijflat

woningbouw

Lees eens een galerijflat

Kale betonplaten zijn gezichtsbepalend voor galerijflats. Maar het kan ook anders. In de Utrechtse Vogelaarwijk Kanaleneiland is De Verkenner aangekleed met dertienduizend tegels vol dichtregels. Van huurflat naar blikvanger.

‘Een zoon en een dochter maakten een ijverige zoon die steen bakte’. Het is een van de zestien teksten die beeldend kunstenaar Milou van Ham en dichter Tsead Bruinja bedachten voor De Verkenner. Dat het mogelijk moest zijn om dergelijke teksten in klei te persen, wist Mei architects and planners al langer. De ontwerpers van de nieuwe ‘poortwachter’ van Kanaleneiland ontdekten dat aardewerkfabriek Koninklijke Tichelaar Makkum zijn nokvorsten altijd voorziet van een eigen merkteken aan de binnenzijde. Met dezelfde techniek zou het dus moeten lukken om tegeltjeswijsheden of zelfs complete teksten in reliëf aan te brengen.

Ontwerper en producent bedachten samen een concept waarbij op basis van de tekstontwerpen 3D-extrusiemallen werden gefreesd. De basismallen die Tichelaar daarmee goot, werden bevestigd op een wiel dat de tekst uitrolde in de klei. Na handmatig afsnijden gingen de ‘kleitabletten’ de droogkamer in. “Daar kwamen ze zo krom als een banaan weer uit, maar door in de oven te spelen met de temperatuur werden ze weer keurig recht”, lacht ontwerper Robert Winkel (Mei Architecten). “Klinkt houtje-touwtje, maar ze weten precies wat ze doen.”

Betonplaten

De aardeoranje keramische tegels (150 x 400 millimeter) gingen na afbakken met de vrachtauto naar het Belgische Moeskroen, waar producent Decomo ze ingoot in donkerbruine betonelementen. Die zijn uitgevoerd in verschillende diktes, om extra reliëf in de gevel te krijgen. Terug in Utrecht bevestigde aannemer Era Contour de betonplaten niet alleen tegen de gevels, maar ook tegen de onderzijde van de balkons en galerijen van de toren. Dat doorbreekt het typische galerijflatbeeld en geeft toekomstige bewoners iets te lezen.

 Speciaal met het oog op de ongewone gevelbeplating werd de spouwmuur van De Verkenner met een dragend buitenblad uitgevoerd. “Daardoor kun je aan de buitenzijde veel reliëf maken”, verduidelijkt bouwtechnoloog Robert Platje (Mei architecten). “Omdat het dunste blad binnen ligt, kun je aan de buitenkant neggen en dieptes maken.” 

De prijs van de gevel valt mee. Minder dan 300 euro per vierkante meter

Montage achteraf

Op de hoger gelegen verdiepingen, waar de tegelplaten zijn toegepast, vond montage van de balkons achteraf plaats. Dat gebeurde met een Normteq iTens- verankeringssysteem. Voorspanstrengen en oplegnokken worden daarbij meegestort in de prefab plaat, en in de gebouwvloer worden instortvoorzieningen gemaakt. “Na het plaatsen van de prefab balkons hoef je alleen nog maar de sparingen in te gieten en de strengen na te spannen”, zegt constructeur Frank Braam van Pieters Bouwtechniek. “Daardoor hadden we geen consoles nodig, zoals gevraagd.” Voordeel van montage achteraf was, dat de aannemer de gevel in één keer kon dichtmaken. De onderzijden van de balkons werden in de fabriek al voorzien van tegelpanelen.

 Op de lager gelegen etages zijn balkons eveneens consolevrij uitgevoerd, maar hier gebeurde dat met behulp van Hi-Con-platen. Dit balkonsysteem, vervaardigd uit ultrahogesterktebeton, maakt grote overspanningen mogelijk bij minimale diktes. De Verkenner heeft balkons die tot 3 meter uitkragen bij een dikte van 70 millimeter. Dat geeft een spectaculair beeld. Ook de bordessen van de galerijen, die met elkaar zijn verbonden met lichte stalen trappen, zijn met de ultradunne platen uitgevoerd.
De donkere tegelelementen zijn niet te vinden onder het 9 meter brede overstek bij de verspringing van laag- naar hoogbouw. 

Zware betonvloer

Dat heeft te maken met de daglichttoetreding in ondergelegen appartementen. Met het oog op de krachtenoverbrenging was een extreem zware betonvloer nodig van 1 meter dik. Een deel van de appartementen op deze tussenetage heeft door de verspringing een plafondhoogte van liefst 4,80 meter. 

De gevels van het 50 meter hoge woongebouw zijn apart aanbesteed. Volgens Mei Architecten was dat de enige manier om de bijzondere gevel te kunnen maken. Het vroegtijdig uitgewerkte gevelelement van Decomo is inclusief prijs kant-en-klaar opgenomen in het bestek. Daarin is de uitzondering opgenomen dat geen dienovereenkomstig product mag worden gebruikt.

Ondanks de complexiteit valt de prijs van de gevel mee. Die is minder dan 300 euro per vierkante meter. De 13.000 tegels werden gefabriceerd voor 4 euro per stuk. De 71 vrijesectorhuurwoningen, vijftien zorgwoningen en negen woon-werkunits waren binnen korte tijd verhuurd. Niet gek gezien de huurprijzen van 800 tot 1100 euro, vindt Robert Winkel. “Het bewijst dat je met wat inventiviteit echt wel iets bijzonders kunt maken voor modale inkomens.” 

Project in beeld

1 De aardeoranje keramische tegels werden, na te zijn afgebakken, ingegoten in donkerbruine betonelementen. Vervolgens werden ze tegen de gevel bevestigd.

2 De Verkenner heeft balkons die tot 3 meter uitkragen bij een dikte van 70 millimeter. Dat geeft een spectaculair beeld.

3 De gevels van het 50 meter hoge gebouw in Utrecht zijn apart aanbesteed. De enige manier om een bijzondere gevel te maken.

4 Basismallen werden bevestigd op een wiel dat de tekst uitrolde in de klei.

5 De ‘kleitabletten’, afgebakken en wel.

Projectgegevens

Opdrachtgever: Mitros, Utrecht
Architect: Mei architects and planners, Rotterdam
Constructeur: Pieters Bouwtechniek, Delft
Aannemer: ERA Contour, Zoetermeer
Tegelfabrikant: Koninklijke Tichelaar, Makkum
Fabrikant gevelelementen: Betonfabriek Decomo, Moeskroen (België)

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels