nieuws

Een tussenjaar met bulten maar ook met zegeningen

utiliteitsbouw

Een ‘tussenjaar’ zou 2014 worden. De bouwvolumes zouden niet verder zakken, maar van herstel zou nog geen sprake zijn, was de verwachting van bouwtopmannen een jaar geleden. Wat kwam er uit van alle voorspellingen?

Alsof de storm eindelijk zou gaan liggen. In de eerste week van 2014 dachten topmannen Bert van der Els (Heijmans), Nico de Vries (BAM), Daan Sperling (TBI), Job Dura (Dura Vermeer) en Geert Hurks (Hurks) dat het ergste van de crisis achter de rug was. Ja, de storm had schade aangericht, maar het huis stond nog.

Eind 2014 zou de sector al een beetje op adem zijn gekomen, maar in 2015 zou het herstel toch echt komen. In het tussenjaar zouden faillissementen, reorganisaties en fusies nog wel aan de orde van de dag zijn.

We zijn een jaar verder. Een jaar met genoeg bulten maar ook met zegeningen. Wat kwam er uit van alle voorspellingen over 2014?

Voorspelling: Orderportefeuilles zullen herstellen

Uitgekomen? Ja

De werkvoorraad is verbeterd. In september van dit jaar lag de werkvoorraad 24 procent hoger ten opzichte van dezelfde maand een jaar geleden. Dit is gelijk aan ruim één maand extra werk in portefeuille. Na september lijkt de klad er echter in te komen. Volgens de bouwbarometer van het EIB en Cobouwslinkt de werkvoorraad. De vrees is dat de budgetten van gemeenten en provincies aan het opraken zijn. Ondanks de neergaande beweging na de zomer ligt er meer omzet te wachten in de pijplijn in vergelijking met een jaar terug.

Voorspelling: Volumes stabiliseren

Uitgekomen? Ja

Na jaren van forse krimp van de bouwproductie zou volgens het EIB de bouwproductie dit jaar maar 0,5 procent krimpen. Dat blijkt ongeveer te kloppen. In september van dit jaar waren de opgetelde omzetten ongeveer gelijk aan die van vorig jaar. Niet iedereen weet echter de opbrengsten op niveau te houden. Zo kromp de omzet van Heijmans de eerste negen maanden van dit jaar met 10 procent.

Voorspelling: Geen krachtig herstel

Uitgekomen? Ja

Een groei van 0,2 procent (september 2014 ten opzichte van een jaar eerder) kan geen krachtig herstel genoemd worden. Kleine, gespecialiseerde bedrijven deden het in dezelfde periode met een omzetgroei van 2,4 procent beter dan de rest. Bedrijven in de burgerlijke en utiliteitsbouw lopen achterop met een omzetdaling van 1,4 procent. De kleine specialistische aannemers doen vaker verbouwingen en onderhoud – werk dat minder last heeft van de conjunctuur. B&u-bouwers zijn als hoofdaannemer vaker betrokken bij stroef lopende nieuwbouwprojecten. In de infra liepen de opbrengsten met 1 procent terug.

Voorspelling: Nog veel reorganisaties en ontslagen

Uitgekomen? Ja

De capaciteit zal nog verder moeten worden afgestemd op de nieuwe realiteit, was de verwachting een jaar geleden. Nog meer mensen eruit dus. Dat is ook gebeurd. Het aandeel werkgevers dat denkt aan krimp van het personeelsbestand is weliswaar niet meer zo extreem groot als vorig jaar (37 procent), maar is per saldo nog steeds groter dan het aandeel bedrijven dat weer denkt aan het aannemen van mensen. 16 Procent van de hoofdaannemers met meer dan tien werknemers denkt aan personeelskrimp, tegen 7 procent die aan uitbreiding denkt. Positieve noot: in de woningbouw is het aandeel werkgevers dat aan uitbreiding denkt nagenoeg gelijk aan het aandeel bedrijven dat personeelskrimp voorziet: 12 om 13 procent.

Voor grond- en waterbouw rekent een op de vijf bedrijven op afvloeien van werknemers. Natuurlijk verloop lost een boel op, oudere werknemers die met pensioen gaan worden niet meer vervangen. Toch zijn grote reorganisaties aan de orde van de dag. Grote bouwers als BAM en Heijmans kondigden eind dit jaar opnieuw grootschalige reorganisaties aan.

Sinds de crisis zijn 96.000 banen verdwenen. Dat is bijna een kwart (24 procent) van het totaal aantal banen, 393.000, in het derde kwartaal van 2008. Een groot deel van de banen verdween dit jaar. Tussen oktober 2013 en oktober 2014 verloor 9 procent van het bouwplaatspersoneel zijn baan. Sinds 2008 is 42 procent zijn baan kwijt. Voor UTA-personeel is dat percentage lager: 4 procent verloor zijn baan het afgelopen jaar; 22 procent raakte zijn of haar baan kwijt sinds de crisis. Metselaars worden het hardst getroffen. Na het uitbreken van de crisis in 2008 verloren twee van de drie metselaars hun betrekking.

Voorspellingen: Veel faillissementen

Uitgekomen? Nee

De capaciteit afstemmen op de nieuwe realiteit wil ook zeggen dat bedrijven afvallen. Een afvalrace naar de bodem. Het voortdurend prijsduiken is niet vol te houden. Ook voor grote bouwconcerns niet. BAM boekte dit jaar verliezen op projecten die voor een scherpe prijs aangenomen waren. Maar ‘s lands grootste bouwbedrijf hield zich naar eigen zeggen aan de bankconvenanten. Ook Ballast Nedam deed dat, al was dat niet helemaal duidelijk hoe dat kon na het verlies van 100 miljoen euro op de A15, dat voor een opvallend lage prijs was aangenomen. Van de grootste bouwbedrijven kwam Ballast Nedam door dit project nog het dichtst bij een bankroet. Maar de afgrond is na het verkopen van de offshoreactiviteiten weer even buiten beeld.

In de bouwsector daalde het aantal faillissementen dit jaar sterk. In oktober lag het aantal faillissementen 38 procent onder het niveau van een jaar eerder. In de eerste tien maanden van dit jaar gingen in totaal 840 bedrijven failliet. In dezelfde periode van 2013 waren dit er nog 1436.

Voorspelling: Herstel woningmarkt

Uitgekomen? Ja

In de eerste tien maanden van het jaar werden 51 procent meer nieuwbouwwoningen verkocht in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar. Het woningmarktbeleid van het kabinet ligt vast (op de Nibud-normen na) en schept duidelijkheid. De hypotheekrente is extreem laag en de prijzen voor nieuwbouw en bestaande woningen zijn gunstig. Daarmee was 2014 voor veel aspirant-kopers een goed instapjaar. Volgend jaar wordt het volgens het EIB veel beter. In de praktijk is dat al zichtbaar. In Amsterdam zijn ruim 5000 woningen in aanbouw; dat is lang niet gebeurd.

Wel kwam er in november een kink in de kabel, bleek woensdag; volgens het Kadaster liepen de woningverkopen met 18,5 procent terug ten opzichte van oktober. Hoe dat gaat uitpakken voor de orderportefeuilles is nog de vraag. Duidelijk is wel dat de werkvoorraad van woningbouwers sinds het najaar van 2013 gestaag zijn gegroeid. Het duurt echter nog even voordat de bedrijven de opleving in hun portemonnee gaan terugzien. Het EIB verwacht dat de nieuwbouwomzetten dit jaar nog 9 procent lager liggen. Volgend jaar volgt groei met dubbele cijfers.

Voorspelling: Verdere verslechtering kantorenmarkt

Uitgekomen? Ja

Binnen de utiliteitsmarkt doen kantoren het het slechtst. De werkvoorraad ligt 20 procent lager dan een jaar geleden. Volgens het CBS lag de waarde van de bouwvergunningen in de eerste drie kwartalen van het jaar zelfs 40 procent lager dan in dezelfde periode vorig jaar. Werd er in het vierde kwartaal van 2008 nog voor 455 miljoen euro aan bouwvergunningen voor kantoren verleend, in het derde kwartaal van dit jaar stond er nog maar 19 miljoen euro op de teller. Vorig jaar bestonden er in het derde kwartaal voor 73 miljoen euro kantoorbouwplannen.

Het geld was in het laatste kwartaal van 2008 goed voor 482.000 vierkante meter aan kantoren. Nu wordt 23.000 vierkante meter per kwartaal aan kantoren ge-/verbouwd.

Voorspelling: nieuwe bouw-cao

Uitgekomen? Nee

De nettolonen hoeven niet per se omlaag, ze mogen zelfs best stijgen, meenden de bestuursvoorzitters vorig jaar. Als de totale werkgeverskosten maar dalen. Het aantal vrije dagen moet naar beneden, was de wens. Hoe moderner de nieuwe bouw-cao wordt, hoe hoger de loonsverhoging kan uitpakken, beloofden de werkgevers deze maand aan de onderhandelingstafel. De vakbonden zijn niet overtuigd. Ze hameren op het tegengaan van foute flex- en schijnconstructies en aan het niet naleven van de cao. Afgelopen dinsdag moest verlossing brengen, maar de witte rook is nog niet gezien.

Wat waren de belangrijkste gebeurtenissen in de bouw het afgelopen jaar?

Halvering openbare aanbestedingen

Het aantal openbare aanbestedingen is na de invoering van de Aanbestedingswet gehalveerd. Gunningen op basis van emvi winnen terrein.

Aardbevingen

Aanhoudende aardbevingen in Groningen noopten de NAM tot de belofte om tienduizenden woningen te herstellen danwel bouwkundig te verstevigen.

Markthal

Een van de opvallendste gebouwen die dit jaar werd opgeleverd is een woongebouw en een markthal ineen. Het concept zou internationaal gewild zijn en zet Rotterdam op de kaart.

A15 Maasvlakte Vaanplein

Grootste hoofdpijndossier van dit jaar. Ballast Nedam verliest waarschijnlijk 100 miljoen euro op het wegenproject tussen de Maasvlakte en het Vaanplein. Ook Strukton en Strabag verliezen stevig op het project.

Wankelen

Imtech en Ballast Nedam stonden dit jaar op wankelen. Onder andere door steun van bankenconsortia bleven ze overeind. BAM werd door een analist “tikkende tijdbom” genoemd, maar bleek een stootje (projecttegenvallers) te kunnen hebben. De Combi niet, die ging in maart failliet.

Exit

Theo Bruijninckx (Ballast Nedam) en Nico de Vries (BAM) moesten wegens tegenvallende resultaten het veld ruimen.

Bouwlobby

Al 25 jaar verzet de bouwlobby zich succesvol tegen overheidseisen rond duurzaam materiaalgebruik, bleek uit onderzoek van Cobouw-journalist Thomas van Belzen, geboekstaafd in Duurzaamheidsoorlog.

Cobouw 50

De grootste vijftig bouwers leverden in 2013 bijna 1 miljard euro omzet in, een daling van 1,1 procent. De nettowinstmarge zakte van 1,4 naar 1,1 procent.

Hypotheeknormen

Het woningmarktbeleid veranderde niet veel dit jaar. Totdat het Nibud met nieuwe normen kwam. Gevolg: vooral lage inkomens mogen (veel) minder lenen per 1 januari 2015.

Nul-op-de-meterhypotheek

Woningbezitters die hun woning willen renoveren naar nul-op-de-meter (nom), en kopers van nieuwe nom-woningen, kunnen per 1 januari 2015 25.000 euro extra lenen.

Woningwet

Bijna twintig jaar na hun verzelfstandiging worden corporaties, mede op aandringen van de parlementaire enquêtecommissie woningcorporaties, teruggedrongen naar hun kerntaak: sociale woningbouw. Bij uitzondering kunnen in herstructureringswijken en in krimpgebieden nog duurdere huurwoningen en koopwoningen gebouwd worden.

Wet aansprakelijkheid schijnconstructies

Uitbuiting, verdringing en oneerlijke concurrentie op arbeidsvoorwaarden moeten door deze wet, die deze maand door de Tweede Kamer kwam, in de kiem gesmoord worden. De opdrachtgever wordt net als de werkgever verantwoordelijk voor naleving van de cao.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels