artikel

Oud kaaspakhuis brandveilig getransformeerd

woningbouw 70

Hoe maak je van een honderd jaar oud kaaspakhuis een brandveilig woongebouw met 52 appartementen? En wat doe je met veertig kilometer kaasplanken? Transformatiespecialist Robert Winkel van Mei Architects and Planners in Rotterdam ging met kennis van zaken creatief aan de slag.

Oud kaaspakhuis brandveilig getransformeerd

Mei Architects and Planners in Rotterdam heeft naam gemaakt met een aantal spraakmakende transformaties. Zo kreeg pakhuis en rijksmonument Jobsveem in Rotterdam een woonbestemming, net als De Generaal, het voormalig hoofdkantoor van de Belastingdienst in Rijswijk. Zelf zetelt Mei in de door het bureau getransformeerde voormalige Schiecentrale.

“Transformaties zijn vaak complex,” zegt architect/eigenaar Robert Winkel. “Je hebt te maken met gemeentelijke procedures, bestemmingsplannen, bestaande constructies die wel of niet deugen, oude bouwmethodes, en vanzelfsprekend brandveiligheid. Brand is altijd een onderwerp. Je doet dus veel onderzoek vooraf. Hoe is de draagconstructie, hoe kun je de benodigde compartimentering inzetten om zowel horizontaal als verticaal brandoverslag te beteugelen? Hoe realiseer je een goede vluchtweg en wat is de brandklasse van de materialen die je wilt toepassen?”

Hoofdconstructie

Een actueel voorbeeld van de werkwijze van het bureau is de transformatie van ‘De Producent’ (1915) in Gouda. Het voormalig kaaspakhuis bestaat uit twee naast elkaar gelegen gebouwen met een steeg ertussen en een mooie vier meter hoge zolder. Voor het nut en doel van toen, de opslag van een miljoen kilo kaas, was het geschikt. Winkel: “We zijn eerst met Pieters Bouwtechniek Delft en brandveiligheidsadviesbureau Ralph Hamerlinck uit Roosendaal naar de stalen hoofddraagconstructie gaan kijken. Pas als daar mogelijkheden zijn, kun je verder.”

Truc

Een pakhuis wordt niet zomaar een woongebouw. Het pakhuis had kleine ramen om de temperatuur binnen constant te houden. Maar duisternis en woonruimte verdragen elkaar niet. De kolommen waar de veertig kilometer kaasplanken op rustten, bleken apart gefundeerd. Om licht binnen te krijgen en de luchtvochtigheid te verlagen, is er tussen beide gebouwen een atrium gemaakt. Aan de buitenkant zorgen loggia’s voor het benodigde licht. Voor het atrium is een stuk van de steeg blijven staan. De uitvoering van het atrium speelt een cruciale rol bij de brandwerendheidseisen.

brandveilige contructie

Om licht binnen te krijgen en
de luchtvochtigheid te verlagen, is er tussen beide gebouwen
een atrium gemaakt.

Winkel: “Als je de kap van een atrium enigszins van de constructie optilt en de kopse kanten openhoudt, dan is het regeltechnisch geen binnenruimte, maar een wind- en regenluwe buitenruimte met andere eisen voor bijvoorbeeld brandklasse van materialen en vluchtwegen. Het is een truc die we vaker toepassen om, net als bij Jobsveem bijvoorbeeld, open trappenhuizen te maken die anders gesloten zouden moeten worden uitgevoerd.”

Brandoverslag

De binnengevels zijn tien meter van elkaar geplaatst. Dat leverde niet alleen genoeg woonruimte op, die afstand is bovendien te ver voor horizontale brandoverslag. Winkel: “De verticale brandoverslag in het atrium hebben we getackeld met betonnen galerijen. De loggia’s nemen die taak aan de buitengevel op zich: grote ramen zijn door de lengte van de vuurtong minder overslagkritiek dan kleine. De woningen zijn door deze ontwerpingrepen zestig minuten brandwerend.”

Hoofddraagconstructie

De hoofddraagconstructie van het pakhuis bestaat uit een grid van kleine stalen kolommen die een houten vloer dragen. Een houten vloer levert bij brandcompartimentering vaak een probleem op. “We hebben over de vloer en balklaag van gevel tot gevel een betonnen vloer gelegd die wordt ondersteund door de bestaande kolommen. Zo hebben alle appartementen een karakteristiek plafond. Een wapeningsnet zorgt voor extra sterkte. Volgens de nieuwe regels zou de kolom van de hoofddraagconstructie 120 minuten brandwerend moeten zijn. Daar hebben we teruggegrepen op ‘het rechtens verkregen niveau’ en hem in overleg met de brandweer 60 minuten brandwerend gemaakt door er een extra stuk staal aan te lassen en die brandwerend te schilderen. Met de combinatie van de nieuwe betonnen vloer en de kolomversteviging is de hoofddraagconstructie weer helemaal perfect in orde.”

Kaasplank

Om aandacht te geven aan de historie van het gebouw wil de architect de gevel aan de binnenkant bekleden met de veertig kilometer vuren kaasplanken die uit het pakhuis kwamen. Het betonnen galerijplafond krijgt bovendien afdrukken van kleine, middelgrote en grote kazen. Winkel: “Niemand heeft attesten voor de toepassing van oude kaasplanken aan de gevel. We zijn met Foreco in Dalfsen in zee gegaan om de planken met een transparant systeem brandwerend te verduurzamen. Door de overdekte wind- en regenluwe locatie in het atrium is verduurzaming tegen houtaantastende organismen niet nodig.”

Paraffine

Een extra vraagstuk was de paraffine die zich in de loop der jaren op de planken had afgezet. Hoe zou dat zich bij brand verhouden? “Dat is getackeld door de planken voor en na het procedé te wegen om per plank een gegarandeerde opname van de brandwerende stof te realiseren. Die hoeveelheid is in een certificaat vastgelegd, waarmee de brandweer tevreden is gesteld.” Uiteindelijk is het brandklasse B geworden, die nodig is voor de brandvoorplantingsklasse omdat de galerij een vluchtweg is. De betonnen galerij zelf is dertig minuten brandwerend.

Drie geheimen

De drie geheimen van een succesvolle transformatie zijn volgens Winkel voorbereiding, voorbereiding en voorbereiding. “Bij veel transformatieprojecten moet je eigenlijk direct vanaf het begin over brandveiligheid, vluchtroutes en veiligheid met Rijksmonumenten en de brandweer om tafel gaan zitten. Mijn ervaring is dat een dialoog eigenlijk altijd heel goed mogelijk is. Doe je dat niet, dan loopt een adviseur achter je aan dingen te repareren, vaak met een slecht en duur eindresultaat. Het betaalt zich terug er vooraf energie in te stoppen. Kennis opbouwen en vasthouden is ook erg belangrijk. Je moet weten hoe de hazen lopen. Als je dat niet weet, sta je al op achterstand.”

Dit artikel verscheen in de Cobouw Special Brandveiligheid >>

Uw verhaal in de Cobouw Special Brandveiligheid 2017? Of wilt u adverteren? Bekijk de mogelijkheden >>

Ook interessant

Brandwerende coatings: correct aanbrengen cruciaal

Bouwkundige controlepunten brandveiligheid

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels