blog

De spijt van Erik Staal

woningbouw

De spijt van Erik Staal

Erik Staal, de gevallen volkshuisvestingskoning van Vestia, kreeg vorige week weer de hoon van het volk over zich heen. Aanleiding was dit keer de schikking met Vestia waarin hij een 1 miljoen euro uit eigen zak zou hebben betaald.

Een schijntje, luidde de kritiek. De voormalige grootverdiener had immers begin 2012 bij zijn gedwongen vertrek 3,5 miljoen euro aan pensioengeld meegekregen en liet de corporatie met een gat van ruim 2 miljard euro achter. Met de schikking koopt hij vervolging af. Wat hem rest is dobberen in de Caribische Zee, schoongewassen van zijn zonden, verwoordde Volkskrant-columnist Sheila Sitalsing het ongemak van het volk over de boetedoening van Staal.

Het zijn mannen geweest die brokken hebben gemaakt bij corporaties, riep interim-bestuurder Gerard Erents in 2012 toen hij de puin aan het opruimen was bij Vestia. Met hun bewijsdrang willen mannen van een zekere leeftijd een monument voor zichzelf nalaten. Risico’s nemen hoort daarbij. Hadden ze maar een motor gekocht om in hun vrije tijd rond te gaan crossen in plaats van hun organisatie aan hun mannetjesputtergedrag bloot te stellen, verzuchtte de interim-directeur.

Apenrots

Staal was ook zo’n mannetje. Bovenop de apenrots. Tegen de andere apen roepen dat ze dom zijn en zichzelf op de borst kloppen over zijn kunsten.

Erik Staal tijdens het verhoor voor de parlementaire enquêtecommissie woningcorporaties

Door al  het stof dat door de Vestia-val is opgewaaid, zouden we het bijna vergeten: een van zijn kunsten was de volkshuisvesting op een hoger peil krijgen. Ja echt, Staal had ook een volkshuisvestingshart. Dat hij in mei 2011, een klein jaar voor de val, stoer riep “Financiën is onze core business”, was omdat hij de banken niet rijk wilden maken door te veel rente te betalen. Het geld stak hij liever in woningen voor de mensen die het nodig hadden. “De grootste kostenpost is altijd geweest rentelasten. Als we daarin niet goed scoorden, betekende dat dat we minder volkshuisvestingsrendement konden organiseren”, zei hij daarover tijdens zijn verhoor in juni 2014 tegen de parlementaire enquêtecommissie woningcorporaties.

Bouwkampioen

Vestia was in rond 2010 de bouwkampioen van Nederland. Een op de veertig nieuwbouwwoningen die in Nederland werd opgeleverd, werd gebouwd voor Vestia. De Rotterdammers bouwden in 2010 1.777 woningen, 35 procent meer dan het jaar ervoor en het hoogste aantal in de geschiedenis van Vestia. Was het Staal daar alleen om te doen? Nee. “De focus op financiën is nodig om aan de maatschappelijke kant een rol van betekenis te kunnen spelen”, zei Staal in april 2011 tijdens in zijn laatste interview voor zijn val.

Probleemjongeren

Vestia was bezig met scholen, Thomashuizen voor verstandelijk beperkten, zorginstelling De Hergbergier voor dementerende bejaarden, een hospice, en brede school De Wereld op Zuid. Staal maakte zich zorgen over de Rotterdamse probleemjongeren die zich de mores van de Nederlandse maatschappij moeten eigen maken. Hij zag dat je middelbare scholieren samen met gehandicapten kunt laten lezen en dat dat werkt om ze weer op het goede pad te krijgen. Ernstig: “Dat zijn voor mij de échte verhalen waarom het gaat.”

Als Vestia bezig was met een verzorgingstehuis, dan vroeg Staal zijn medewerkers om eens zo’n tehuis te bezoeken.”Ga nu eens twee uur rondlopen in een verzorgingstehuis, zeg ik dan. Vraag niets, kijk alleen. Daarna ga je naar buiten en stel je jezelf de vraag: zou ik mijn ouders hier ook willen laten wonen?” Zo kreeg hij zijn mensen met hun ziel verbonden aan het werk.

Is dit de man die in het weekend op de motor zou moeten stappen? En bewust een risico neemt op een volkshuisvestingsdrama van een paar miljard? Bij mij wil het er nog niet helemaal in.

Blamage

Dat hij bij de commissie van spijt – zoals voormalig Vestia-commissaris Peter Noordanus de parlementaire enquêtecommissie woningcorporatie noemde – het woord spijt een “heel moeilijk begrip” vond, maakt Staal uiteraard niet sympathieker. Maar het Vestia-echec wilde hij gerust een “blamage” noemen. “Als je het toen geweten had, had je het anders gedaan. Dat is helder.” De gevallen volkshuivestingsbestuurder was “verscheurd” door de ellende die hij achter zich heeft gelaten. “Het doet mij meer dan pijn. Ik wilde dat ik de tijd in dat opzicht kon terugdraaien. Ik wilde dat ik dingen had kunnen zien of had gezien.”

Wat had hij dan anders gezien en gedaan? Dus waar had Staal spijt van moeten hebben? Had hij spijt moeten hebben dat hij zijn treasurer zo veel vrijheid had gegeven? Had hij moeten weten dat de internationale banken eigenlijk bloeddorstige haaien waren die bezig waren het gemakkelijke slachtoffer Vestia leeg te eten? Had hij spijt moeten hebben van de paniek in volkshuivestingsland over de negatieve marktwaarde van derivaten die ontstaan was door de crisis en de onverwacht lage rente? Had hij spijt moeten hebben dat het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) de ene dag nog de derivatenavonturen van Vestia stimuleerde, om vervolgens, op het moment suprême, zich te bedenken?

Daadkracht

Had Staal spijt moeten hebben dat minister Spies zo vlak voor de verkiezingen daadkracht wilde tonen, door het derivatenprobleem in een keer bij de banken af te kopen, waardoor 2 miljard euro door het volkshuisvestingsputje verdween? Had hij spijt moeten hebben dat Vestia niet – net als de banken – gered werd, en dus nu als een kreupele volkshuisvester verder moet, waardoor in Rotterdam en Den Haag tientallen woningbouwprojecten sneuvelden en de vernieuwing van de wijken tot stilstand kwam?

De banken verkochten als het ware racefietsen aan iemand in een rolstoel, zei Gerard Erents tijdens zijn puinruimperiode bij Vestia. Overschatte Staal zijn kracht of was hij een naïeve speelbal in de handen van de gehaaide bankiers die Staals gulzige, omkoopbare secondant en treasurer Marcel de Vries volpropten met giftige derivaten waar zijn Excell-sheet geen rode waarschuwingsvakjes voor had?

Recepten

Geslepen of naïef – Staal lijkt naast een heerszuchtige alleenheerser een volkshuisvester te zijn geweest die onder zijn leiding zijn treasurer liet gokken met miljarden aan volkshuisvestingsgeld. Ja, dat is fout. Maar het volledige oordeel over welke hoedanigheid het kwaad had, moeten we nog even opzouten. Pas als Marcel de Vries voor de rechter is gekomen en Vestia er voor de rechtbank in slaagt de heimelijke recepten van het bankiersbolwerk te ontcijferen, zal ook de rol van Staal helderder worden en het Caribische water misschien troebeler.

Tot die tijd mag Staal nog even kauwen op het woord spijt.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels