artikel

Amsterdam en Rotterdam: urban heroes?

infra Premium 231

Amsterdam en Rotterdam: urban heroes?

Amsterdam en Rotterdam zijn de belangrijkste helden van ons land en dat is vooral internationaal van groot belang. Economisch gezien spelen ze een beeldbepalende en onderling aanvullende rol. Voor de BV Nederland genereren zij agglomeratievoordelen door hun omvang en netwerkvoordelen door hun complementariteit.

Deze stelregel gaat niet alleen op tussen steden maar ook binnen steden. Binnen zogeheten metropoolregio’s bevinden zich allerlei centra zoals binnensteden en campussen, ieder met een eigen identiteit. Dit karakter verandert continu. Zo is de binnenstad “niet alleen een place to buy, maar ook een place to be” aldus Koos Seerden, directeur RHO Adviseurs voor Leefruimte.

Amsterdam niet in categorie grote steden

Amsterdam heeft de vakministers uit de verschillende Europese landen en andere internationale deskundigen tijdens de recente discussies over de Urban Agenda heel wat geboden. Maar dat is volgens sommigen niet genoeg. De Amsterdamse hoogleraar grootstedelijke vraagstukken Zef Hemel vindt Nederlandse steden ieder op zich eigenlijk te klein om internationaal een economische rol van betekenis te kunnen spelen.

Zelfs Amsterdam is, internationaal gemeten, een klein stadje

 “Zelfs Amsterdam is, internationaal gemeten, een klein stadje en wordt relatief nog kleiner doordat elders in de wereld megasteden van dertig tot veertig miljoen inwoners ontstaan. Die schaal, die kritische massa, is van levensbelang voor allerlei specialistische functies in het internationale bank- en verzekeringswezen, de accountancy, reclame en advocatuur, maar ook voor allerlei creatieve, trendgevoelige bedrijfjes met een internationale oriëntatie waar onzekerheid domineert. Het is juist daar waar de meeste waarde wordt toegevoegd. Kortom, steden zijn uiterst belangrijk voor economische diversiteit. Grote steden wel te verstaan”

Volgens Hemel valt onze hoofdstad echter niet onder de categorie grote steden. Nog niet, want om die status te bereiken pleit hij voor een verdubbeling van de bevolkingsomvang. Het gaat zeker niet alleen om kwantitatieve groei tot twee miljoen inwoners, maar vooral om het – blijvend – aantrekken van hoogopgeleiden met gespecialiseerde kennis, die het moeten hebben van face-to-face contacten. “De rest van Nederland kan dan meeliften op het succes van Amsterdam. Gebeurt dat niet, dan komt heel Nederland op het tweede plan terecht”, aldus Hemel.

Steden moeten van elkaar profiteren

Anderen, zoals Evert Meijers van de Technische Universiteit Delft, pleiten niet zo zeer voor een verdere uitbouw maar voor een betere afstemming tussen steden. Steden profiteren dan van elkaars omvang en functies (‘borrowed size’). Netwerkkracht wint het zo van agglomeratiekracht. Dat betekent wel een forse verhoogde investering in de onderlinge bereikbaarheid. Deze gespreide oplossing past bij het historische stedenpatroon van Nederland en zou op den duur ook wel eens duurzamer kunnen zijn.

Het relatief kleine Amsterdam staat nu al wereldwijd op plek 4 genoteerd als duurzame stad. Het streven naar een hoge levenskwaliteit, welvaart en geringe uitstoot van broeikasgassen uit zich in het grote aanbod van elektrische oplaadpunten (4000!) en de komst van twee cargohubs, overslagpunten voor goederen aan de rand van Amsterdam. Volgens ex-wethouder Carolien Gehrels, nu directeur Urban Clients bij ARCADIS, doet ons land het in dit opzicht goed, “omdat we gewend zijn om op kleine gebieden toch een leefbare omgeving te creëren”.

Rotterdam duurzame havenstad

Rotterdam behoort tot de wereldwijde top-5 van meest duurzame havensteden

Rotterdam is veel meer dan Amsterdam een havenstad. De Maasvlakte, de Betuweroute maar ook de recente herontwikkeling van het gebied rondom het station Rotterdam Centraal geven aan welke economische dynamiek de stad heeft. Het is opvallend dat Rotterdam ondanks de petrochemische industrie en de havenactiviteiten ook behoort tot de wereldwijde top-5 van meest duurzame havensteden. Niettemin wordt ook in Rotterdam door de gemeente actief ingezet op verdubbeling van het aantal inwoners, zij het alleen in de binnenstad. De minimalisering van de milieudruk is daarbij een belangrijke randvoorwaarde. 

Stad aanjager economie

Rotterdam afficheerde zich nog niet zo lang geleden met “Rotterdam durft!”, daarmee aangevend dat er veel mogelijk is in en rondom de stad. Het aantrekken en (mede-)organiseren van het jaarlijkse, prestigieuze North Sea Jazz Festival is daarvan een voorbeeld. De stad hanteert drie condities om aantrekkelijk voor investeerders en ondernemers gevonden te worden: kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte, kunst en cultuur en voorzieningen als goed openbaar vervoer en een goede mobiliteitsmix.

Bestuurlijke samenwerking op infrastructureel gebied heeft de Metropoolregio Den Haag-Rotterdam bepaald geen windeieren gelegd. De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb trekt die lijn door en wil dat grootstedelijke gebieden meer budget en bevoegdheden krijgen. De stad is immers de aanjager van de economie. Volgens Aboutaleb betekent dit “forse investeringen in hoogwaardig openbaar vervoer, onderwijsinstellingen en culturele voorzieningen met een magnetische aantrekkingskracht”.

Sterke stedelijke netwerken

Stadsregio’s zijn juist het centrum van innovatie, creativiteit en economische vernieuwing

“In Engeland, Italië en Frankrijk stopt de centrale overheid veel energie in de ontwikkeling van metropolen. Dit concept is maar beperkt succesvol en eigenlijk niet bruikbaar voor Nederland. Nederland moet en kan gebruik maken van een sterk stedennetwerk met Amsterdam en Rotterdam als “urban heroes”. Dat vraagt om een goed samenspel van alle partijen, zowel samenwerking tussen burgemeesters als tussen landelijke overheid en stadsbesturen. Stadsregio’s zijn juist het centrum van innovatie, creativiteit en economische vernieuwing”, aldus Aboutaleb.

De Denktank Agenda Stad presenteerde niet voor niets een pamflet met als titel “Sterke stedelijke netwerken”. Het in 2014 door de OESO gemaakte pleidooi van meer massa en grotere dichtheid in de Randstad kan het best worden aangevuld door een pleidooi voor betere connectiviteit en duurzame mobiliteit. De presentatie van de nieuwe generatie zelfsturende elektronische auto tijdens de recente EU-Urban Agenda past prima in deze lijn van denken. Echte helden maken zich niet groter dan ze zijn!

Prof. dr Oedzge Atzema, Rijksuniversiteit Utrecht
Drs Robbert Coops, Winkelman Van Hessen
Drs Mark Frequin, Ministerie van Infrastructuur en Milieu 

Reageer op dit artikel