nieuws

Beton en staal tegenover én met elkaar

infra Premium

Beton en staal tegenover én met elkaar

Door het meedenken van marktexperts maakt het Theemswegtracé een goede kans naast het alternatief van renovatie van de Calandbrug. “Zonder deze sessies waren we totaal anders de planuitwerkingsfase ingegaan”, is de conclusie van Alberto Sneeuw van ProRail.

Het is voor het eerst dat technische experts uit de bouwpraktijk aanschuiven om in een vroegtijdig stadium mee te denken over kansrijke varianten. “Zonder dat we de markt gebruiken als melkkoe. Alle partijen profiteren van deze werkwijze: de bouw heeft de kans op realisatie van een groot project een stap verder gebracht en de opdrachtgever ziet extra kansen en mogelijkheden om de plannen veel goedkoper verder uit te werken”, zegt Alberto Sneeuw.

Het klinkt logisch om prille plannen en kansrijke varianten te toetsen op haalbaarheid en mogelijkheden tot optimaliseren bij mensen uit de praktijk. Strikte aanbestedingsregels (level playing field met gelijke kansen), gescheiden culturen en natuurlijke argwaan zorgen ervoor dat de rollen van opdrachtgever en opdrachtnemers meestal gescheiden blijven tot het moment van aanbesteden.

Echter, op dat moment liggen alle uitgangspunten vast, inclusief het tracé. Slimme varianten die dan nog vanuit de markt worden aangereikt, komen bijna altijd te laat en zijn onmogelijk in te passen zonder het bestuurlijke proces en de planprocedures volledig te doorkruisen. Tracébesluiten worden dan ook bijna nooit meer opengebroken, ook niet als zich goedkopere of slimmere varianten aandienen. De enkele keer dat wel een beroep op de markt werd gedaan, zoals bij de Afsluitdijk of de A4-Zuid, gebeurde uiteindelijk niets met de uitkomsten omdat de aangereikte ideeën veel te duur bleken. De praktijk is dat beschikbare kennis vanuit de markt tot nu toe veelal onbenut blijft en iedereen op zijn eigen eilandje blijft doormodderen zonder de schakels in de keten optimaal te benutten.

De Calandbrug (1969) was een uitgelezen – “min of meer willekeurige” – kans om te bewijzen dat marktkennis wel in een vroeg stadium is te benutten, zonder regels te overtreden, was de overtuiging van de vier bedenkers: Alberto Sneeuw en Koen Schmitz van ProRail, Gido van der Linde van Rijkswaterstaat en juridisch adviseur Sybren Graafsma.

Ze voelden zich als musketiers toen ze hun plannen doorzetten. Het bewezen succes verdient navolging, is hun overtuiging en de methode moet structureel onderdeel worden van elk nieuw project waarbij sprake is van een complexe opgave. “We hebben bewezen dat het kan.”

De praktijkcase: de spoorbrug tussen Europoort en het Botlekgebied is van cruciaal belang voor de scheepvaart en het treinverkeer. De stalen hefbrug is een belangrijk kunstwerk in de Havenspoorlijn die de Rotterdamse haven verbindt met het Duitse achterland en aantakt op de Betuweroute. Vooral ijzererts, kolen en conainers passeren bovenlangs via de trein, terwijl onderlangs dagelijks verse groenten en fruit vanuit het Westland hun weg naar Engeland vinden over het water en vanuit Zuidoost-Azië Toyota’s en Hyundai’s het land binnenkomen.

Keuze

Nu het goederenvervoer toeneemt en steeds zwaarder wordt, was de vraag na 45 jaar wat te doen met het knooppunt. Grootschalige renovatie van de Calandbrug of scheiden van de vervoerstromen met een nieuw tracé langs de Theemsweg? De laatste variant is het meest toekomstbestendig, maar ook een stuk duurder. ProRail geeft toe dat kostenbesparing een belangrijk argument was om de markt in te schakelen, maar is tegelijkertijd aangenaam verrast over de suggesties op het gebied van de beperking van hinder.

Met een heel nieuw tracé over circa 2,5 kilometer is al snel een klein half miljard euro gemoeid, terwijl renovatie op ruim 150 miljoen euro is geraamd. Daarnaast zijn nog drie varianten onderzocht, maar deze twee acht het ministerie van Infrastructuur en Milieu het meest kansrijk. De referentieontwerpen liggen klaar en de belangrijkste risico’s zijn in kaart gebracht. “Het was precies het goede moment om de markt in te schakelen, want nu waren varianten nog aan te passen.”

De koppeling van de marktconsultatie aan Value Engineering blijkt het ei van Columbus. Bij de Calandbrug zitten de partijen voor beide varianten drie dagen bij elkaar, bij de Blankenburgtunnel één dag. In intensieve sessies zijn problemen en theorieën voorgelegd en getoest. Als blijkt dat het bij de Calandbrug lukt zowel geld te besparen als hinder in te perken, wordt de sessie in beknopte vorm herhaald bij de Blankenburgtunnel. De extra oeververbinding bestaat uit een tunnel, maar omvat ook de kunstwerken over de buisleidingstraat, de kanteldijk aan de noordkant van het water en de aansluiting op de A20 over zachte, venige grond. Bij die sessie ligt de focus volledig op het inperken van hinder, maar ook daar zijn waardevolle ideeën en suggesties vanuit de markt opgedaan over bouwfasering, materiaalstromen, logistiek en de inpassing in de omgeving, nog ruim voordat de aanbesteding van de (tol)tunnel een aanvang neemt.

Het stappenplan van Value Engineering is gericht op het creëren van meerwaarde en zorgt voor een gestructureerde opzet. De setting van een marktconsultatie zorgt ervoor dat bouwers hun ideeën mogen spuien zonder hun kansen bij de aanbesteding te verkleinen.

“Het werd bij de Calandbrug een spel van de ‘betonjongens’ tegen de mannen van staal, want de betonexperts bogen zich over het nieuwe tracé, terwijl de staalbouwers slimme plannen bedachten voor de grootschalige renovatie.”

De betonexperts zagen al snel mogelijkheden om het spoor op de bestaande ondergrond te realiseren via gewapende grondconstructies. “Een variant die vele tientallen miljoenen euro’s bespaart.” De staalbouwers bedachten een slim plan om de hinder van de renovatie te beperken van drie weken volledige stremming van de scheepvaart tot één week stremming en één week overlast. “Door een nadere fasering van de vervanging van het bewegingswerk en door meer van de constructie ter plekke voor te bouwen.”

Een winnaar is er nog niet, want staatssecretaris Wilma Mansveld en de Tweede Kamer moeten komend jaar knopen doorhakken. Eind deze maand is een Kamerbrief te verwachten waarin de verschillende scenario’s met de voor- en nadelen worden voorgelegd. Dankzij de markt ziet die brief er anders uit en zijn de kansen voor het Theemswegtracé gestegen.

Methode value engineering

1 Voorbereidingsfase

2 Informatiefase

3 Functieanalyse

4 Ideegeneratie

5 Evaluatie

6 Ontwikkelen

7 Presentatie

8 Implementeren

Reageer op dit artikel