artikel

Opinie: Kunnen is belangrijker dan kennen

infra

Opinie: Kunnen is belangrijker dan kennen

Na het ongeval met de kranen in Alphen a/d Rijn staan de kranten vol van wat er allemaal mis is gegaan. De beste stuurlui staan ook nu aan wal, mij incluis. Laat ik daarom beginnen met: het zal je maar overkomen.

Werken in de publieke ruimte is en blijft mensenwerk, daarom is het maken en naleven van goede werkafspraken (in een contract) van wezenlijk belang.

Het contract

De renovatie van de Julianabrug is gesloten onder een zogenaamd engineering & construct contract. Een contract waarin de aannemer uitwerkt wat er moet gebeuren en hoe dit zal gebeuren. Hierin is de aannemer verantwoordelijk voor het definitief maken van het ontwerp en realisatie. In de uniforme administratieve voorwaarden van dergelijke contractvormen zijn er diverse mogelijkheden om als opdrachtgever (gemeente Alphen a/d Rijn) te controleren of het werk op de juiste manier uitgevoerd wordt.

Een daarvan is het introduceren van zogenaamde documenten ter toetsing of ter acceptatie. Deze worden door de aannemer opgesteld voor werkzaamheden die een directe relatie hebben met de te leveren prestatie of de voorwaarden waaraan voldaan dient te worden. Denk in het eerste geval aan een ontwerpplan en in het tweede geval aan het overleggen van een bankgarantie.

Een tweede mogelijkheid is toetsing van risicovolle werkzaamheden ter plaatse in de vorm van een stop- of bijwoonpunt. Denk hierbij aan werkzaamheden die onomkeerbaar zijn, zoals het conserveren van stalen bruggen of werkzaamheden met een risicovol karakter zoals het inhijsen van een val.

Een derde overkoepelende mogelijkheid is risicogestuurd toetsen of de aannemer zich houdt aan de eisen en voorwaarden in het contract. In vakjargon systeemgerichte contractbeheersing.

Deze drie mechanismen bieden voldoende houvast om te toetsen of de afgesproken contractkwaliteit wordt geleverd. Het is overigens de vraag of dergelijke controle nodig is als in de selectie- en inschrijvingsfase reeds aangetoond is dat de aannemer deze verantwoordelijkheid kan dragen. Ik onthou me van antwoord op deze vraag. Weet wel dat het een relevante is in de discussie.

Werkplannen en TIS

Het hijsplan is van groot belang. Hoewel de voorwaarden waar het hijsplan aan moet voldoen keurig zijn beschreven in het contract, is dit plan niet opgenomen onder de te toetsen of te accepteren documenten. Dit maakt controle op juistheid en naleving onzeker. Ook het uitvoeringsplan ontbreekt.

In het contract is opgenomen dat de opdrachtgever een onafhankelijke derde partij (TIS: technical inspection service) inschakelt bij ontwerp en totstandkoming van risicovolle onderdelen. De TIS voert risicogestuurde beoordelingen van ontwerpproducten en inspecties uit. N.B. de TIS is dus een vierde controlemogelijkheid.

In de te accepteren documenten wordt wel een keuringsplan genoemd, waarin beschreven wordt hoe wordt voldaan aan de gestelde (uitvoerings)eisen. Hierin kunnen door opdrachtgever stop- en bijwoonpunten worden aangegeven. In casu bij uitstek geschikt voor een TIS optreden. Het is onduidelijk of het inhijsen een stop- of bijwoonpunt was.

Betere contractbeheersing

Wat kunnen we van dit incident leren?

Niet krampachtig meer regels in contracten of wetgeving opnemen. Hiermee zouden we namelijk aangeven dat de huidige contracten niet deugen. Ik durf de stelling aan dat het niet aan de contracten ligt, maar aan een gebrek aan uitnutting en beheersing. Dit gebrek is moeilijk waarneembaar en komt alleen bij projectfalen tot uiting. Het zou beter waarneembaar zijn als duidelijk zou zijn wat contractvorming en –beheersing precies inhoudt en wat je hiervoor moet kennen én kunnen.

Kennis hebben van contractvorming en –beheersing is één. Daadwerkelijk de competenties en de inzichten hebben om te kunnen handelen naar de actuele of te voorziene al dan niet kritieke situatie is twee. Om te kunnen handelen is bijvoorbeeld duidelijk communiceren met alle interne en externe belanghebbenden nodig. Hiermee wordt voor iedereen duidelijk wat men conform contract aan het begin, het eind of tussentijds van het project mag verwachten.

Denk ook aan een goed georganiseerde en tussentijds getoetste verantwoordelijkheidsverdeling met de nadruk op hoe de projectorganisatie ingericht moet worden zodat onzekerheden bespreekbare en beheersbare risico’s worden. Denk aan het boeteregime in werking durven laten treden, ondanks dat hiermee de opleveringsdatum of de relatie in het gedrang komt. Met bovengenoemde aspecten en competenties als aanpassingsvermogen, onderhandelen en besluitvaardigheid blijft het projectteam in control tijdens kritieke situaties. Hiermee krijgen adviseurs niet onevenredig veel invloed en wordt voorkomen dat cruciale besluitvorming op hogere niveaus plaatsvindt. We leren als we daadwerkelijk gebruik maken van de mogelijkheden die de contractvormen ons bieden en de contracten beter beheersen in lijn met de projectrisico’s.

We leren tevens als we vooral doen wat we met elkaar in het contract afgesproken hebben, in het belang van zowel opdrachtgever als aannemer. Het laatste is makkelijker gezegd dan gedaan, want een primaire conditie om te handelen in de geest van het contract is het ook te kunnen.

ir. Tufail Ghauharali is civiel ingenieur en oprichter van contractmanagementbureau AKIDA

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels