nieuws

‘Er moesten Nederlanders bij want die zijn pragmatisch’

woningbouw

‘Er moesten Nederlanders bij want die zijn pragmatisch’

De Rotterdamse architect en stedenbouwer Winy Maas was vorige week stralend middelpunt bij de opening van het VPRO-festival ‘Eeuw van de Stad’. Niet verwonderlijk, want als een van de vormgevers van president Sarkozy’s Grand Paris staat hij aan het front van de stedenbouwkundige ontwikkelingen.

In zijn tomeloze ambitie wil de Franse president het negentiende-eeuwse
Parijs samensmeden met de omliggende voorsteden tot een moderne, duurzame
metropool met 13 miljoen inwoners. Het concept ‘Le Grand Paris’ moet in één klap
alle sociale problemen in ‘banlieues’, verkeerschaos en economische stagnatie
oplossen. Napoleon III kon het 150 jaar geleden met zijn stadsarchitect
Georges-Eugène Haussmann, dus waarom zou het geen tweede keer kunnen? Haussmann
veegde het middeleeuwse Parijs grotendeels van de kaart en legde de majestueuze
boulevardstructuur aan, nieuwe waterleiding, riolering, bruggen, kanalen en
openbare gebouwen. Het antwoord van Winy Maas op de hoogdravende opgave van ‘La
Grand Paris’ lijkt bijna oneerbiedig: het concept van zijn bureau MVRDV heet
‘Paris Plu(s) petit’. “Plus om meer ambitie te tonen”, legt Maas uit. “En
‘petit’ omdat je moet verdichten om de stedelijke problemen op te lossen. Als je
maar blijft uitbreiden, vergeet je de gordel die er tussen ligt.” In de visie
van MVRDV moet Parijs ‘transformeren tot een van dichtst bebouwde, meest
compacte steden op aarde’. Winy Maas (1959) heeft niet de illusie dat hij als
een moderne Haussmann tekeer kan gaan in Parijs, hoewel hij best zou willen.
MVRDV is ‘slechts’ een van de tien geselecteerde architectenbureaus, waarvan er
zeven Frans zijn. Maas: “Er moesten Nederlanders bij, want die zijn
pragmatisch.” Maar eervol en interessant vindt hij de opdracht evengoed. “Is het
mogelijk om die stad te repareren op een hele Hollandse, pragmatische manier?
Dat is een fascinerende vraag.” Dat het nodig is en dat het lastig wordt, staat
in ieder geval vast. “Parijs is bijna onbestuurbaar met zijn 800 burgemeesters.
Een soort Balkan. Apocalyptisch!”, typeert Maas.

Élitiste

MVRDV ging in heel Parijs op zoek naar ruimte voor de nieuwe stad waarom
Sarkozy vraagt. De 90.000 woningen die de komende twintig jaar worden gebouwd
komen wat MVRDV betreft langs infrastructuur, aan randen van parken, op
voormalige industrieparken en bovenop wegen. Tenminste twee grote ringwegen
zouden onder de grond moeten verdwijnen. Op een aantal plaatsen wil Maas fors
hakken in de bestaande woningvoorraad, herstructurering op zijn Hollands.
Uitschieters onder de zeventien ‘grootschalige interventies’ die MVRDV
voorstelt, zijn een nieuw bos (2500 hectare), een vijfhonderd meter hoge toren
en een centraal station onder de Halles. “Eindstations op Gare du Nord en Gare
de l’Est zijn absurd in een Europa waar je alles met elkaar verbindt. Dat is
élitiste, heb ik tegen Sarkozy gezegd.” Ook eist Maas halvering van de diameter
van de geplande nieuwe ringweg en metrolijn. Maas: “Als die half zo groot wordt,
halveren de kosten ook. Dat geld kunnen we investeren in de wijken die er slecht
voorstaan.” Wat er van alle mooie plannen terechtkomt? Maas vergadert er
maandelijks met de andere negen bureaus en een stuurgroep over voort. Sarkozy
selecteert niet één winnaar. “Zo stom is hij niet.” In de film ‘Le Grand Paris:
de president en de architect’ – onderdeel van het VPRO-programma Eeuw van de
Stad – zien we Maas in een helikopter over de eindeloze zee van bebouwing
vliegen en met een cameraatje foto’s maken. Onwillekeurig ontstaat het beeld dat
de steeds verder uitdijende stad een ontembaar monster is. En toch gaat Sarkozy
er de strijd mee aan. Is Le Grand Paris een megalomaan project van een Franse
president die aan zijn eigen erfenis bouwt? “Dat interesseert me eigenlijk niet
zo. Dat je in Frankrijk als president iets moet achterlaten vind ik prima. Mij
gaat het om de opgave zelf: die gaat goed of loopt faliekant verkeerd af. Heel
interessant”, vindt Maas. “We zouden in Nederland ook op deze schaal moeten
nadenken over de stad.”

Almere

In Almere komt Maas wat dat betreft volop aan zijn trekken. Daar is hij
betrokken bij de planvorming om de bevolking te laten verdubbelen tot 350.000
inwoners. De recent gepresenteerde structuurvisie bevat onder meer een waterstad
in het IJmeer, een nieuw centrum en een rechtstreekse metroverbinding met het
centrum van Amsterdam. Heeft hij daarmee een blauwdruk voor de Nederlandse stad
van de toekomst rond? “Almere kun je niet opblazen tot de Stad van de Toekomst.
Een goede stad moet iets speciaals hebben, en niet kopiëren wat andere steden
bijzonder maakt. Omdat Almere hartstikke afhankelijk is van Amsterdam en Utrecht
kun je ervoor kiezen de verschillen tussen de steden groter te maken, waardoor
ze geforceerd worden met elkaar samen te werken. Maar je kunt ook een stad maken
die zichzelf volledig kan redden, autarkie. In beleidsnota’s van veel steden zie
je die verborgen doelstelling tot terug.” Aangezien Almere wel geldt als ‘het
afvoerputje van Amsterdam, waar alle armen terechtkwamen’ was autarkie geen
optie. Dus zet de structuurvisie in op zowel aantrekkelijke woonmilieus en
voorzieningen als de ‘cruciale’ snelle verbinding met Amsterdam. De overeenkomst
tussen Parijs en Almere? Op beide plaatsen is de ontwikkeling niet helemaal goed
gelopen. En dat, zegt Maas, zijn juist de plekken waar hij graag werkt. Het
roept de vraag op waar in Nederland hij nog meer het stedenbouwkundig mes zou
willen hanteren. Maas: ‘Nou, ik vind de bevolkingskrimp in Zuid-Limburg
fascinerend. Daar zou je een waanzinnig park, echt een lustoord van kunnen
maken. En dat grappige eigenwijze Brabant – waar ik zelf vandaan kom. Dat is een
speelveld van ongecompliceerdheid, een hele beloftevolle zone. Geen plek op
aarde met zoveel bedrijventerreintjes, motorcrosscircuits, rotondes. Brabant is
de totale versplintering! Je wilt toch optimisme bieden, zelfs op plekken waar
het volkomen mis is gegaan.’

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels