nieuws

projectHevel geeft tuinder water in overvloed

infra Premium

Spuiter, Zuideruitweg en Wijdenes heten de inlaten die de tuinders in de Driebanpolder tussen Hoorn en Enkhuizen van water voorzien. Aannemer Oosterhof Holman verving voor het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) de oude inlaten voor nieuwe hevelconstructies. Het zijn daarmee de grootste hevels van Nederland, zegt projectleider Ronald Silvius van de aannemer uit Grijpskerk.

De inlaten voorzien de polder al sinds jaar en dag van water. De Spuiter is de grootste van de drie en doet dat al sinds 1784. HHNK wilde de bestaande constructies vervangen omdat die het gewicht van de versterkte dijk tussen Enkhuizen en Hoorn niet zou kunnen dragen. De dijk wordt versterkt om een toekomstige peilverhoging van het Markermeer te kunnen weerstaan. Het hogere peil is een antwoord op de regen die door de veronderstelde klimaatverandering in steeds grotere hoeveelheden verwacht wordt te vallen. Mogelijk moet de dijk om die reden later nog eens worden versterkt wanneer het Markermeer nog meer water moet bergen. “De inlaten kunnen niet zomaar vervallen”, legt Silvius uit. In het voorjaar en de zomer komen de tuinders in de polder soms water tekort. Dat probleem is op te lossen met een gemaal dat water uit het Markermeer in de polder pompt. “De kosten daarvan zijn evenwel hoog”, vertelt Silvius, “nog afgezien van het energieverbruik.” Nieuwe inlaten bouwen was eveneens geen optie. De dijk langs het Markermeer is een primaire waterkering. Constructies als inlaten zorgen voor een verzwakking en gelden vaak als onveilig.

De oplossing: de drie bestaande inlaten vervangen door hevelconstructies. In Nederland komen die volgens Silvius niet vaak voor. “HHNK heeft bij Wieringen zelf ook een hevel ontworpen maar moest de poging staken bij gebrek aan welslagen.” Nabij Enkhuizen is eerder ook een hevelconstructie gebouwd. Die is echter beduidend kleiner dan de drie die de Drieban-polder bedienen.

Auto

Het technische principe is gelijk aan dat waarmee een automobilist via een slangetje brandstof uit de eigen tank overhevelt in een jerrycan van een chauffeur die zonder brandstof langs de weg staat. Het slangetje wordt vacuüm gezogen waarna de vloeistof door de zwaartekracht en het verschil in atmosferische druk gaat stromen. Dat blijft het doen totdat de stroom wordt onderbroken of het vacuüm wordt opgeheven.

In het geval van de watervoorziening trekt een pomp de buis vacuüm. Bij twee van de drie hevels in de dijk gebeurt dat handmatig. De derde wordt op afstand bestuurd met behulp van niveauschakelaars. Deze constructie heeft twee uitstroombuizen. Dat is gedaan omdat de hevel uitkomt in twee sloten met elk een eigen peil. De leidingen steken niet door de dijk maar lopen er overheen en volgen de contouren van de dijk. Een meter grond beschermt de buizen.

Elke hevelconstructie bestaat uit verschillende stukken die met een zettingscompensator aan elkaar zijn gezet. “Met deze compensatoren kan de leiding zettingen in de dijk opvangen”, zegt Silvius. “De dijk kan tot een halve meter gaan zetten. Mede om die reden zijn ook buizen uit de zwaarste kwaliteit HDPE gekozen. Dat is SDR11 en gaat minimaal vijftig jaar mee.”

De buizen zijn op locatie door middel van spiegellassen aan elkaar gezet.

Voor de aanleg zijn de oude buizen en de bijbehorende gemetselde in- en uitlaatconstructies uit de dijk gehaald. GDe buitendijkse inlaat voor de hevels is in tijdelijke bouwkuipen gemaakt. “Een lastig karwei”, zegt Silvius, “niet in de laatste plaats vanwege de slechte weersomstandigheden in september waardoor in stormachtig weer de golven telkens over de rand stroomden en de kuip blank zette.”

Details

De Spuiter heeft zijn oorspronkelijke uitvoering grotendeels teruggekregen. Aan de buitendijkse kant zijn enkele archeologische details bewaard gebleven als een kopsteen die volgens de inscriptie in 1784 uit basalt is gemaakt. De buitendijkse afsluiter is nagemaakt en heeft geen functie meer, ook al zit er een mechaniek op dat de indruk wekt dat de schuif met een slinger op en neer kan bewegen.

Binnendijks stroomt het water via een betonnen goot de poldersloten in. Dat zijn volgens Silvius flinke hoeveelheden van enkele honderden kubieke meters per uur. De stroming waarmee het water toestroomt is zo groot dat telkens een flinke hoeveelheid schelpen mee komt; een erfenis van de voormalige Zuiderzee.

Reageer op dit artikel