nieuws

Elke tunnel blijft een leerproces

infra Premium 70

Elke tunnel blijft een leerproces
Gaaspertunnel, Rijkswaterstaat

Een tunnelstandaard en een aparte tunnelregisseur moesten alle problemen oplossen en het bouwen van tunnels goedkoper maken. Nu, drie jaar na invoering van de Tunnelwet, zijn de meeste complicaties opgelost en de discussies vrijwel geluwd. Maar tunnels bouwen gaat nog steeds niet vanzelf.

Ze zijn duur in onderhoud, storingsgevoelig door de vele installaties en verbruiken relatief veel energie. Meer dan 50 kilometer van het wegennet is inmiddels een tunnel, maar toch worden ze nog steeds aan de lopende band gebouwd. Wie de afkorting TTI (Tunnel Technische Installaties) laat vallen bij een tunnelexpert, kan steevast rekenen op heftige reacties.

De receptuur ligt inmiddels vast, maar je hebt nog steeds een kok nodig en ingrediënten

De ergernis, stress, vertragingen en forse kostenoverschrijdingen liggen velen nog vers in het geheugen. De frustraties bij de Roertunnel en A2-LeidscheRijntunnel waren wat dat betreft de grootste pijnpunten. De tunnels mochten maandenlang niet open en tot overmaat van ramp lagen Rijkswaterstaat en de bouwers lange tijd op ramkoers. Dat moest echt anders.

Inmiddels heeft tunnelregisseur Jaap Heijboer de opdracht gekregen zichzelf overbodig te maken. Hij heeft daarvoor nog drie jaar de tijd. “Dat gaat wel lukken, verwacht ik.”

Onder de knie

De dure tunneldrama’s hebben ervoor gezorgd dat de installaties nog onevenredig veel aandacht krijgen, maar Heijboer denkt dat bouwers het kunstje nu snel onder de knie krijgen. De A4-Schiedam en Combitunnel Nijverdal zijn in zijn ogen al ‘top of the bill’ qua veiligheid.

“Als installaties niet werken is dat niet met een extra vrachtwagen beton of zand opgelost. In de muziek moet je ook niet beginnen met een stuk van Beethoven. Tunnels zijn complexe materie en dat zal zo blijven, maar met een beetje ervaring wordt het nu snel ‘business as usual’.”

Klankbord

Hij wordt daarin gesterkt door de geluiden uit de klankbordgroep van de diverse tunnelprojecten, waarin zowel opdrachtgevers als markt feedback geven. De standaard is al diverse keren verbeterd en dat zal zo blijven omdat ict zich snel doorontwikkelt. “Zo hebben we bijvoorbeeld punten op het gebied van cybersecurity toegevoegd om hacken te voorkomen.”

De regisseur bemoeit zich momenteel onder andere met de A2-Maastricht, de Gaasperweg en de afgesloten Velsertunnel. “Die is in april precies op tijd dichtgegaan voor de grote renovatie. De voorbereiding ging van een leien dakje. Je kunt merken dat Dura en Besix ervaring hebben opgedaan bij de Coentunnel.”

Tegelijk is Heijboer betrokken bij de tenderfase en voorbereiding van de Zuidas, de Blankenburgtunnel, A13/A16, de Rijnlandroute en de renovatieprojecten Vit2.

Ingrediënten

Tunnels bouwen gaat nog lang niet vanzelf, ervaren ook de bouwers bij de Gaaspertunnel, waar Rijkswaterstaat en IXAS (Fluor, Ballast Nedam, Heijmans) vanaf dag één met de nieuwe standaard werken.

“De receptuur ligt inmiddels vast, maar je hebt nog steeds een kok nodig en ingrediënten”, vergelijkt Ewalt van Dorst, technisch manager TTI van Rijkswaterstaat bij de Gaaspertunnel. Een team van ruim veertig mensen werkt keihard aan het definitief ontwerp voor de 54 installaties.

Specifieke expertise is nog steeds hard nodig

“Bewijs maar eens hoe je een tunnel veilig maakt en in gebruik houdt. Dat draait om system engineering ‘full swing’ en dat is voor veel civiele bouwers nog een leerproces. Logisch, want voor civiele constructies is het aantal raakvlakken in vergelijking tot installaties vaak zeer beperkt en kan worden volstaan met een system engineering ‘light’. Als beton er eenmaal ligt heb je er vijftig jaar nauwelijks omkijken naar, terwijl installaties constant controle en onderhoud vergen.”

De 3 kilometer lange A9-landtunnel heeft de primeur om van meet af aan met de nieuwe tunnelstandaard te werken. Dat voorkomt veel discussies.

“De wet geeft duidelijke spelregels en het proces loopt een stuk soepeler, maar veel moet nog steeds op maat aangepast en specifieke expertise is nog steeds hard nodig”, concluderen ook tunnelexperts Stefan Lezwijn en Johan van der Gaag van Arcadis.

Rode knop

Het adviesbureau is in verschillende rollen betrokken bij bijna alle lopende tunnelprojecten. “Er is geen discussie over wat er gebeurt als je op die ene rode knop drukt, want dat is straks in elke tunnel hetzelfde, maar de omgeving en omstandigheden zijn dat nooit.”

De omgeving en omstandigheden zijn nooit hetzelfde

De tunnelcontracten worden zonder uitzondering geleid door civiele bouwers, waarbij beton goed is voor driekwart van de omzet en de installaties voor het overige kwart. Lezwijn: “Bij beton draait alles om 2 euro per kuub goedkoper inkopen of dunnere wanden. Daar zit de marge, maar bij installaties is die dynamiek totaal anders en draait alles om proces en interactie. Beton heeft lang de ‘lead’ gehad en de neiging bestaat om sterk te sturen op het product met de hoogste omzet, maar die les lijkt wel geleerd. Je ziet een kanteling naar gelijkwaardige rollen.”

Kinderziektes

De tunnelexperts pleiten voor vergaande toepassing van BIM en 3D-modellen bij het ontwerp. Van der Gaag: “Laat dertig automobilisten virtueel door je nieuwe tunnel rijden en je hebt gegarandeerd een aantal kinderziektes te pakken. Wat logisch lijkt op de tekentaf el kan later toch tegenvallen of onduidelijk zijn.”

 


Gewijzigde Tunnelwet

De Wet aanvullende regels veiligheid wegtunnels (Warvw) is per 1 juli 2013 verplicht voor alle wegtunnels langer dan 250 meter met:

Bron: Rijkswaterstaat

Reageer op dit artikel