nieuws

‘Ballast uit het verleden weegt zwaar’

infra Premium 124

‘Ballast uit het verleden weegt zwaar’

De bouwkolom glimt nog lang niet van trots en de winstmarges zijn nog altijd beroerd. Waar blijft dat beloofde effect van de Marktvisie met reële prijzen, plezier en samenwerking? “Het is nog allesbehalve een stabiele volwassen markt.”

De top van de grote opdrachtgevers, opdrachtnemers en brancheorganisaties is het voor 100 procent eens over de koers: de Marktvisie kan het begin markeren van een nieuwe bloeiperiode, waarin trots en samenwerking een hoofdrol spelen. De omslag in de economie kan een extra duwtje in de rug betekenen om de marges op peil te brengen. De valkuil is op te gaan in de waan van de dag en de stip op de horizon uit het oog te verliezen. Het gaat weer de goede kant op, toch?

Verandering is broodnodig

De balans opmaken van de Marktvisie leidt niet direct tot zichtbare effecten, maar de eerste stappen stemmen hoopvol, is topman Jan Hendrik Dronkers van Rijkswaterstaat opgevallen, na bijna een jaar Marktvisie, waarvan hij één van de ambassadeurs is.

De discussie leeft, het borrelt en bruist bij bouwbedrijven

“De discussie leeft, het borrelt en bruist bij de bouwbedrijven, brancheorganisaties en onszelf. We zijn het eens over de koers en we weten hoe de sector er in 2020 uit moet zien. Het is nu een kwestie van doorzetten en doen. Dat is en blijft lastig.” De verandering is letterlijk broodnodig, ziet hij.

Monofunctioneel denken is achterhaald

“De ballast uit het verleden weegt zwaar, maar we moeten onze blik richten op de toekomst. Als de sector nu niet inspeelt op trends als ict, robotisering, nano en 3D gaat het mis. Monofunctioneel denken is achterhaald, een weg is niet uitsluitend voor vervoer en een dam beperkt zich niet tot waterveiligheid. Energieopwekking, omgeving en interactie geven nieuwe dimensies. De wereld verandert en dus de vraag naar het type projecten ook, maar er blijft genoeg te bouwen”, voorspelt Dronkers.

“De sector is tot veel in staat en kan hele mooie dingen maken. Alleen kunnen we beter met elkaar omgaan.”

Smart is het nieuwe toverwoord

Meer lezen in het weekblad?

Meer lezen in het weekblad?
Smart is het nieuwe toverwoord voor de bouwprojecten van de komende decennia. Slim combineren op alle mogelijke niveaus geeft helemaal geen ruimte voor vechtgedrag en uitknijpen. Deze kortetermijnstrategie stoort hem in hoge mate. Zo ook de trend om eigen varianten te maken van de Marktvisie, zoals de waterschappen en corporaties doen.

“Het was nu juist de bedoeling om een geluid af te geven namens de hele sector. Het is niet de visie van Rijkswaterstaat.”

De bouw is te veel bezig met de praktijk van alledag om het roer nu al volledig om te gooien. “Ingrijpen op het DNA van de sector vergt tijd. Cultuur is ingesleten, maar ik zie al veel elan bij vooral de nieuwe generatie. Jonge mensen hebben geen last van de erfenis van de bouwfraude waarin afspraken taboe werden verklaard, die willen gewoon samenwerken en met plezier naar het werk gaan.”

Lessen geleerd bij regelloos tenderen

Zelf tekent de topman geen bouwcontract meer voordat hij antwoord heeft gekregen op de vraag hoe leidende principes als samenwerking en risico’s zijn geregeld. De eerste resultaten zijn zichtbaar bij de aanpak van de A27 Houten/Hooipolder, Ring Utrecht, Beatrixsluis, Zuidasdok, Afsluitdijk, Velsertunnel, A16 en Blankenburgverbinding, N18 en Markerwadden. De topman is bang de projecten te frustreren door ze vroegtijdig veel aandacht te geven.

Toch zijn nu al lessen geleerd bij het regelloos tenderen van de Nijkerkerbrug, loopt de samenwerking soepel bij de wegverbredingen tussen Schiphol/Amsterdam/Almere en worden risico’s nooit meer over de schutting naar de markt gegooid.

Samenwerking en vertrouwen tussen projectteams is cruciaal

Maar waar schuilt nu het geheim van een goedlopend bouwproject? Dronkers is een dag gaan fietsen rond de wegverbreding A12 Arnhem-Veenendaal om het mysterie te ontrafelen.

“Ik heb me afgevraagd waar het verschil zit met andere bouwcontracten. Waarom is dit project nu zo goed verlopen?” Het antwoord schuilt ‘m niet in het contract, maar vooral in de teams die het project uitvoeren en de omgeving, is zijn conclusie.

“De contractvorm kan helpen, maar is niet doorslaggevend. Volgens mij zijn de samenwerking en het vertrouwen tussen de projectteams cruciaal. We laten projecten ook niet meer doormodderen als dat stroef verloopt. Ingrijpen en mensen vervangen is dan het devies. Dat is maatwerk per project. Daarbij speelt de omgeving een belangrijke rol. Zo was de aanleg van de omstreden A4 Schiedam veel lastiger dan de A2 Maastricht, waar de tunnel zeer gewenst is.”

Sneller ingrijpen bij dreigende conflicten

Dronkers grijpt ook sneller in en adviseert andere opdrachtgevers daar ook beter op te letten. Hij wil niet meer pas helemaal aan het einde van de rit worden geïnformeerd als laatste redmiddel. “Als je de hiërarchische lijnen volgt ben je veel te laat.”

Bij de A4 Schiedam is bijvoorbeeld al eerder ingegrepen toen een conflict dreigde over meerwerk en lekkende zandpalen. Tot op het hoogste niveau zijn alle partijen bijelkaar gezet om in een klap tot een werkbare oplossing te komen. “En die is er gekomen.”

Infrasector nog geen stabiele en volwassen markt

De sector is nog lang niet bloeiend en groeiend en kampt met de naweeën van de diepe crisis. “Het is nog geen hele stabiele en volwassen markt. De infrasector kenmerkt zich door een paar grote jongens aan de top, dan heel lang niets en dan een grote poel van kleintjes. Er heerst overcapaciteit en die drukt nog steeds op het prijsniveau, waardoor van evenwicht geen sprake is”, schetst Dronkers de huidige marktsituatie.

De infrasector hobbelt nog achter de woningbouw en b&u aan, waar weer stijgende lijnen zichtbaar zijn.

De erfenis van wangedrag en vechtcontracten uit het verleden werpt voorlopig nog een lange schaduw vooruit. De A15 MaasvlakteVaanplein is inmiddels tot symbool uitgegroeid van alles wat mis kan gaan bij een bouwproject. Het was zelfs een belangrijke reden om met een nieuwe marktvisie aan de slag te gaan. De combinatie van hoge risico’s, lage inschrijving en gebrek aan samenwerking ontaardde in een vechtcontract met enorme verliezen. “Ik heb dat contract toen met een steen op mijn maag getekend.”

Markt, tenzij-denken

Nooit meer wil Dronkers terug naar het ‘markt, tenzij-denken’ en het bijbehorende Bahamamodel.

Dialoog tijdens tender moet veel belangrijker worden

“De dialoog tijdens de tender moet nog veel belangrijker worden om risico’s open op tafel te krijgen en samenwerking concreet te maken. Bij de zeesluis IJmuiden zijn we daar voorzichtig mee begonnen toen we opnieuw werden verrast door een lage inschrijfprijs. Toen zijn we meteen met BAM/VolkerWessels in gesprek gegaan en hebben een audit laten uitvoeren. We willen vooraf zeker weten of een project haalbaar en reëel is. Dat was in dit geval zo.

“Overigens worstelen ceo’s van bouwbedrijven met dezelfde problematiek: zij willen vooraf ook in kaart hebben welke risico’s er zijn en waar problemen zijn te verwachten.”

Focus houden op gezamenlijk belang

Topman Rob van Wingerden van BAM wees hem erop dat de belangen voor 90 procent overeenkomen om een bouwproject tot een goed einde te brengen. Planning, techniek, kwaliteit en het beperken van hinder zijn in de basis geen strijdige belangen en ook kan zowel opdrachtgever als opdrachtnemer goed uit de voeten met een reële marge.

“De focus houden op dat gezamenlijk belang voorkomt veel discussie. We hebben elkaar nodig en moeten elkaar helpen. Daar zijn we het helemaal over eens.”


De ideale bouwcultuur:

Bron: Marktvisie

Reageer op dit artikel