nieuws

Deltacommissaris Peter Glas: “Elk bouwproject verdient een watertoets”

infra 2076

Deltacommissaris Peter Glas: “Elk bouwproject verdient een watertoets”
Deltacommissaris Peter Glas: “We moeten voorbereid zijn op een zeespiegelstijging”. Foto: Valerie Kuypers

Geen bouwproject mag meer starten zonder toets op de effecten van water en klimaat. Met de plannen voor 1 miljoen nieuwe huizen in de pijplijn zal Deltacommissaris Peter Glas daar nog vaak op hameren. “Gebruik gebouwen als sponzen. Let daarop, nog voordat de spade de grond in gaat.”

Glas wil nieuwbouwplannen niet frustreren of blokkeren en spreekt ook geen veto uit voor bouwen in diepe polders, uiterwaarden of voor nieuwe tunnels. “Ik hamer er wel op om na te denken over welke consequenties zo’n keus heeft. Kan die plek nog steeds bij een extreme periode van regen of juist droogte? Zijn daar extra maatregelen voor nodig? Maar ook bij elke nieuwe woning, school, bedrijfsterrein of winkelcentrum is het noodzakelijk om klimaatbestendig en waterrobuust te bouwen. Daar moeten we over nadenken bij het ontwerp, de aanbesteding en realisatie, maar ook bij de periode van beheer en onderhoud daarna. Dat denken moet ‘het nieuwe normaal’ worden. Deze maatregelen hoeven nauwelijks extra geld te kosten. Maar het is gewoon onverstandig om de serverruimte in de kelder te maken, tuinen volledig te betegelen of slimme technieken als warmtepompen onbenut te laten. Niemand zit te wachten op dure bouwprojecten die binnen vijftig jaar onbruikbaar zijn en afgebroken moeten worden.”

Gespreid bedje

De toon is gezet. Met deze Brabander valt niet te spotten. Als de tweede Deltacommissaris vindt hij een gespreid bedje met duidelijke contouren en een mooi budget van 1,3 miljard euro per jaar. Achterover leunen behoort echter niet tot zijn takenpakket. Afgelopen januari nam de oud-watergraaf het stokje over van Wim Kuijken.

Het leek hem wel een gave baan: “Ik heb mijn vinger opgestoken om te laten weten dat ik deze functie ambieerde.” Glas is waterman in hart en nieren, dacht als voorzitter van de Unie van Waterschappen al grif mee bij het opzetten van het Deltaprogramma. Hij liep mee in de sollicitatieprocedure en zag zijn inspanning beloond. Hij mocht afgelopen januari beginnen.

De deltacommissaris kreeg sindsdien al Maxime Verhagen (Bouwend Nederland), Edwin Lokkerbol (Vereniging Waterbouwers) en Marnix Norder (Aedes) op bezoek. Glas ontmoette ook bij hen de overtuiging dat er bij nieuwbouw, renovatie en onderhoud nog een wereld te winnen is.

Water de ruimte geven

Hij is nog niemand tegengekomen die het nut van een apart Deltaprogramma in twijfel trekt. “De dijken moeten allemaal aan de nieuwe normen voldoen en we moeten voorbereid zijn op de zeespiegelstijging. Ook krijgen we te maken met meer weersextremen met veel te veel of juist veel te weinig water.”

De dijken eindeloos verhogen ziet hij niet als een optie. Waar het kan, moet water de ruimte krijgen, zowel bij de rivieren, maar ook in de stad. Glas wijst op Eindhoven waar de het riviertje de Gender weer ruimte krijgt in het stationsgebied. “Dat soort initiatieven verhoogt het absorberend vermogen van de stad, de waterkwaliteit en is tegelijk aantrekkelijk voor de omgeving.” In Utrecht, Den Haag, Leiden en Breda zijn vergelijkbare projecten.

“We hebben het water nu veelal weggeorganiseerd met hoge dijken en Deltawerken. De ondergrond en ligging maken nu weinig uit. Je kunt zowel in veenpolders als op de Veluwe zonder zichtbare problemen bouwen en wonen.”

Regisseren en aanjagen

Glas ziet zijn taak om te regisseren en aan te jagen. “Ja, dan zit je vaak aan ronde tafels. Praten, overleggen en nog eens praten. Dat hoort erbij. Maar ik trek er ook graag op uit en zie met eigen ogen wat er buiten gebeurt.” Hij zag in de Amsterdamse Watergraafsmeer hoe daar een bijzondere dijk is gebouwd met 619 klapankers die zorgen voor extra stabiliteit. “Dat soort innovaties, daar kunnen we er meer van kunnen gebruiken.”

Hij wil binnenkort gaan kijken in Rotterdam en de slimste waterwoonwijk in Helmond. “In Helmond ligt nu nog een ‘green field’ waar 1500 woningen en 12 hectare bedrijfsterrein moet komen. Dan zijn alle nieuwe innovaties en technieken optimaal te benutten. Maar je moet het wel willen en wel doen.”

Dijkversterking Watergraafsmeer

Aan de Amsterdamse Ringdijk in het stadsdeel Watergraafsmeer wordt de dijk versterkt met een nieuwe techniek: de ‘JLD-dijkstabilisator’. Dit gebeurt van binnenuit. De dijk wordt als het ware vastgenageld aan de ondergrond. Zo kunnen de bestaande bomen op de Ringdijk behouden blijven.

De boodschap van klimaatbestendig en waterrobuust verder uitdragen. Dat is zijn taak: “Uitdenken is mooi, maar het gaat natuurlijk om de uitvoering. Daarbij denk ik nadrukkelijk aan de aannemers, waterbouwers, installateurs en architecten. Die krijgen er een taak bij, want dit is geen klein klusje. Het jaar 2050 is de harde deadline die Nederland zichzelf heeft opgelegd. Dat klinkt heel ver weg, maar dat betekent wel elke week een kilometer dijk versterken. Er is geen acuut gevaar. Een extra jaar nadenken over slimme combinaties van dijkversterking met andere functies kan wel, maar langer niet. De veiligheid staat voorop.”

Slimme dijken

Glas verwacht niet dat tegen die tijd drijvende huizen of paalwoningen de standaard hoeven te worden in heel Nederland. “Maar voor sommige gebieden kan zo’n oplossing wel een uitkomst zijn.” Hij ziet ook mooie innovaties als de zandmotor en slimme dijken, die zelfs als exportproduct de wereld veroveren.

“We laten zelfs dijken bezwijken om precies te zien wat er gebeurt. Er is nog een wereld te winnen met sensoren, andere bekleding en constructies. Het is zaak om het momentum te pakken.”

Dat kan natuurlijk niet zonder de marktpartijen. Een sector die hij ziet worstelen met de schommelingen in de conjunctuur, lage marges en te weinig vakmensen. Idealiter ziet hij een bruisende sector voor zich met bouwers die meedenken, initiatieven nemen en kennis delen. Hij heeft niets met een afwachtende houding en hoopt dat marktpartijen zelf met ideeën komen. “De sector heeft de komende jaren voor minimaal aan 25 miljard euro aan omzet te verwachten. Actief meedenken is dan toch niet te veel gevraagd”, stelt Glas retorisch.

Deltaprogramma

De uitgangspunten voor het Deltaprogramma worden elke zes jaar onder de loep genomen. In Deltaprogramma 2021 staat de eerste herijking op het programma. Nu is al duidelijk dat de extreme droogte van vorig jaar zijn consequenties zal hebben en meer aandacht verdient. “We moeten beter nadenken over onze rivieren en de scheepvaart. Het bouwzand kon bijvoorbeeld vorig jaar niet meer via de Twentekanalen worden vervoerd. Bouwmaterialen wil je echt niet allemaal in vrachtwagens vervoeren.”

Peter Glas – Deltacommissaris

Peter Glas (Hoorn, 1956) studeerde biologie en Nederlands recht in Leiden. Hij was in de periode 1983-1989 werkzaam als onderzoeker-consultant bij het Waterloopkundig Laboratorium (WL|Delft Hydraulics) te Delft. Van 1989 tot 1991 werkte hij als senior beleidsambtenaar bij het Directoraat Generaal Milieu van VROM. Daarna keerde hij terug naar WL|Delft Hydraulics (nu Deltares), aanvankelijk als regiomanager Centraal en Oost Europa, later in lijnfuncties. In 2003 werd hij benoemd tot watergraaf van Waterschap De Dommel. In de periode 2004-2015 was hij daarnaast lid van het bestuur van de Unie van Waterschappen, waarvan 2010-2015 als landelijk voorzitter. Sinds 2013 is hij internationaal voorzitter van het OECD Water Governance Initiative. Begin januari van dit jaar volgde Glas Wim Kuijken op als Deltacommissaris.

Het IJsselmeer zal daarin een sleutelpositie vervullen. “Het peilbesluit is inmiddels aangepast. Sinds juni vorig jaar zorgen we voor een extra buffer aan zoet water in het IJsselmeer. Die kan zorgen voor meer zoet water in grosso modo alle gebieden ten noorden van de provincie Utrecht.”

Topprioriteit in het Deltaprogramma krijgt de stresstest voor gemeentes. De test brengt per gemeente de zwakke plekken in kaart als het gaat om weersextremen. Het gaat dan om wateroverlast en overstromingen, droogte en hitte.

Ambitie

De ambitie dat nog dit jaar alle 330 gemeentes zo’n stresstest uitvoeren, wordt op een enkeling na gehaald. “Dat is mij verzekerd, dus daar ga ik dan vanuit.” Glas heeft geen stok achter de deur om achterblijvers te dwingen. Dat lijkt vooralsnog ook niet nodig.

“Ik voorspel, daar komt de komende jaren ook nog veel werk uit voor de bouw. De uitkomsten hebben grote consequenties voor de inrichting van de bebouwde kom en de randen eromheen. Daar moet rekening mee worden gehouden bij nieuwe woningen. Maar ook bij de verkeersinfrastructuur en het energieneutraal maken van wijken. Zie gebouwen als sponzen en probeer zo veel mogelijk water vast te houden in en om een gebouw. En let meteen op klimaatbestendigheid en het energieverbruik. Het hoeft niet allemaal groots en meeslepend. Dat kan al simpel met het opvangen van hemelwater en het neerzetten van een regenton. Daar ben ik bij mijn eigen woning ook mee begonnen. En dan stap voor stap uitbouwen. Dat is de manier om de gebouwde omgeving aan te pakken.”

Reageer op dit artikel