nieuws

Baksteenkolos steunt op spoorstaven

utiliteitsbouw

Baksteenkolos steunt op spoorstaven

Ode aan de baksteen. Zo zou je het op spoorrails gefundeerde hoofdkantoor van spoorbeheerder ProRail kunnen omschrijven. In geen gebouw in Nederland werden meer bakstenen gebruikt dan in ‘De Inktpot’. Precies negentig jaar geleden werd het gebouw opgeleverd.

Maar liefst 22 miljoen bakstenen verwerkten de Nederlandse Spoorwegen (NS) in de donkere kolos naast Utrecht CS. Die verrees destijds onder de naam Hoofdadministratiegebouw III, maar kreeg door zijn typische vorm al gauw de bijnaam ‘Inktpot’. De NS – kort ervoor ontstaan door een fusie van Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij en de Staatsspoorwegen – voerden de bouw zelf uit. Gezien de ernstige tekorten aan bouwmaterialen en grondstoffen vlak na de Eerste Wereldoorlog vreesde het spoorbedrijf dat het anders eeuwig op het nieuwe kantoorgebouw zou moeten wachten.

De chef van de Dienst Weg en Werken, ingenieur George Willem van Heukelom (1870-1952), richtte speciaal voor het project een eigen bouwbedrijf op, het latere Spoorwegbouwbedrijf. Dat nam de klus voortvarend ter hand met de aankoop van twee Brabantse steenfabrieken en een houtbedrijf, plus drie schepen voor de aanvoer van de daar geproduceerde materialen. Naast de bouwplaats verrees ook een baksteenfabriekje. De NS kocht tevens een bos aan in Limburg, omdat er 4000 kubieke meter eikenhout nodig was voor het – eveneens door Van Heukelom ontworpen – interieur. Schaarste aan funderingsmateriaal loste de architect op een uitermate duurzame manier op: met 21 kilometer gebruikte spoorstaven. Die werden niet alleen gebruikt voor de fundering, maar ook voor de vloeren.

Tijdens de Nationale Monumenten Estafette was recentelijk via een opening in een van de plafonds te zien dat de gemetselde gewelven van de vloerconstructies rusten op spoorstaven.

Honderden metselaars voerden het werk uitermate systematisch uit. Elk van de vijf bouwlagen van het carrévormige complex startte in een hoek. Na voltooiing ervan ging begon op dezelfde hoek het leggen van de volgende laag. Soms werden in een week tijd 500.000 bakstenen gelegd. Dat gebeurde met metselstenen in een rijke kleurschakering.

Door zijn lange gangen (lage bogen en monumentale trappartijen, allemaal in metselwerk met matzwarte specie) en door zijn gebrandschilderde glaspartijen kreeg het gebouw een kloosterachtige sfeer.

Onder leiding van architect Andre van Stigt onderging het tegenwoordige rijksmonument tussen 2000 en 2002 een grondige restauratie. Uit die tijd stamt ook de UFO kort onder de top van de 70 meter hoge toren. Het kunstwerk van Marc Ruygrok is een overblijfsel van de kunstmanifestatie Panorama 2000. Het cirkelvormige object biedt een wonderlijk contrast met een gebouw waarin de rechthoekige vorm van baksteen heerst.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels