nieuws

‘Het geld komt uit de markt, ik heb geen dukatenboom’

utiliteitsbouw

‘Het geld komt uit de markt, ik heb geen dukatenboom’

“Een verschuiving is gaande naar niet-beursgenoteerde beleggingen”, zegt Freek Vergunst (1946)

Als directeur vermogensbeheer van Cordares voerde hij de regie over 28
miljard euro aan pensioengelden. Eind deze maand draagt hij zijn functie over
aan opvolgers. Vanwege de fusie van Cordares met APG bleef Vergunst anderhalf
jaar langer op zijn post dan aanvankelijk de bedoeling was. “Of wij ook geld
willen steken in bouwplannen van de overheid? Jazeker. In het verleden heb ik
nog met een minister om tafel gezeten over de financiering van de Betuweroute.
De overheid had destijds geen interesse. Kon het geld blijkbaar goedkoper ergens
anders vandaan halen. Laten we glashelder zijn. Onze gelden moeten marktconform
worden weggezet.” De primaire doelstelling van Cordares is immers om voor BPF
Bouw behoorlijke pensioenen te kunnen uitkeren tegen een redelijke premie. Alle
beleggingen zijn daaraan ondergeschikt. “Als er in Nederland mogelijkheden zijn
bij overheidsprojecten, willen we daar zeker aan meedoen. In het verleden was
dat echter een knap moeilijke weg. En vergeet niet, je hebt als je zaken doet
met de overheid toch te maken met een monopolist. Dat maakt je alerter. Voor
publiek-private samenwerking bestaat bij ons beslist belangstelling.
Pps-projecten wijzen we niet categorisch af.”

Infra

BPF Bouw geldt met een investering van 4 à 5 miljard euro als grote belegger
in de Nederlandse woningbouw. Van het geld gaat 70 procent naar woningen, de
rest naar kantoren en winkels. “Of kantoren nog echt interessant zijn? Het
huidige aanbod is erg ruim. En wie weet gaat het thuiswerken een grote vlucht
nemen. Hebben we al die kantoren dan nog wel nodig? Ook naar de winkelcentra
gaan we anders kijken. Hoe koop je zelf de dingen? Via het internet? Je ziet
mensen boeken lezen met een e-reader. Als het winkelen via internet doorzet, zal
dat een enorme impact hebben voor de distributie. Liever dan in kantoren en
winkels, beleg ik in infra. Of in distributiecentra. Die zijn sterk in opkomst.
Zo blijft de markt voor beleggingen steeds in beweging.” Als vermogensbeheerder
zat Vergunst tien keer per jaar met de bestuurders van BPF Bouw om tafel.
Daarnaast was elk kwartaal contact met de beleggingsadviescommissie.

Bokkensprongen

Jaarlijks wordt in december – met de lange termijnvisie in het achterhoofd –
het beleggingsplan vastgesteld. Bij alle overleg fungeerde Vergunst zowel als
specialistisch adviseur als uitvoerder. Welke rendementen vallen te verwachten,
hoe groot zal de inflatie zijn, welke loonontwikkeling gaan we tegemoet? De
uiteindelijke verantwoordelijkheid ligt verankerd bij het bestuur van het
pensioenfonds. Met onverlet aan de vermogensbeheerder de taak het voorkomen van
gekke bokkensprongen. “Stel dat het bestuur zegt: we werken niet met een
inflatie van 2 procent maar zetten de geldontwaarding op 6 procent. Dan ontstaat
een stevige discussie. Realiseer je de gevolgen voor de rendementsambities. Je
wilt de pensioenen toch blijven indexeren? Kijk, ik heb geen dukatenboom. Als we
het geld niet kunnen verdienen in de markt, dan bestaan nog maar twee
uitlaatkleppen. Of je verhoogt de premie of je keert pas op een latere leeftijd
de pensioenen uit.”

Crises

De vermogensbeheerder vindt dat BPF Bouw de recente crises goed heeft
doorstaan. Van de zware dip in 2001/2002, na de grote aanslagen in de Verenigde
Staten, valt in de grafieken niet veel terug te vinden. De hik van 1987 is zelfs
verdwenen. “De bouw is heel redelijk door de crises heengesloft. BPF Bouw
gedraagt zich als een behoudende belegger. Als de markt enorm presteert, blijft
het rendement iets achter. In slechte markten presteert het fonds juist beter.
Tuurlijk heeft BPF Bouw last gehad. 9 maart 2009. Een afschuwelijke dag. De
aandelen waren niet goed. Die vrijdagmiddag stortte ook de rente in elkaar.
Pensioenfondsen zijn veel kwetsbaarder voor rentes dan voor de aandelen. Als je
afziet van die nare dag dan geeft BPF Bouw een relatief stabiel beeld.” Wat niet
wegneemt dat het pensioenfonds nog onvoldoende vet op de botten heeft. BPF Bouw
kon schermen met een dekkingsgraad van 140 procent. Momenteel is het niveau 109.
En in dat getal zijn de nieuwe sterftetabel (goed voor 4 procent) en de
wijzigingen aan het vastgoedfront al verwerkt. In 2008 liet het fonds een
negatief rendement van 14 procent zien. Vorig jaar zat BPF Bouw weer 11 procent
in de plus. “BPF Bouw is niet in de problemen gekomen zoals sommige andere. Let
wel, je praat over momentopnamen. En wij zijn niet zo van de dagkoersen.”

Renterisico

De mokerslagen vanuit de economie hebben het vermogensbeheer op een andere
leest geschoeid. Jarenlang rapporteerde Vergunst over de prestaties van de
beleggingen en stipte dan ook nog de dekkingsgraad aan. Die vorm van de vinger
aan de pols houden is sterk gewijzigd. “We beginnen nu met de dekkingsgraad. De
performance is nog slechts een afgeleide. De introductie door de Nederlandse
Bank van het Financiële Toetsingskader heeft het denkkader veranderd. De
gevoeligheid van de renteverandering is veel prominenter aanwezig. Een van de
belangrijkste dingen waar je over praat is het renterisico. Vroeger was dat geen
punt van discussie. Het rekening houden met het renterisico maakt het beheer van
pensioengelden anders dan gewone beleggingen. Nu en dan, zoals in 2008 is
gebeurd, neem je in overleg beslissingen die niet zijn ingegeven door
beleggingsoverwegingen maar uit risicobeheer. In april 2008 had je het
onplezierige gevoel, gaat dat allemaal wel goed met de rente? Als belegger denk
je: afblijven, niets doen. Als risicomanager overweeg je wat er gebeurt bij een
verdere daling, dan leidt het fonds grote schade. Dus dek je een stuk af.”

Grote verschuivingen

Het beleggen voor een pensioenfonds is dammen op diverse borden. APG
organiseerde op basis van risicoprofielen tien verschillende beleggingspoules.
De geografie speelt een minder belangrijke rol dan voorheen. “Bij grote sectoren
als energie, automobielindustrie en pharma maakt het niet uit of het
hoofdkantoor staat in Den Haag of Houston. De ondernemingen vormen een netwerk
van bedrijven die over heel de wereld actief zijn.” Grote verschuivingen wat
betreft het risicoprofiel tekenen zich af ten aanzien van de opkomende landen.
“Bij het ontstaan van de huidige crisis zag je de problemen ontstaan in de
Verenigde Staten en overslaan naar Europa. En waar zakten de aandelen het
hardst? In de opkomende landen in het Verre Oosten. Toch zijn die landen gezond.
Je hebt daar niet van die gekke grote banken en geen overheidsschulden. Alleen
wat meer last van de inflatie.”

Verbijsterende fraude

Freek Vergunst, de man van 28 miljard, doet zijn werk tot eind van de maand
vanuit complex Symphony aan de Amsterdamse Zuidas. Het gebouw is een
hoofdrolspeler in de steeds grotere kringen trekkende vastgoedfraudeaffaire.
“Hoe bij het beheer van al dat geld de integriteit te bewaken? We hebben een
uitgebreide compliance-regeling waarin staat wat van iedereen wordt verwacht.
Dat alleen is niet voldoende. Ondersteund door KPMG wordt eens per jaar een
opfrismiddag gehouden. Daarin worden dilemma’s uitgewerkt. Onderschat niet wat
de kracht van sociale controle is. Daarom wil ik ook nooit dat transacties
vanuit huis worden afgesloten. De kans dat iemand in zijn eentje de fout in gaat
is groter.”

Toch ging het Philips Pensioenfonds, met soortgelijke integriteitsregels,
lelijk in de fout. Grootschalig vond volgens het Openbaar Ministerie
vastgoedfraude plaats. Vergunst: “Toen ik het hoorde, was ik buitengewoon
geschokt. Verbijsterend. Ik leef natuurlijk niet op de achterkant van de maan.
Weet dat dingen anders kunnen gaan dan ze moeten. Je denkt dan aan een individu
dat in de fout gaat. Daar valt iets bij voor te stellen. Maar nee, structurele
vastgoedfraude bedreven door een grote groep mensen? Ik rolde van mijn stoel.”

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels