nieuws

Borrelende berg, rijke berg, circulaire berg: De Bavelse berg is het allemaal

infra Premium 1473

Borrelende berg, rijke berg, circulaire berg:  De Bavelse berg is het allemaal
11122018 Cobouw Opdracht Jaa Drost op de voormalige vuilstort Bavelse Berg. Foto Erald van der Aa

Weiland, winput, vuilstort, berg. De Bavelse berg veranderde vaak van gedaante en staat aan de vooravond van een volgende metamorfose. Volgend jaar moeten er 100.000 zonnepanelen op worden geplaatst en wordt het een heuse zonneberg. Biografie van een berg van dertien in een dozijn. En van de ingenieur die al meer dan 35 jaar vol toewijding voor die berg zorgt.

Jaap Drost is baas van een berg. Van de Bavelse berg om precies te zijn. Ruim twintig meter torent die uit boven de omgeving aan de oostkant van Breda. Drost werkt er al sinds 1982 toen de berg nog een put was. Daar werd het huisvuil en bedrijfsafval van gemeenten rondom Breda in gestort.

Onder de Bavelse berg bevond zich namelijk ooit leemhoudende grond. In de oven van de plaatselijke baksteenfabriek leverde dat mooie gele stenen op. Dus werden de weilanden rond boerendorp Bavel gestaag afgegraven. Tot zeker 15 meter diepte. Het is dat ze het grondwater al die tijd  afpompten. Anders was de put ook nog een tijdje een meer geweest.

Particuliere berg

Maar dat was dus nooit het geval. Toen Drost er begon als net afgestudeerd cultuurtechnicus in dienst van Grontmij fungeerde de put al tien jaar als afvalberging. De rechtsvoorganger van Sweco beheerde die niet alleen namens gemeenten rondom. Grontmij was sinds 1971 zelfs eigenaar van de stortplaats. En aangezien Drost al zo lang aan de plek is verbonden zien velen hèm als de eigenaar. Wethouders, provincieambtenaren, omwonenden….. voor hen is Jaap Drost de verpersoonlijking van de Bavelse Berg.  Er is zelfs een straat naar hem vernoemd aan de voet van de berg. En op de top staat een bank met een uitspraak van hem erop. Maar dat heeft een minder plezierige achtergrond.

De Bavelse berg is best een mooie berg, zo tussen het bedrijventerrein en de woonwijken die er in de loop er jaren omheen verrezen. Hij fungeert als overloop naar het landelijk gebied. De bewoners en gebruikers van al die gebouwen er nooit op. De berg is verboden terrein. Er borrelt immers gas omhoog dat ontstaat door het rottende en gistende afval.  Daarom staat er een groot hek omheen. Gras en ander groen zijn al die tijd in bedwang gehouden door de grazende schapen. Want het mocht geen rommeltje worden die Bavelse berg. Daar heeft Drost hoogstpersoonlijk voor gezorgd. De Bavelse berg is een nette berg.

Globaliserende berg

Dat stortgas, zo’n 100 kuub per uur, wordt tot de dag van vandaag omgezet in stroom met een warmtekrachtkoppelinstallatie in een van de gebouwtjes aan de voet van de berg. Duurzame stroom. Toen de stortplaats begin jaren negentig buiten gebruik werd genomen en afgedekt met trisoplast, folie,drainzand en grond, borrelde er veel meer gas omhoog uit de Bavelse berg. Wel 2000 kuub per uur. Genoeg voor de ovens van de steenfabriek waarvoor de put ooit was gegraven. Een vijf kilometer lange leiding voerde de brandstof aan. Drost: “Over circulariteit gesproken. Via een omweg gebruikten ze hun eigen gas.” Maar de fabriek werd overgenomen door een groot internationaal concern, dat weer opging in een nog  groter conglomeraat. Zo werd de Bavelse berg plots een speelbal in handen van grote krachten op het toneel van de globaliserende wereldeconomie.

Goed ingepakt

De 6 miljoen ton huisvuil in het hart van de berg is afgedekt door een 2 mm dik folie, trisoplast, 30 centimeter drainage zand en een laag grond van 80 centimeter. Aan de onderkant is de berg  deels voorzien van een vergelijkbare afdichting volgens de IBC-criteria.

De nieuwe eigenaar van de steenfabriek, Wienerberger trok al snel de stekker uit de fabriek en daarmee moest Drost op zoek naar een nieuwe afnemer van het stortgas. Een tijdje verwarmden twee glastuinders hun kassen met het gas van de Bavelse berg. Maar na een tijdje leverde liep de gasproductie terug en hielden de tuinders het voor gezien.

Sindsdien staat er een warmtekrachtkoppeling in één van de gebouwtjes aan de voet van de Berg, die stroom levert aan het net. Aanvankelijk was er genoeg gas voor twee WKK’s,  maar de gasproductie wordt minder en nu draait er nog maar één installatie. Daarmee dreigt de  Bavelseberg een beetje een overbodige berg te worden.

Bebouwbare berg

Maar dan moet je Drost hebben. Hij zag dat natuurlijk al lang aan komen en ging  begin deze eeuw  met collega’s van Sweco en andere stakeholders al op zoek naar nieuwe functies voor de berg. Bijvoorbeeld sport en recreatie. Dan waren er wel wat gebouwtjes nodig op de berg. Het was geen uitgemaakte zaak dat dat zou lukken,  want dat huisvuil in het hart van de berg rot en gist door, waardoor de berg nog elk jaar een centimeter steeds inklinkt. Bovendien mag de bovenafdichting van folie en bentoniet niet worden doorboord. De Bavelse berg mag geen lekke berg worden. Dus werden er proeven genomen met poeren en andere manieren om bovenop de berg gebouwen te funderen op staal. Deltares keek mee en dat leverde bruikbare concepten op. Het bleek mogelijk om te bouwen op de berg. Niet helemaal verrassend, want het was al eens eerder gedaan bij een oude stortplaats in Nauerna in Noord Holland.

Rijke berg

De kredietcrisis gooide roet in het eten. Alle plannen gingen de ijskast in. De berg zelf had niet direct te leiden onder de financiële perikelen, want de Bavelse berg is een rijke berg.  Toen het gebied nog een vuilstort was, deponeerden gemeenten voor elke vuilniswagen  die ze er leegkieperden een paar cent in het zogeheten nazorgfonds. Anno 2018 telt dat fonds om en nabij de 20 miljoen euro. “Maar daarvoor moet ook eeuwig nazorg kunnen worden geleverd”, benadrukt Drost.

Affakkelen van overtollig gas

“Zoals het onderhouden van de bovenafdichting, het monitoren van bodemvervuiling en oppervlakte water, schoonspuiten van de drainageleidingen, het netjes afvangen van het stortgas. En dat tot in lengte van jaren.”

Drost trof afgelopen decennia regelmatig lokale politici aan zijn bureau die overtuigd waren dat ze een betere bestemming hadden voor het geld uit dat nazorgfonds. Dan was er een nieuwe wethouder aangetreden die hij moest uitleggen hoe belangrijk het was het fonds in stand te houden. Het duurde vaak wel even voor dat de ernst tot hen doordrongen.  Want het was toch merkwaardig, zo’n berg in een andere gemeente die eigendom was van een of ander ingenieursbureau en waarvoor een aanzienlijke pot geld opzij was gezet. Een bijdrage uit dat fonds kon precies dat geld opleveren dat de nieuwbakken politicus miste voor het realiseren van dat nieuwe schoolgebouw of dat andere prestigeproject. Want politiek scoren kon je niet met die Bavelse berg.

Duurzame berg

Toen de crisis voorbij was ontstonden er voorzichtig weer plannen voor de berg.  Hij bevond zich inmiddels binnen de gemeentegrenzen van Breda en die gemeente wil graag haar steentje bijdragen aan de klimaatafspraken van Parijs. Zo ontstond bij Sweco het idee om zonnepanelen te plaatsen op de berg. Op de in totaal 35 hectare grond is volgens Drost plek voor 80 tot 100.000 panelen, genoeg voor een vermogen van zeker 30 MW. Dat is anderhalf keer de hoeveelheid energie die de berg leverde op het hoogtepunt van de stortgasproductie. Het ziet er naar uit dat dat de nieuwe bestemming is voor de Bavelse berg de komende 25 jaar. Want het bestemmingsplan is al gewijzigd en de vergunning verleend. Of de zonneweide er ook komt hangt vooral af van de vraag of het rijk subsidie wil verschaffen aan investeerder en exploitant Rooftop Energy waarmee Sweco in zee is gegaan. Zo gloort er dus nieuwe hoop voor de berg.

Jaap Drostberg

Wat Drost daar zelf nog van mee gaat maken is ongewis. Begin dit jaar werd hij ernstig ziek. Het zag er niet best uit en leek erop dat hij definitief afscheid moest nemen van de berg. Dat leidde tot het gebaar van werkgever Sweco om de straat aan de voet van de berg officieel om te dopen tot Jaap Drostweg. Ook werd die bank op de top neergezet. Als eerbetoon aan meer dan 35 jaar toewijding aan de Bavelse berg.

Maar de behandelingen in het ziekenhuis pakten wonderbaarlijk goed uit en hij is er nog. Hij voelt zich zo goed dat hij inmiddels weer parttime werkt. En in die tijd is hij, hoe kan het anders, vooral bezig met de berg. Niet dat hij nooit iets anders gedaan heeft. Hij heeft binnen Grontmij en Sweco ook andere projecten gedraaid op het gebied van energie en duurzaamheid. Ook was hij zes jaar in dienst van een Limburgse afvalorganisatie. Daar begeleidde hij de inrichting van een vuilstort in een vallei. Daar bouwend ze dus geen berg, maar vulden een vallei op. Om het percolaatwater en stortgas af te kunnen voeren werd er eerst een tunnel gerealiseerd onderin de vallei. De bouw van die tunnel coördineerde Drost.

Renderende berg

Die Drost is duidelijk niet voor één gat te vangen. Bergen, putten, valleien, tunnels. Ze zitten allemaal in het repertoire van de cultuurtechnicus. Maar de Bavelse berg neemt wel een heel speciale plek in. Omdat hij er zo lang aan verbonden was. Hij woont er ook om de hoek. Al is hij nooit Brabants gaan spreken. Zijn Twentse tongval verraadt nog altijd zijn achtergrond.

Op de vraag of de zonneberg ook mooi wordt besluit Drost met een ontwijkend antwoord. Het pragmatische antwoord van de ingenieur. “Daar kun je natuurlijk eindeloos over discussiëren.  Ik vind het niet zo’n interessante vraag.” Begrijp hem goed he. Hij is verknocht aan die berg. Vind hem mooi. Hij houdt van de berg. Maar een berg om een berg is ook niks. Zo’n berg moet wel een doel hebben. Duurzame stroom opleveren bijvoorbeeld. Dan is het een duurzame berg. En als dat nog een beetje geld oplevert is het ook nog eens een rendabele berg.

Reageer op dit artikel