nieuws

Mijnsteenberg Hendrik zit vol met ‘verrassingen’

infra

Mijnsteenberg Hendrik zit vol met ‘verrassingen’

De Rode Beek mag weer door het dal bij Brunssum meanderen op de plek waar ooit steenfabriek Terca en steenkoolmijn Hendrik domineerden. Het natuurproject verloopt letterlijk niet zonder slag of stoot en krijgt te maken met nikkel, brandbommen en cyanide. “Een berg vol verrassingen.”

Gepantserde machines graven de dertig meter hoge mijnsteenberg Hendrik laag voor laag af. Het moet voorzichtig gebeuren, want er liggen mogelijk brandbommen. Detectie is lastig vanwege de hoge metaalgehaltes in de mijnsteen. “Weinig verloopt hier voorspelbaar.” In de hoogtijdagen van de mijnbouw verdween de Rode Beek begin vorige eeuw in een betonnen koker van 300 meter. In de loop van de jaren werden daar tientallen meters mijnsteen op gestort, die vrijkwam bij het ontginnen van dieper gelegen steenkool. Een eeuw later blijkt de mijnsteenberg Hendrik echter een aantal verrassingen te bevatten, waardoor de uitvoering van het herinrichtingsproject is vertraagd en het budget flink is verhoogd.

De zwarte mijnsteenberg is slechts een van de vier bouwplaatsen waar de Combinatie De Koempel (Ploegam en Dura Vermeer) tegelijk bezig is om de Rode Beek weer door het dal te laten meanderen. In het bos zijn vier mannen in een paar meter diepe bouwput bezig met een grondboring voor het nieuwe hoofdriool. En vlak naast de berg wordt hard gewerkt aan de caissons en de landhoofden voor de nieuwe brug die straks het dal met een hoogteverschil van vijftien meter over een lengte van 72 meter zal overspannen. “Ook dat is nu noodgedwongen een krappe bouwlocatie, want eigenlijk had de naastgelegen berg al weg moeten zijn”, wijst Rick Lormans, projectleider van De Koempel. Een steile, zwarte bergrand torent tien meter boven het maaiveld, terwijl drie mannen acht meter dieper bezig zijn met het aanbrengen van trekstangen op de bodem van het caisson. Het plan is om de mijnsteen te gebruiken voor de herinrichting van het terrein van de oude steenfabriek Terca. Een tijdelijke baileybrug verbindt de berg met het terrein, zodat de vrachtwagens niet over de openbare weg hoeven. “Daar hebben we goed mee gescoord in de gunningsprocedure, want dat scheelt veel hinder voor de inwoners van Brunssum en is een stuk veiliger.”

Het Terca-terrein ligt braak en er is geen baksteen meer te bekennen. Het is een raar, uitgestrekt, donkergrijs maanlandschap zonder begroeiing, met zwarte poelen, waar ooit de mijnsteen werd ‘ingedikt’. Het is nog lastig voor te stellen dat dit gebied over een paar jaar weer aansluit op de Brunssummerheide en graafmachines en vrachtwagens plaats hebben gemaakt voor reeën, dassen en Spaanse vlaggen (zeldzame vlinders).

Geldgebrek was de belangrijkste reden waarom het project maar niet van de grond kwam. Totdat twee jaar geleden de provincie Limburg naast het infraproject ‘Buitenring Parkstad Limburg’ ook een kans zag om voor natuur en landschap kwaliteitsverbetering te realiseren in de verbindingszone tussen de Brunssummerheide en de Schinveldse bossen. Samen met het waterschap Roer en Overmaas en de gemeente Brunssum worden structuurversterkende maatregelen getroffen. De verwachting is dat eind volgend jaar een schitterend stukje ecologische verbindingszone klaar is met de oplevering van de brug, het nieuwe beekdal en de herinrichting van het fabrieksterrein tot natuur- en recreatiegebied.

Veiligheid

De Combinatie let extra scherp op veiligheid en heeft op de vier bouwplekken een eigen veiligheidsregime ingevoerd met bijbehorende stickers voor op de bouwhelm. Het mijnsteengebied wordt beschouwd als saneringslocatie en wie aan de brug werkt, moet verplicht een veiligheidsbril op. “We proberen veilig werken vooral te stimuleren met belonen. Het langs elkaar heen werken wordt voorkomen door wekelijks te overleggen over risico’s, logistiek en gevaarlijke momenten. Die jongens op de bouwplaats weten precies waar de zwakke punten zitten.”

Projectleider Lormans pakt een stukje mijnsteen op, dat in zijn handen verpulvert. Hoewel het geen steenkool is, heb je meteen zwarte handen en sommige grondlagen bevatten ook nog veel metalen. De mijnstenen variëren van blokken van bijna een halve meter tot zeer fijn gruis: “Het is een vreemd goedje: zepig glad bij regen en vervelend stuivend bij droogte. Het is te hard en grof om er damwanden doorheen te trillen, maar toch niet draagkrachtig genoeg om de brug erop te funderen.”

Ondanks enkele tegenslagen op het gebied van de vreemde grondeigenschappen en het vermoeden van aanwezige, niet gesprongen explosieven is Lormans zeer te spreken over de interne samenwerking tussen Ploegam en Dura Vemeer. Ook het overleg met de opdrachtgevers, betrokkenen en omgeving verloopt in goede harmonie. Zo geeft de buurman, het hoofdkwartier van de Navo, bijvoorbeeld geen extra afstemmingsproblemen.

De milieukundige kwaliteit van de mijnsteen blijkt echter veel ongunstiger dan verwacht. Er is sprake van een verhoogd nikkelgehalte en een beperkt aantal andere vervuilingsspots, waaronder een cyanide-verontreiniging. Strikt genomen zijn de nikkelwaardes te hoog om het project volgens de gesloten grondbalans uit te voeren en 450.000 kubieke meter mijnsteen van de berg te verwerken op het naastgelegen Terca-terrein. Lormans: “Het nikkelgehalte hoort wel van nature bij het materiaal en geeft geen problemen voor de kwaliteit van het grondwater of begroeiing.”

Daarom is in overleg met betrokken overheden besloten tot een pragmatisch, nieuw saneringsplan. Hiermee kan binnen de wettelijke kaders de mijnsteen volgens het oorspronkelijke plan worden verplaatst en afgedekt met een meter ‘schoon’ materiaal. Het materiaal voor de afdeklaag komt grotendeels beschikbaar binnen het gebied. Zo komt bij het boren van het riool schoon zand naar boven en zijn sommige lagen voldoende nikkelvrij en kan alsnog de basis van ‘werk met werk maken’ overeind blijven. De cyanide wordt uiteraard wel afgevoerd en gesaneerd.

Het duurt nog tot volgend voorjaar totdat de betonnen koker met de Rode Beek weer tevoorschijn komt en de beek vrij mag stromen door het nieuwe dal. De koker wordt hergebruikt als monument en gaat deels dienst doen als vleermuiskelder. Veel inwoners van Brunssum gebruikten de koker in de oorlog als schuilplek voor bombardementen. In die periode is ook een vliegtuig neergestort, waarvan bekend is dat die kort daarvoor op de mijnsteenberg de brandbommen heeft gelost. “Die zijn voor onze werknemers misschien nog wel gevaarlijker dan een 500-ponder.”

Projectgegevens

Project: Reconstructie Rode Beek

Opdrachtgever: Gemeente Brunssum, waterschap Roer & Overmaas, provincie Limburg

Opdrachtnemer: Combinatie De Koempel (Ploegam BV, Dura Vermeer Groep NV, in samenwerking met Royal HaskoningDHV)

Contractvorm: UAV-GC 2005 (design & construct)

Aanneemsom: 7,6 miljoen euro

Start uitvoering: september 2014

Geplande oplevering: oktober 2017

Werkzaamheden

– Ontgraven, vervoeren en verwerken van 450.000 m3 mijnsteen (vanuit mijnsteenberg Hendrik naar het Terca-terrein (een oude steenfabriek van Wienerberger)

– Creëren van een ecologische verbindingszone;

– Aanleg transportriool (diameter 1200-1500 mm, lengte circa 2 km), riolering en bergingsvoorzieningen;

– Bouwen van verkeersbrug Ganzepool (vrije overspanning 72 meter, dalhoogte 15 meter);

– Saneren en inrichten Terca-terrein; l Ontkluizing van de beek over 300 meter;

– Aanleg recreatiepad door het nieuw te creëren beekdal.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels