nieuws

Massief tot op het bot

utiliteitsbouw 114

Massief tot op het bot

Massief is het nieuwe protonentherapiecentrum van het UMCG in Groningen zeker. De metersdikke gevels en vloeren, die straling tegenhouden, staan op een stevig fundament. Aardbevings­bestendig, want op nog geen 15 kilometer ligt het epicentrum van de zwaarste Groninger aardbeving ooit.

Zeshonderd kankerpatiënten per jaar zullen er straks naar het protonentherapiecentrum van het Universitair Medisch Centrum Groningen komen. In de bestralingsruimte worden ze omgeven door metersdikke betonnen muren, dak en vloer. De beide bestralingstoestellen, die 360 graden rondom de patiënt kunnen draaien, staan in ruimtes die drie bouwlagen beslaan. De cyclotron, een deeltjesversneller die protonen tot 600 miljoen kilometer per uur versnelt, staat in de ruimte ernaast.

In een half jaar tijd wordt 150 kilometer aan kabels gelegd voor onder andere data, zwakstroom en 230 volt. 

De extra bevingsbestendige maatregelen vergen een investering van 10 tot 15 procent van de bouwsom, die rond de 18 miljoen euro uitkomt. Ze komen voor rekening van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), die in het gebied rond Slochteren aardgas wint. ‘‘Op zich vallen die kosten in verhouding met de aanneemsom nog wel mee’’, vertelt projectleider Herman Kemper van hoofdaannemer Visser & Smit Bouw BV.

Dat zijn grote jongens. Daar doe je er hooguit 6 of 7 van op een dag.

De vraag om het gebouw aardbevingsbestendig te krijgen kwam na de opdrachtverstrekking. Het ontwerp voor de nieuwbouw was al klaar. ‘‘We moesten heel veel extra wapening in de fundering en opgaande werken aanbrengen. De extra zware wapening – tot rond 32 – was soms moeilijk in te schuiven. Dat kostte ons ook extra tijd.’’ De fundering van het protonentherapiecentrum telt 157 buispalen van bijna 30 meter lengte en 65 centimeter doorsnee. In het bovenste deel ervan zit de zware wapening. ‘‘Dat zijn grote jongens. Daar doe je er hooguit 6 of 7 van op een dag.’’

G-krachten

De zware groutinjectiepalen zijn nodig omdat tijdens een aardbeving flinke G-krachten op de fundering worden uitgeoefend, aldus Onno Dijkstra van Fugro. Samen met constructeur ABT|Wassenaar maakte hij berekeningen op basis van de Nederlandse Praktijkrichtlijn (NPR) voor aardbevingsbestendig bouwen. Het gebouw zelf kan met zijn zware vloeren, muren en dak de seismische belasting relatief makkelijk weerstaan. ‘‘Alle aandacht in de ontwerpfase ging daarom naar de fundering.’’

Shielding-blok

Het behandelcentrum met de deeltjesversneller en bestralingsruimten heeft een vloer van 1,2 meter dik, een dak van 3,60 meter en muren van 2,5 tot 3 meter dikte. Voor de wanden rond de deeltjesversneller staan bovendien zogeheten shielding-blokken, die de meeste straling opvangen. Mocht het centrum worden gesloopt, dan kunnen die blokken apart worden weggehaald. Ze worden daarna vijftig jaar in een afgeschermde ruimte opgeslagen, zodat de straling kan afbreken. Het andere sloopmateriaal kan regulier worden verwerkt.

De daksparing op de plek waar de deeltjesversneller komt te staan. Betonnen prefab-balken worden verspringend gelegd, zodat de straling er niet doorheen kan.

Het beton voor de dikke wanden en dak is voorzien van kalkzandsteenmeel, omdat dit toeslagmateriaal de straling in mindere mate opneemt in vergelijking met de traditionele toeslagstoffen. Een gevolg is echter wel dat het een traag betonmengsel is. Pas na 90 dagen is het mengsel uitgehard in plaats van de gebruikelijke 28 dagen. De temperatuur van het beton kwam niet boven de 36 graden Celsius uit. Scheurvorming wordt zo voorkomen. Vanwege de enorme massiviteit van het gebouw vonden de betonstorten in 25 segmenten plaats. Met de 2,5 tot 3 meter dikke wanden gebeurde dat in fases. Het dak werd in drie lagen gestort. ‘‘Anders zouden we wel een heel zware ondersteuning moeten plaatsen.’’

Bochtje

Drie grote daksparingen boven de beide behandelruimtes en de ruimte voor de deeltjesversneller zijn nodig voor de apparatuur, die daarlangs naar binnen wordt getakeld. De openingen worden later gedicht met betonnen prefab-balken, die verspringend worden gelegd, zodat de straling er niet doorheen kan.

Juist omdat de straling altijd rechtdoor gaat, is in het Groningse behandelcentrum geen rechte gang te vinden. Alles loopt met een bochtje. Ook de 392 doorvoeren voor bekabeling en leidingen gaan met een knik door de muur naar een volgende ruimte. ‘‘We moesten ze heel goed vastzetten, want tijdens de stort mochten ze absoluut niet verschuiven. De twee zware stalen schuifdeuren die de behandelruimten afsluiten, worden volgestapeld met een 70 centimeter dikke laag betonblokjes.

De architect heeft speciaal voor de nieuwbouw in Groningen Japanse tegelstrips uitgezocht. Ze verschillen in lengte en diepte, waardoor een schakering aan kleur ontstaat. Het kliniekgedeelte van het protontherapiecentrum is volgens de gangbare normen gebouwd. Elke verdieping heeft vier rijen ramen van verschillende hoogtes.

Het protonentherapiecentrum van het UMCG in Groningen heeft twee bouwlagen met elk vier rijen ramen. De Japanse tegels op de buitengevel verschillen in lengte en diepte, waardoor een schakering aan kleur ontstaat.

Bijzonder aan het dak is een brandwerend en uv-bestendig kunststof gaasnetwerk, dat in honderd verschillende driehoeken over stalen poten wordt gespannen. Het net reikt naar 17 meter hoogte tot aan de vier koelers en noodstroomaggregaat, die met een stalen geluidswerendewand worden omgeven.

Blauw

Een blauw papiertje aan het eind van de kleurige lean-planningswand in een van de bouwketen geeft BRE-Day aan. Building Reading for Equipment ofwel 19 september 2016. Dan moet de bouw grotendeels klaar zijn. In het jaar dat daarop volgt wordt alle apparatuur geplaatst en getest. Eind 2017 worden de eerste patiënten behandeld.

De leanbouwen-wand in de directiekeet heeft helemaal aan het eind een blauw briefje met BRE-Day: Building Reading for Equipment ofwel 19 september 2016. Dan moet de bouw grotendeels klaar zijn.


Projectgegevens

Opdrachtgever: PTCG
Contract: Design & Construct in bouwteam
Architect: Adviesburo Van der Plas / AAS Architecten
Constructeur: Wassenaar Ingenieurs
Uitvoering: Visser & Smit Bouw BV
Installaties: Kropman Installatietechniek / HOMIJ Technische Installaties


 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels