nieuws

Regels nog niet klaar voor snelle meetmethode

infra Premium

Regels nog niet klaar voor snelle meetmethode

Bodemsaneringen zijn kostbare projecten voor overheden, waarbij veel tijd en geld gaat zitten in het meten en onderzoeken van vervuiling. Voor de waterbodemsanering in de Utrechtse Vecht maken ingenieursbureaus Tauw en Witteveen&Bos (ACV, Advies Combinatie Vecht) gebruik van een techniek waarmee direct, op het werk, waterbodemmonsters geanalyseerd kunnen worden. Alleen is de regelgeving nog niet op deze ontwikkelingen aangepast.

Bij het project ‘Vecht voor de Toekomst’ wordt tot eind 2014 zo’n vijftig kilometer rivierbodem, van de Utrechtse Weerdsingel tot aan Muiden en enkele zijwateren, uitgebaggerd. Er waren verschillende redenen om dit te doen, zegt Frank Otten van waterbeheerder Waternet. “Dit project is een onderdeel van de maatregelen om de rivier te verbeteren. De Vecht is nog nooit uitgebaggerd. Dus om de bevaarbaarheid goed te houden, was het nodig. Daarnaast is de rivierbodem te vuil door – vooral – zinkverontreiniging. Dit werk maakt dus ook de rivier ecologisch gezonder.”

Toen de opdracht in de markt gezet werd, bood Waternet ook de mogelijkheid om de metingen met XRF te verrichten. Otten: “We wisten dat er al eerdere metingen mee zijn gedaan bij bodemsaneringen in Limburg. Wij wilden kijken of deze techniek ook hier meerwaarde had.”

Besparingen

Die meerwaarde, in de vorm van besparingen in tijd en geld, kan fors zijn. De 50 kilometer rivier die moet worden onderzocht is verdeeld in ongeveer 500 vakken van elk grofweg 5000 vierkante meter. Welke delen worden afgegraven is voor het werk al in kaart gebracht door 2500 boringen, die met seismisch onderzoek verwerkt zijn in een Digitaal Terreinmodel. Aan de hand van dat ontgravingsmodel wordt de rivierbodem grof uitgebaggerd. Maar om zeker te weten dat de vervuilingswaardes na het afgraven laag genoeg zijn, moeten er ook nog zogenaamde ‘uitkeuringen’ worden gedaan.

Bij de gangbare methode worden daarbij in ieder vak tien monsters genomen, die in het laboratorium worden samengevoegd tot één mengmonster en onderzocht op resterende vervuiling. Als die nog wordt aangetroffen, moet het hele vak verder worden afgegraven. Het is een relatief tijdrovende en onnauwkeurige methode, want als slechts één of een paar monsters vervuiling aantonen, moet toch het hele vak worden afgegraven.

Volgens XRF-specialist Jasper Schmeits van Tauw kan met zijn techniek veel nauwkeuriger worden gemeten: “Met XRF krijgt ieder monster een aparte meting, en is bovendien vast te stellen op welke diepte de vervuiling ongeveer zit. En waar je bij laboratoriumonderzoek minstens een dag moet wachten, krijg je de uitslag hier direct. Dat scheelt aanzienlijk in de logistiek, omdat een baggerinstallatie direct verder kan afgraven als dat nodig is, en niet terug hoeft naar een plek.”

Inzicht

Otten: “De grootste winst zit natuurlijk in het besparen van de hoeveelheid af te voeren bagger. Je krijgt veel meer inzicht in wat er binnen een vak gebeurt, dus kan er efficiënter worden gewerkt. We besparen met deze methode grofweg 15 procent van de 2,2 miljoen kuub bagger. Dat gaat dus om miljoenen.” Maar om XRF te gebruiken in plaats van de traditionele laboratoriumonderzoeken, is een meewerkende overheid nodig.

Projectleider Alexander Obermeijer van de provincie Utrecht, verantwoordelijk voor de vergunningen en handhaving bij het project, gaf aan dat er vanuit de wettelijke kaders openingen zijn om deze methode te kunnen toepassen. “Het was meteen duidelijk dat je hiermee over veel meer data beschikt en veel meer inzicht krijgt in wat er in de bodem zit en met name handhaving meer handvatten biedt om adequaat te kunnen handhaven. Het probleem is alleen dat de regelgeving niet voorziet in dit soort nieuwe technieken en nog steeds voorschrijft dat bij verificatie van de uitgevoerde sanering reguliere analyses in het laboratorium noodzakelijk zijn. De provincie heeft voor dit project besloten dat onder strikte voorwaarden en met goede uitvoeringsafspraken een uitzondering te kunnen maken. Maar om deze techniek vaker en regulier te kunnen toepassen moeten eigenlijk de beoordelingsrichtlijnen worden aangepast en moeten alle betrokken partijen, overheden en bedrijven, consensus hebben over deze methode.”

XRF

X-Ray Fluorescence of röntgenfluorescentiespectrometrie is een techniek waarbij met straling de vrijkomende golflengtes van verschillende elementen kunnen worden gemeten. Op die manier is het mogelijk om de aanwezigheid en hoeveelheid van bepaalde metalen in een monster te meten. Volgens XRF-specialist Jasper Schmeits is de techniek op zich niet nieuw. “Het wordt al veel langer toegepast in sectoren als de mijnbouw, maar bij bodemsaneringen is dat pas sinds enkele jaren het geval.” De XRF-handscanner kan op het werk worden gebruikt en meet de verontreinigingsgraad uit circa 1 kubieke centimeter aan monstermateriaal. De scanner mag, omdat er met straling gewerkt wordt, alleen worden bediend door medewerkers die zijn geïnstrueerd door de verantwoordelijk röntgenstralingsdeskundige.De meting kan heel snel. “In principe is het een druk op de knop maar voor iedere meting wordt het apparaat wel gekalibreerd met standaardmonsters. Een apparaat kost ongeveer 30.000 euro, maar daarna kost een meting in principe niets meer. De duizenden metingen bij dit project zijn allemaal door dezelfde persoon gedaan.”

Reageer op dit artikel