artikel

Monofunctionele dijken schreeuwen om breder repertoire

infra

Monofunctionele dijken schreeuwen om breder repertoire

Met een interdisciplinaire benadering is het mogelijk dijken veel meer functies te geven dan alleen het keren van water. Architecten kunnen volgens de BNA helpen met uitbreiden van het dijkrepertoire.

Onder de naam De Adaptieve Dijk voerden het afgelopen najaar zes teams van architecten, landschapsontwerpers, wetenschappers, aannemers en studenten ontwerpend onderzoek uit. Ze gingen actief op zoek naar wat dijken meer kunnen dan het tegenhouden van hoog water. Want dijkbeheerders schieten volgens BNA-directeur Fred Schoorl nog te vaak in een kramp zodra twijfel ontstaat over de sterkte en de veiligheid. “Alles wordt dan meteen ondergeschikt gemaakt aan de techniek in een poging zo snel mogelijk aan de veiligheidsnormen te voldoen. Zo ontstonden op veel plaatsen de laatste decennia in Nederland saaie monofunctionele dijken. Terwijl je in veel gevallen best aan de veiligheidseisen kunt voldoen en tegelijkertijd andere activiteiten op en rond de dijk toestaan. Dat laten de strategieën ook zien. De tijd is er rijp voor om anders naar diJken te kijken.”

Het nieuwe inzicht dat de groep Bagger als bouwsteen opleverde, was dat bouwen met de natuur niet alleen vruchtbaar is langs de kust, maar ook bij de grote rivieren. De groep wil delen van het zomerbed afplaggen, zodat in de winter sediment kan neerslaan. Als dat bij lage waterstanden in de zomer weer droogvalt, zal de wind het meenemen en zo ontstaan rivierduinen of stuifdijken.

Schuifdijk

Het plan De bionische dijk omvat een opvallende noviteit: de schuifdijk. Vier partijen bogen zich over de grebbedijk bij Wageningen en opperden het plan om de plaats weer vrij uitzicht op de rivier te geven door toepassing van een schuifdijk. Die ligt normaliter weggezakt in een drempel en komt omhoog zodra de waterstand op de rivier stijgt. Het grootste deel van het jaar ligt de stad niet in de schaduw van de dijk, maar heeft vrij uitzicht op het water.

Omwonenden weer zeggenschap over dijken

Soms betekent het adaptief maken van dijken ogenschijnlijk een stap terug, zoals het plan Volksdijk. Dat wil de activiteiten op en rond dijken vergroten door de leeflaag in erfpacht te geven, zodat bewoners, bedrijven en anderen daar hun activiteiten op kunnen ontplooien. Er kan dus weer gewoond worden op dijken, maar er kunnen ook gewassen worden verbouwd en bedrijven moeten zich erop kunnen vestigen. Om alle activiteiten onderling goed af te stemmen kan een dijkschap worden ingesteld, waarin alle groepen evenredig vertegenwoordigd zijn en gezamenlijk en democratisch besluiten over ruimtelijke claims. “Dat lijkt terug naar af, naar de beginfase van de dijkenaanleg in de 12de en 13de eeuw”, erkent Schoorl, “maar het is wel in een nieuw jasje gegoten. Ook omwonenden krijgen weer zeggenschap over de dijken.”

Ook ‘De Dijk is nooit af’ wil bewoning op en rond dijken bevorderen door ze verplaatsbaar of vijzelbaar te maken. Zo kunnen ze worden opgekrikt bij volgende dijkverzwaringen, of heen en weer pendelen tussen de uiterwaarden en veilige gebieden achter de dijk. Een serre aan een woonhuis in binnendijks gebied die bijdraagt aan de klimatisering van de woning kan zo in de zomer als tuinbouwkas dienst doen aan de andere kant van de dijk.

Inzichten

Zo leverde De Adaptieve Dijk veel meer plannen met strategieën als inspiratie voor volgende dijkverbeteringen. Ze zijn allemaal gebundeld in een boek dat vorige week verscheen en worden ook overzichtelijk gepresenteerd op de website deadaptievedijk.nl. Voor een paar deelnemers lijkt het project al vervolgopdrachten op te leveren.

De gelegenheidscoalities die zijn gevormd leverden interessante inzichten op, die als het aan Schoorl ligt een vervolg krijgen. Zowel in de discussie als in de praktijk van dijkverbeteringen. Ook waterschappen zijn actief. “Dat vervolg hoeft zich niet te beperken tot de Nederlandse situatie. Samen met de aannemers, ingenieurs en andere adviseurs kunnen die visies inspireren tot nieuwe oplossingen die ook in de Verenigde Staten, Vietnam en Bangladesh kunnen helpen. Landen waar rivierdijken door klimaatverandering kwetsbaar zijn en nieuwe duurzame oplossingen urgent. Dat kan de Nederlandse watersector nog wat opleveren.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels