nieuws

Geluidsarme concertzaal

woningbouw

Geluidsarme concertzaal

Alleen bezoekers met een kaartje horen de muziek die in de Elb­philharmonie wordt gemaakt. Stalen veren onder de nieuwe concertzaal in Hamburg voorkomen dat het geluid doorklinkt in de 45 appartementen en 250 hotelkamers die rond het zalencomplex worden gebouwd.

De veren houden ook het geluid tegen van schepen op de Elbe, waaruit de
complex oprijst. “Zeshonderd stalen veren dragen de grote zaal van de
Elbphilharmonie”, zegt Dirk Rehaag, projectleider van aannemer Hochtief die het
complex bouwt. Deze veren rusten op 21 betonnen ribben. De balken geven de zaal
de vorm van een scheepsromp. Op de veren ligt een betonnen schaal waarin de zaal
wordt gebouwd. “De veerconstructie en de wijze van montage is afgekeken van de
bruggenbouw”, legt Rehaag uit. Met deze constructie hoopt de Elbphilharmonie dat
de grote zaal een plek krijgt op de wereldranglijst van concertzalen.

Wijnberg-vorm

De Elbphilharmonie telt straks drie zalen. De kleinste biedt plaats aan 170
bezoekers, de middelste aan 550 mensen. De grootste ligt in het hart van het
gebouw en kan 2150 mensen herbergen. Om zoveel bezoekers in een beperkte ruimte
te krijgen worden de stoelenrijen in ‘wijnberg’-vorm opgebouwd. De stoelen zijn
bevestigd op stalen tribunes met betonnen dragers. De toehoorders zitten rondom
een centraal podium. “De opzet lijkt een beetje op de Philharmonie van Berlijn”,
schetst Heribert Leutner, die namens opdrachtgever ReGe Hamburg de directie
voert. Het grote verschil: de Hamburgse zaal is asymmetrisch. “De architect vond
symmetrie triviaal,” verklaart Leutner de vorm. Mede daardoor lopen de rangen in
elkaar over. De beoogde toppositie vergt ook een uitmuntende akoestiek. De
Japanse akoestiekexpert Yasuhisa Toyota bepaalde de klankeigenschappen van de
grote zaal met behulp van een schaalmodel van 1 op 10. In dit model zijn alle
2150 stoelen bezet door aangeklede poppen. De poppen simuleren een volle zaal.
Metingen leren hoe het geluid zich dan gedraagt. Berekeningen geven uitsluitsel
over de opbouw en indeling van de zaal en over de materialen die erin worden
verwerkt. Aan de hand van de rekenuitkomsten wordt onder meer een mengsel van
gips en beton samengesteld. “En er worden blokken gips van 150 kilo per
vierkante meter gebruikt,” zegt Rehaag. Die blokken worden op basis van de
modelberekeningen in specifieke vormen gefreesd. “De vorm en de hoek waaronder
zo’n blok wordt gemonteerd bepaalt mede of het geluid gelijkmatig over de zaal
wordt verdeeld.” Boven de grote zaal komt een stalen vakwerk dak. “Een vrije
overspanning van ruim 60 meter,” rekent Rehaag voor. Ook deze constructie vindt
volgens hem zijn oorsprong in de bruggenbouw. Het staal wordt afgewerkt met een
betonnen huid. Net als de zaal bestaat het dak bestaat eveneens uit twee
gescheiden delen. “Op die manier kan geen geluid van buiten naar binnen dringen
en omgekeerd.” Na de afwerking reikt het dak zo’n 90 meter hoog. Deze bijzondere
constructies onderstrepen volgens Leutner het feit dat het project weinig van
doen heeft met ‘gewoon’ bouwen. “Het is veel meer ingenieurskunst.”

Gevelconstructie

Bijzonder is ook de gevelconstructie die in november begint. Aan het
staalskelet komen 2100 glasplaten, deels met een eigen vorm. “De platen bestaan
uit vier lagen wit glas,” legt Leutners collega Nina Siepmann uit. De buitenste
is bedrukt met een puntenpatroon dat het zonlicht tempert. De tweede is ook
voorzien van zo’n puntenpatroon en van een neutraal gekleurde zonwerende
coating. Op de derde laag zit een warmteisolerende laag. De vierde laag bestaat
uit ‘gewoon’ glas. Laag één en twee worden op elkaar gemonteerd, net als laag
drie en vier. Tussen de twee pakketten komt isolerend gas. De fundering is
versterkt om de nieuwbouw te kunnen dragen. Het oorspronkelijke gebouw, het
pakhuis, uit het begin van de vorige eeuw staat op eiken palen. Na de tweede
wereldoorlog werd het herbouwd. De fundering werd bij die gelegenheid versterkt
met betonnen palen die tussen de oorspronkelijke palen zijn gezet. Bij de
voorbereiding van de Elbphilharmonie is de fundering versterkt om het extra
gewicht van de nieuwbouw te kunnen dragen. Alleen al de grote zaal weegt ruim
12.500 ton. De versteviging bestaat uit 620 boorpalen van 25 meter lang. “De
eiken palen van het oorspronkelijke gebouw zijn nog steeds goed,” oordeelt
Siepmann. “Het slib gaat in de loop van de tijd een reactie aan met het hout
waardoor het na verloop van tijd harder wordt dan staal.”

Het totale complex

De Elbphilharmonie bestaat uit twee delen: een voormalig pakhuis en na de
oplevering een zalencomplex, 250 hotelkamers en 45 appartementen. Tussen beide
delen zit een openbaar toegankelijk plein. Het complex krijgt een hoogte van 110
meter. Van het oorspronkelijke pakhuis zijn alleen de buitengevels blijven
staan. Alles wat daar achter zat is weggehaald. In de oudbouw wordt onder meer
een parkeergarage gebouwd. Architectenbureau Herzog & de Meuron uit Bazel
maakte het ontwerp voor het complex. ReGe Hamburg
Projectrealisierungsgesellschaft vertegenwoordigt opdrachtgever Elbphilharmonie
Hamburg Bau.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels