nieuws

Ripperen door betonharde klei

infra 181

Ripperen door betonharde klei

De kleilaag waarin de zinksleuf voor de Fehmarnbelt-tunnel wordt uitgebaggerd, is in de ijstijd flink aangedrukt en zo hard geworden als beton. Boskalis en Van Oord moeten flink aan de bak.

Zand, klei en veen. Dat zijn de bodemsoorten die Boskalis en Van Oord in de Fehmarnbelt tegenkomen. Bodemsoorten waar de bedrijven normaal gesproken goed mee uit de voeten kunnen met hun vloot van hoppers, cutters, backhoes, en andere vaartuigen. Zelfs voor rotsbodems deinzen ze doorgaans niet terug en beschikken ze over gespecialiseerd materieel.

Foto: Opdrachtgever Femern A/S hanteert strenge normen voor de vertroebeling van het water tijdens de baggerwerkzaamheden. Niet meer dan 3 procent van het materiaal mag in suspensie gaan.

Twee jaar lang wordt er wekelijks een element afgezonken

Het probleem bij de Fehmernbelt schuilt volgens areadirector Hans Dieteren van Boskalis in de grote diepte in combinatie met de hardheid van sommige lagen. Want de morene klei die tot op wel 45 meter diepte moet worden uitgebaggerd voor de zinksleuf, is onder druk van het ijspakket tijdens de laatste ijstijd enorm verdicht. Al het water is eruitgeperst en de laag heeft de hardheid gekregen van schraal beton. “Maar met 45 meter onder de zeespiegel zit het te diep om met een cutterzuiger omhoog te halen, wat het meest voor de hand zou liggen.”

Foto: In de Tenderfase hebben Boskalis en Van Oord op het land van een boer de morene klei blootgelegd. Zo konden ze de beste methode uitdokteren om de keiharde kleilaag te lijf te gaan met hun hopperzuigers.

 

Dus zijn Boskalis en Van Oord in de aanbestedingsfase een onderzoek gestart om dat met de grotere hoppers te doen. Zo kwamen ze volgens Govert van Oord, areadirector Europa bij het familiebedrijf uit bij het ripperen. De sleepkop wordt voorzien van grote snijtanden die door de harde klei ploegen en deze losbreken. Het krachtige vacuüm bij de zuigmond moet de losgebroken grond daarna naar boven afvoeren. Dat is het ruwe idee en de kunst is volgens Van Oord om het subtiele spel van druk op de sleepkop, snelheid waarmee die wordt voortgetrokken, vorm van de snijtanden, hogedrukinjectie van water en nog tientallen andere factoren te optimaliseren.

Nadat dit op papier was gebeurd en getest in de eigen laboratoria, is een grote praktijkproef gestart op het terrein bij een boer in Denemarken. Daar lag de morene klei dichter onder de oppervlakte en kon het met graafmachines worden blootgelegd door zo’n 15 meter grond af te graven. Bulldozers met speciale snijtanden gingen vervolgens de harde bodemlaag te lijf. Dat leverde volgens Van Oord ideeën op om de rippertechniek te perfectioneren, maar toonde tegelijkertijd aan dat het een realistische en haalbare aanpak was.

Geheim

Meer willen hij en Dieteren er niet over zeggen. “Dat is het geheim van de smid. In dergelijke kennis schuilt ons concurrentievoordeel op de internationale markt. Meerdere schepen van beide bedrijven zullen met de speciale koppen worden uitgerust. Gezien de krachten die er op de sleepkop en de zuigbuis worden uitgeoefend, worden dat de grotere hoppers uit de vloot.” Daarnaast worden andere werktuigen zoals backhoes en drijvende kranen ingezet.

Een extra complicatie is volgens Dieteren dat de morene klei ook zwerfkeien bevat. De meeste keien zullen doorsnedes hebben kleiner dan een halve meter. Die kunnen met de reguliere sleepkoppen omhooggehaald. “Ideaal is het niet”, geeft hij direct toe, “want je hebt als baggeraar liever geen grote harde objecten in zuigbuizen en sleepkoppen, maar we verwachten er ook weer niet zoveel tegen te komen dat het nodig is andere maatregelen te nemen. Een kwestie van regelmatig de sleepkop inspecteren als die aan dek wordt getakeld.”

Voor grotere keien die los zijn gekomen door het baggerwerk, zal de bodem af en toe met stalen visnetten worden afgeschraapt. Dat is bij eerdere Deense tunnelprojecten ook succesvol gebeurd. De echte grote jongens van 2 meter of meer in diameter, en de exemplaren die vastzitten in de bodem zullen met drijvende kranen worden losgewrikt en omhoog gehaald.

Vertroebeling

Opvallend aan het werk zijn verder de hoge eisen aan vertroebeling. Opdrachtgever Femern A/S stelt als eis dat niet meer dan 3 procent van het opgebaggerde materiaal in suspensie mag gaan. Dat is een enorm strenge eis, maar Boskalis en Van Oord hebben kunnen aantonen dat ze daaraan kunnen voldoen. Die eis is volgens Dieteren niet specifiek gericht op kwetsbare vissen of andere organismen, maar ingegeven door de wens van de Denen om goed met de leefomgeving om te gaan. “Ook dat is bekend van werken aan de Oresund- en de Storebelttunnel. We hebben heel nauwkeurig moeten specificeren welk deel van de 18 kilometer lange zinksleuf we in welk jaargetijde met welk type materieel aanpakken. Dat heeft, samen met andere kwaliteitscriteria, uiteindelijk voor 50 procent meegewogen bij de gunning. De andere helft was voor de prijs die wij afgaven.”

En verder is het volgens de twee area directors vooral een groot werk en zijn ze trots een dergelijk icoonproject als Nederlandse waterbouwers te mogen uitvoeren. Niet voor niets bedraagt de aanneemsom voor de 18 kilometer lange zinksleuf 600 miljoen euro, eerlijk verdeeld over de twee combinanten. Met het materiaal dat vrijkomt wordt aan de Deense kant een natuurgebied aangelegd. Ook de bouw van een werkhaven, beschermd door een dam, maakt deel uit van het contract. Govert van Oord: “Het is groot en complex, maar werk dat beide bedrijven natuurlijk vaker hebben gedaan. Dat is waar we goed in zijn en waar onze vloten op zijn ingericht.”

De aanbesteding is gedaan in een combinatie met de Duitse aannemers Hochtief en Züblin. Dat leek handig als de opdrachtgever alle vier de deelcontracten aan één partij zou willen gunnen. Maar dat gebeurde niet en Hochtief en Züblin visten achter het net. Vlak voor de geplande ondertekening dienden de Duitse aannemers nog een bezwaar in. Dat leidde tot onverwacht uitstel, een dag voordat half mei officiële ondertekening plaats zou vinden in het bijzijn van ministers, ambassadeurs en andere hoogwaardigheidsbekleders. Op 30 mei werden de handtekeningen alsnog geplaatst, maar in een veel bescheidener setting zonder veel bombarie.

Dieteren: “De Duitse aanneme rs zijn nu uit de combinatie gestapt. Het heeft geen zin om die constructie te handhaven. Zo hadden we dat vantevoren ook afgesproken. Zo steekt het spel in elkaar.”<

Early works

Net als de combinatie met BAM kunnen de baggeraars ook pas beginnen als alle planprocedures in Duitsland zijn afgerond, op zijn vroegst begin 2018. Het is niet uitgesloten dat de opdrachtgever ze vooraf vraagt een aantal zogeheten Early Works uit te voeren, waardoor de daadwerkelijke uitvoering sneller kan verlopen.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels