nieuws

‘Badkuip met stop’ als retentie

infra Premium

‘Badkuip met stop’ als retentie

Met de aanwijzing van dit enorme gebied is een fundamentele keuze gemaakt om hier geen woningbouw toe te staan. Drie grote watercompartimenten, ecologische dijken, duikers en andere kunstwerken lijken een woonfunctie uit te sluiten. Lijkt, want zeg nooit ‘nooit’ in het wisselvallige politieke klimaat in Nederland.

Gezien de demografische factoren (vergrijzing en ontgroening) en de ingezakte woningbouwmarkt ligt woningbouw in het buitengebied niet voor de hand.

Maar toch. Een gebied van 40 hectare bestemmen voor waterberging, ecozuivering, natuur en enkele recreatievoorzieningen is een gedurfde keuze. “Berekeningen hebben uitgewezen dat er 187.000 kubieke meter water moet kunnen worden geborgen in dit gebied om het stedelijk water van Enschede op een verantwoorde wijze af te voeren”, zegt adviseur-projectleider Stef Fortkamp van waterschap Regge en Dinkel, de opdrachtgever voor de uitvoering van het werk. “Zonder deze waterberging wordt de druk op het bekensysteem van Hengelo en het Twentekanaal te groot. Vergeet niet dat Twente grotendeels op een stuwwal ligt, waardoor er ongewenste situaties kunnen ontstaan in het benedenstroomse gebied van Hengelo tot uiteindelijk in de IJssel. Als we zulke extreme situaties krijgen zoals vorig jaar met 100 millimeter in twee dagen creëer je grote overlast als we niks doen.”

Samen met Fortkamp maakt Cobouw een unieke wandeling door het in aanleg zijnde gebied waar prins Willem-Alexander als toegewijde waterbeheermanager van zou smullen. Als het gebied is ingericht kan geen mens hier meer lopen, omdat het bij piekbuien blank kan komen te staan. We staan aan de achterkant van het immense terrein waar enkele graafmachines flinke happen uit de grond nemen. In totaal moet liefst 120.000 kuub grond worden verzet om de drie watercompartimenten, eco-dijken, rietvelden en kunstwerken aan te leggen. “Voor aannemer Eggengoor is dit een prachtig, uitdagend werk, omdat het terrein geaccidenteerd wordt aangelegd. Het bijzondere is dat we met een gesloten grondbalans werken. Al het zand dat hier wordt omgeploegd wordt weer ergens anders gebruikt”, zegt Fortkamp.

Stadion

We lopen over de kades tussen de strakke vierkante compartimenten die al gevuld zijn met water, afkomstig uit de rioolwaterzuivering op een steenworp afstand van het stadion van FC Twente. Die kades zullen in de toekomst regelmatig overstromen bij extreme piekbuien. Het gebied, waar vroeger aan de rand ooit het zwembad Kristalbad stond, is berekend op de afvoer van 15 kuub water per seconde. We arriveren bij het eerste kunstwerk dat Fortkamp gekscherend de ‘stop op de badkuip’ noemt. Het is een systeem van azobé-damwanden met twee kleine waterbekkens en een nauwe doorgang waardoor het water op de Elsbeek wordt geloosd richting Hengelo, Twentekanaal en uiteindelijk de IJssel. “Dit is een zogenaamd uitstroomkunstwerk, bedoeld om het water op een gedoseerde manier af te voeren. Er gaat gemiddeld zo’n 300 liter water per seconde door dit kunstwerk heen. Eens in de honderd jaar zal het waterpeil boven de damwand uitkomen; dat is allemaal berekend”. De damwanden van 3, 4 meter hoogte zijn vastgezet in de zandbodem en met aangestorte breukstenen gewapend tegen de kracht van het water.

De meest benedenstroomse compartimenten van elk 100 bij 200 meter zijn aangelegd en gevuld met water dat een gemiddeld peil van 1,5 meter zal bereiken. Let wel: we zitten hier op 22 meter boven NAP! Rechts van ons zien we overdwars de eerste rietpollen hun kop boven water uitsteken. Deze strak verkavelde rietzones zorgen voor een nazuivering van het reeds gezuiverde water, waardoor weer ‘leven in het water’ en daarmee nieuwe flora en fauna tot wasdom komen. De strakke vormgeving met vierkante watercompartimenten, rietvelden en ecologische dijken refereert aan een streepjescode, bedacht door landschapsarchitect Abe Veenstra. Het gebied wordt geflankeerd door kaarsrechte elementen, namelijk het Twentekanaal en de spoorlijn. Bovendien, zo filosofeerde de ontwerper, ligt het Kristalbad tussen twee steden, dus koos hij voor strakke vormen.

Compartiment

De ecologische dijk doorklieft overdwars het retentiegebied. Deze honderden meters lange wal overstroomt niet en is bedoeld als eco-zone voor fauna en waterflora. Om het water uit de compartimenten af te voeren zijn in de dijk onder afschot strengen van duikers met elk een diameter van 1250 millimeter gemaakt. “Elk compartiment wordt in vier uur met water gevuld en vervolgens in hetzelfde tijdsbestek ontwaterd. Deze afwisseling van vernatting en verdroging bevordert het eco-systeem en de nazuivering van het water”, doceert Fortkamp.

Even verderop is weer een houten damwandsysteem met sponningen gemaakt waar de snelheid van het stromende water wordt afgeremd en de afvoer gedoseerd. “We hebben azobé-planken toegepast die boven de waterlijn uitsteken en robinia voor de delen onder water”, licht de projectleider toe. We lopen langzamerhand naar de voorkant van het gebied waar het overdekte ijsstadion en daarachter de tribunes van het stadion van FC Twente opdoemen. Achter het ijsstadion heeft Eggengoor een verdeelkanaal vanaf de Elsbeek gegraven dat het water over de eerste twee compartimenten gaat verdelen. Dat gebeurt via twee forse duikers.

Persing

We hebben Kristalbad-Zuid doorkruist, maar de ontwikkeling gaat nog verder. Aan de andere kant van het spoor komt nog Kristalbad-Noord, een gebied van 13 hectare dat één watercompartiment telt. Om het water er naar toe te transporteren wordt een persing onder het spoor gemaakt voor de aanleg van duikers. Aan de andere kant wordt Kristalbad begrensd door het Twentekanaal en daarvoor de oude markegrens tussen Twekkelo en Driene. Deze houtwal wordt gehandhaafd en de oorspronkelijke grenssteen krijgt een speciaal plekje op de wal.

De mensen kunnen van dit uniek staaltje ruimtelijke ordening genieten doordat er om het gebied een fiets- en wandelpad wordt aangelegd. Bovendien worden op de kop twee hoge uitkijktorens geplaatst, zodat men aan Hengelose en Enschedese kant een prachtig uitzicht op het gebied heeft.

De aanleg van de eerste fase van het Kristalbad wordt voor de zomervakantie afgerond. In 2012 is het grondverzet gepland voor de aanleg van Kristalbad-Noord. Dit jaar wordt benut voor de benodigde grondaankopen die best nog veel voeten in de aarde zullen hebben, zo verwacht Fortkamp. De Dienst Landelijk Gebied is verantwoordelijk voor de grondaankopen. De provincie Overijssel en de gemeenten Enschede en Hengelo ondersteunen de aanleg van Kristalbad, het waterschap trekt de uitvoering.

Reageer op dit artikel