nieuws

Laatzestiende-eeuws tot in de kleinste details

utiliteitsbouw

Laatzestiende-eeuws tot in de kleinste details

Aan de Kortendijk in Gorinchem staat een trapgevelpandje dat geheel in authentiek laatzestiende-eeuwse stijl is gebouwd. Alleen ontbreekt op de gevel het bordje van Monumentenzorg, want het Hamelhuis is splinternieuw.

Van dat laatste is zowel aan binnen- als buitenzijde weinig te zien. Behalve
een traditionele trapgevel heeft het pand eikenhouten kruisvensters voorzien van
glas-in-loodramen met typerende gesmede ijzeren bindroeden, eikenhouten spanten
die deel uitmaken van de hoofddraagconstructie en op het dak rode oud-Hollandse
pannen. Van ‘historiserend’ bouwen is geen sprake, onderstreept restaurateur
Bernard Siera. “We hebben historisch gebouwd, volgens de bouwstijl van de laat
zestiende eeuw. Tot in de kleinste details.” Toen Siera betrokken raakte bij het
plan een Hamelhuis te bouwen, precies op de plek staat waar ooit zeevaarder
Hendrick Hamel woonde, was hij direct enthousiast. Maar ook uitermate kritisch.
“Als je een huis wilt bouwen dat oogt als een pand uit de zestiende eeuw, moet
je het ook goed doen”, zegt Siera, terwijl hij met welgevallen het bijna
voltooide pand bekijkt.

Strooptocht

Het ontwerp dat initiatiefnemer Stichting Hendrick Hamel Foundation had laten
maken, ging compleet op de schop. Verhoudingen en materialen werden aangepast
aan historisch referentiemateriaal en met bestuursleden van de stichting begon
een strooptocht om historische materialen te zoeken. “We hebben bijvoorbeeld
14.000 stuks antieke handvormstenen gesorteerd bij een bedrijf in Oirschot”,
grinnikt secretaris Jacques Snep van de Stichting Hendrick Hamel Foundation.
“Een aardig karwei, want we hadden strekken, koppen en achterwerkers nodig. We
moesten ze een voor een bekijken en op pallets stapelen.” De partij Dortsch
formaat rode handvormstenen – vier eeuwen geleden een vrij algemeen toegepast
type gevelsteen in het Drechtstedengebied – kon uiteraard niet zomaar in een
simpel halfsteensverband worden gelegd. Aannemer De Zwaluwe kreeg opdracht de
gevels als eensteensmuur in zestiende-eeuwskruisverband te metselen, met een
klezoor achter elke eerste kop in de koppenlagen. Als voegafwerking is een
snijvoeg toegepast. Voor de vensters in de voorgevel zijn lichter rode stenen
uitgezocht. Deze zijn voorzien van een Ojiefvormig profiel. Daarmee zijn de
neggekanten en de bogen gemetseld. De bogen zijn opgevuld met parteitse lagen
die nauwkeurig moesten worden gezaagd en gehakt om in de kromming te passen. De
frijnslag op de natuursteen in de gevel is handmatig aangebracht met widiabeitel
en houtenklopper. De kleine glas-in-lood raampjes in de kruisvensters zijn aan
de binnenzijde voorzien van een isolerende glaslaag. Verplicht volgens het
Bouwbesluit, maar ook noodzakelijk, want in het Hamelhuis komt behalve het
kantoor van de stichting een aantal expositieruimtes met museumstukken, waarin
stabiele klimatologische omstandigheden vereist zijn. Siera: “Voor de
historische detaillering van de vensters was het behoorlijk lastig dat we ineens
met een veel dikker glaspakket te maken kregen.”

Korbelen

Aan de binnenzijde springen de machtige eikenhouten binten en kapspanten
direct in het zicht. Die maken deel uit van een houtskeletbouwsysteem dat eind
zestiende eeuw algemeen werd gebruikt. Siera: “De vloeren zijn opgebouwd uit
moer- en kinderbinten, die worden gesteund door een constructie van muurstijlen,
sleutelstukken en korbelen die er als een soort grote jukken onder staan.”
Destijds werd de houtconstructie eerst opgebouwd en de verdieping erop gelegd,
waarna de wanden met hout of baksteen werden aangebracht. Nu is dat precies
andersom gebeurd. Aannemer De Zwaluwe kon simpelweg de elders gemaakte
eikenhouten jukken met de bouwkraan laten zakken in opengehouden sleuven in de
binnenmuren. Aan de opbouw van de houtconstructie kwam geen moer of bout te pas.
Geheel op zestiende-eeuwse wijze steekt het houtskelet met pen- en
gatverbindingen in elkaar. Nagels en hang- en sluitwerk zijn stuk voor stuk met
de hand gesmeed. Speciale aandacht besteedde de smid aan de unieke
vlinderscharnieren op de draairamen en de fraaie gekrulde muurankers die de
gevel met de houtconstructie verbinden. “Lastig voor ons was vooral om alles
geleverd te krijgen. Er zijn nog maar weinig bedrijven die dit soort dingen nog
kunnen maken”, merkt Cor de Heide op. Hij is directeur en oprichter van De
Zwaluwe. “Als bouwbedrijf verdien je niet aan zulke projecten, maar wij doen ze
toch geregeld, om de uitdaging en om het vakmanschap in het bedrijf te houden.”
Voor de Stichting Hendrick Hamel Foundation is het vooral een uitdaging om de
financiering van het project rond te krijgen. “Want dit kost natuurlijk meer dan
een standaardpandje”, verzekert voorzitter Dick van Zanten. “We zoeken nog
sponsors voor een tekort van ongeveer zeven ton.” De stichting klopt daarvoor
aan bij bedrijven, maar ook bij de Koreaanse overheid. Want uiteindelijk begon
het hele verhaal met de schipbreuk van Hendrick Hamel in Korea. Het Hamelhuis
gaat in juni 2010 open.

De ongeluckige Voyagie

Hendrick Hamel of Hendrick (1630-1692) werd beroemd door het reisverslag dat
hij schreef over zijn avontuurlijke tocht in 1653 naar de Japanse handelspost
Deshima. Onderweg verging het VOC-schip ‘De Sperwer’ waarop de Gorinchemse
boekhouder voer voor de kust van het Koreaanse eiland Jeju. Met 35 andere
overlevenden van de schipbreuk zat Hamel dertien jaar gevangen in het land.
Nadat hij met een paar man met een klein scheepje was ontsnapt naar Japan,
schreef Hamel in opdracht van de VOC zijn ‘Journael van de ongeluckige Voyagie
van ’t Jacht de Sperwer’. Dat was eeuwenlang de enige geschreven bron over het
land. ‘In Korea kent daardoor iedereen Hendrick Hamel, want hij maakte Korea
bekend in de wereld. Het is toch te gek voor woorden dat hij zelfs in zijn
geboorteplaats nauwelijks bekend is?’ zegt secretaris Jacques Snep. ‘Daar willen
met de oprichting van het Hamelhuis iets aan doen.’ Het Hamelhuis krijgt onder
meer in Korea gebouwde maquettes met scènes uit Hamels leven en een
‘Hamel-experience’, waarin de ondergang van De Sperwer met veel spektakel wordt
nagebootst.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels