artikel

Duurzaam monument Rotterdam: van energielabel F naar A

utiliteitsbouw 452

Duurzaam monument Rotterdam: van energielabel F naar A

Met de groene energieleverancier Greenchoice als huurder begint het Rotterdamse wederopbouwmonument Square aan een nieuwe toekomst. Het uit 1949 daterende pand werd onder de regie van vastgoedinvesteerder Maarsen Groep opgewaardeerd tot een toonbeeld van hedendaagse duurzaamheid. Door uitgekiende aanpassingen steeg het energielabel van F naar A. En dat was niet eens zo heel ingewikkeld.

Square is een pand met een roemrucht verleden. Het kwam tot stand op initiatief van de Bond van Nederlandse Architecten en het centraal college van het Bouwwezen. J.W.C. Bokx ontwierp het als een tentoonstellingsruimte voor nieuwe bouwstijlen, technieken en innovatieve materialen. De naam (“Plein”) verwijst naar de functie als ontmoetingsruimte, wat duidelijk merkbaar is aan het interieur: het heeft een open en transparant karakter. Ook het exterieur is opmerkelijk dankzij de ronde vorm en het schotelvormige dak met zijn doorsnede van 32 meter. “Het is een prachtig, heel solide gebouw, het heeft wel iets van een ufo”, meent Mark Maters, property manager bij Maarsen Groep.

Door bouwkundige ingrepen, bedoeld om in de pas te blijven met de eisen des tijds, ging het oorspronkelijke karakter van dit unieke gebouw in de loop der jaren enigszins verloren. Ook de functie veranderde uiteindelijk. Square werd een “gewoon” kantoorgebouw, omringd door andere kantoorcomplexen. De laatste huurder vóór Greenchoice was woningcorporatie Vestia.

Voorloper

Evert den Boer, algemeen directeur van Greenchoice, ziet wel overeenkomsten tussen de bijzondere geschiedenis van het pand en de missie van zijn eigen bedrijf. “Square was een vooroploper, en daar herkennen wij ons in. In de uitdagingen van déze tijd zijn wij de vooroplopers, maar dan in de energietransitie. Dat laten we ook in de aankleding van ons kantoor op allerlei plekken zichtbaar terugkomen. Daarmee inspireren we onze medewerkers en tonen we bezoekers onze groene ambities.”

Met ruim 4200 vierkante meter vloeroppervlak en speciale project- en stilteruimtes en flexibele werkplekken komt ook de inrichting aan alle wensen van Greenchoice tegemoet. Er is meer dan voldoende plek voor de 250 medewerkers en het transparante interieur verzekert een goede samenwerking, meent Den Boer. “Door zijn open karakter brengt het alle medewerkers met elkaar in verbinding.”

Elektrische verhuiswagens

Om duurzaamheid uit te dragen hergebruikt Greenchoice een groot deel van het meubilair van het vorige adres. Voor de verhuizing werden elektrische verhuiswagens ingeschakeld. Een ander groen pluspunt is de gunstige ligging ten opzichte van het openbaar vervoer. Het Centraal Station en ov-knooppunt Kruisplein liggen op loopafstand. “Dat is geheel in lijn met ons duurzame karakter. Het was één van onze basiseisen voor een nieuwe plek”, aldus Den Boer.

De vorige huurder gebruikte jaarlijks zo’n 600.000 kWh aan elektriciteit. Dankzij een aantal doordachte ingrepen in gebouw en installaties en het aanbrengen van ledverlichting in alle ruimten komt Greenchoice waarschijnlijk toe met de helft of zelfs minder, verwacht Rob van der Lans. Deze energieprestatieadviseur uit Noordwijkerhout bedacht in opdracht van de Maarsen Groep een pakket maatregelen om het energieverbruik in het gebouw te reduceren en de stroomvoorziening te vergroenen. Hij vond het een uitdagende klus. “Het is een bijzonder fraai gebouw en een waardig monument.

Dat legt je beperkingen op, maar ondanks de monumentale status zijn er bij eerdere renovaties ingrepen geweest die voor een monument eigenlijk niet gebruikelijk zijn. Zo zijn er nieuwe, niet helemaal bij de stijl passende, gevels aangebouwd en aluminium kozijnen aangebracht met HR-glas. Het voordeel van deze ingrepen was dat ze ons werk wat eenvoudiger maakten. Achteraf bleek het gebouw niet moeilijk te isoleren.”

Duurzaam renoveren

Square is aangesloten op de Rotterdamse stadsverwarming, een milieuvriendelijke methode die gebruikmaakt van industriële restwarmte. Maar hoe gebruik je die warmte zo efficiënt mogelijk in een pand van bijna 70 jaar oud? Van der Lans begon met het aanpakken van de buitengevels. Hij koos ervoor de spouw te isoleren met gesiliconiseerde glaswolvlokken, volgens hem het ideale materiaal voor dit gebouw met een spouwbreedte van 11 tot 20 centimeter. “Het zorgt voor een goed isolerende buitengevel waardoor de binnentemperatuur van de kantoren beter regelbaar is.”

Om de condensvorming op koudebruggen tegen te gaan werd de luchtbehandelingsinstallatie (LBK) verbeterd. Van der Lans: “Property Care heeft de bestaande LBK installatie voorzien van nieuwe frequentieregelaars en een nieuw gebouwbeheersysteem.” In het verlengde hiervan werd een nieuwe energiezuinige (schroef)koelmachine voor de airconditioning geïnstalleerd met een milieuvriendelijk koudemiddel.

Vochtkering

Hierna kwamen de vloeren aan de beurt. Die werden geïsoleerd door in de kruipruimten een 35 centimeter dikke laag parels van polystyreen te spuiten. Dit materiaal zorgt ervoor dat de kruipruimte warmer wordt en de vloer minder kou afstraalt. Bovendien werkt de bodemisolatie als een vochtkering om de betonconstructie van de fundering te beschermen. Naar het dak had Van der Lans geen omkijken: “De dakbedekking was al eens eerder vervangen. Na een dakonderzoek bleken er pur-isolatieplaten te liggen die in goede staat verkeerden. Daar hoefden we niets aan te doen.”

Al deze maatregelen bijeen stonden garant voor een afname van het energieverbruik tot het niveau van label B. Maar daarmee was de operatie nog niet voltooid. Aan het laatste hoofdstuk, dat het gebouw het door Greenchoice gewenste energielabel A moet bezorgen, wordt inmiddels druk geschreven met de gemeente Rotterdam. Dit onderdeel draait om de wens om 160 zonnepanelen met een gezamenlijke opbrengst van 37.500 kWh op het dak te mogen plaatsen, waardoor Square voor een groot deel in zijn eigen energie kan voorzien.

Symmetrische vorm

Het plan van Van der Lans gaat uit van plaatsing in een symmetrische vorm van vier velden van elk veertig panelen in oost-west opstelling. Hij koos voor deze vorm omdat die overeenkomt met de zestienhoekige plattegrond van gebouw en dak. De vergunningaanvraag is onlangs ingediend bij de gemeente Rotterdam. Die heeft geen overwegende bezwaren maar stelt, wegens de monumentale status van het pand, wel enkele voorwaarden. Zo moet de kleur van de leidingen overeenkomen met die van de dakbedekking en mogen de leidingen niet zichtbaar langs de gevel lopen. Van der Lans vindt het redelijke voorwaarden. Hij denkt dat de PV-paneel installateur aan alle condities zal kunnen voldoen. “Het komt in orde, het is alleen een kwestie van overleg. Dat kost wat tijd, maar het is de moeite waard. De zonnepanelen zijn de kroon op het werk.”

Dit artikel verscheen in de Cobouw Special Duurzaamheid & Energie

Lees meer over het onderwerp Duurzaamheid en energie op deze website >>

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels