nieuws

Door kredieten zagen bouwers bomen tot in de hemel groeien

woningbouw

Door kredieten zagen bouwers bomen tot in de hemel groeien

Bouwers en bankiers hebben elkaar tot diep in 2008 ongelooflijk het hoofd op hol gebracht. Groot optimisme veroorzaakte een zeepbel die momenteel hard uit elkaar spat.

De aannemers zijn door een roze bril blijven kijken door de overmatige
kredietverlening van de banken”, zegt hoofdonderzoeker Walter Manshanden van TNO
Bouw en Ondergrond. “In 2008 heerste een buitensporig groot vertrouwen in de
markt. Waarom zakte het aantal bouwvergunningen niet? Zeker, in de cijfers zit
een stukje herontwikkeling. Maar dat is niet de gehele verklaring. Doordat veel
te gemakkelijk geld beschikbaar was, ging de bouw de vergunningen zien als
call-opties. Zonder zich te bekommeren om de werkelijke vraag.” Manshanden heeft
de indruk dat de in 2008 opgelaaide bouwwoede in de woningmarkt mede veroorzaakt
is door ontwikkelaars die in het segment kantoren steeds moeilijker aan de bak
kwamen. Het abces van de door scheutige banken opgepompte overcapaciteit knapte
in september 2008 door de terugtocht van de banken en het ingeklapte
consumentenvertrouwen. De onderzoeker van TNO heeft zowel voor de banken als
voor de voormannen in de bouw geen goed woord over. Waardering daarentegen heeft
hij voor de innoverende aannemers die zelf hun eigen weg kiezen. “De Nederlandse
Bank wijst op de gevaren van de kortlopende hypotheken. Wat moet je daar nu mee?
De toezichthouder gaat waarschuwen voor gevaren waar hij zelf geen toezicht op
heeft gehouden! De markt onderkent dat probleem nu heus wel.” De voormannen in
de bouw die roepen om steun van de overheid, krijgen van Manshanden het verwijt
aanhangers te zijn van de oude economie. Hebben ze dan geen geloof meer in de
ondernemerskracht? Is het vertrouwen in het risicodragend ondernemen soms
verdwenen? “Wat we zien is de werking van twee krachten. Aan de ene kant de
overdreven kredietverlening van de banken. Gelijktijdig de deregulering van de
overheid. In een vrije markt heb je eenmaal te maken met over- en
onderwaardering van de kansen. Dat is eigen aan het systeem. Ik zou ook niet
anders willen. Moet je dan terug naar de 100.000 woningen van Jan Schaefer? Naar
de bakken met steun aan de scheepsbouw? Je creëert dan alleen maar extra aanbod
waar geen vraag naar is.”

Werkverschaffing

Manshanden kan zich wel vinden in een streefgetal van jaarlijks 80.000 nieuwe
woningen. Mits voor de afrekening een periode van minstens tien jaar in acht
wordt genomen. Weet dan wel dat het getal een politiek doel dient en niet zozeer
op de markt gebaseerd is. “Van de door politiek gewilde, goedkope woningbouw
hebben we in onze steden nog steeds flink last. Twee derde sociale woningbouw,
terwijl voor maar een derde vraag was. Het geld waarvoor de mensen goedkoper
wonen, gaat naar extra vakanties, mobiliteit en consumptie. Zijn de bewoners
daardoor gelukkiger? Ik denk van niet. ” De onderzoeker van TNO adviseert ook in
de huidige crisis de markt zijn werk te laten doen. Gaan bedrijven onderuit? Dat
is dan maar zo. Blijven de mensen een jaartje langer in hun huidige woning? Geen
groot probleem toch! Wel bepleit hij begeleidende maatregelen om de werkloosheid
op te vangen. “We moeten in ieder geval niet gaan bouwen voor de aannemers. Dat
is werkverschaffing.” Manshanden ziet diverse bouwpartijen een snellere draai
maken dan hun voormannen. Ze gaan uit van zuinige banken en zoeken nieuwe wegen
om in de traag herstellende economie tot succes te komen. Krachtige inhaalvraag
is niet te verwachten. Opties liggen op tafel om huurkoopcontracten uit te
werken. Daarbij valt rekening te houden met de straks weer fors oplopende
energieprijzen. Wellicht is de natuurstenen vloer voor bewoners toch wel
aantrekkelijker als de investeringen in de huurfase plaatsvinden. En de koper
later profiteert van de lagere levenscycluskosten. “We zijn de crises afgeleerd.
Beleven we nu een luxe crisis? Zo kun je dat wel stellen. Begin jaren tachtig
was de werkloosheid dubbel zo groot. De hypotheekrente steeg tot boven de 13
procent. Wel is zo dat we nu een tijd hebben van alle hens aan dek. Het is een
schande dat de banken het zo ver hebben laten komen. De overheid heeft ons
letterlijk van de afgrond weggehaald. Het is te gek voor woorden dat het zo ver
heeft kunnen komen.” Door het falen van de banken ontstaat volgens Manshanden de
behoefte aan alternatieve vormen van financiering. Partners in de markt zoeken
elkaar op en worden spontaan bank. “Bouwers kunnen prima met beleggers om tafel
gaan om goede producten te gaan maken die aan de vraag van de markt voldoen.
Daar heb je geen bank voor nodig. De bouwers hoeven alleen maar met overtuigende
concepten te komen. De banken liggen nu nog aan het infuus van de Europese
Centrale Bank en dreigen lui te worden. Ze krijgen uit Frankfurt goedkope rente
en dat zal straks afgelopen zijn. Banken horen te leven van de rente van
spaargeld dat ze doorgeven aan ondernemers.”

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels