artikel

Slachtofferrol bouw contraproductief

infra

Cobouw publiceerde afgelopen tijd geregeld over de problematiek rond de grote projecten, de vechtcontracten en het prijsduiken. Peter Staats schetst de contouren van een ‘waar Grieks drama’. Hij ziet kansen in emvi en best value procurement (BVP), maar stelt tegelijkertijd vast dat we er nog lang niet zijn.

Bankiers worden geregeld als graaiers neergezet, die ten koste van de maatschappij onverantwoorde risico’s namen. Maar de falende bestuurders van aannemingsconcerns blijken droevige slachtoffers van het noodlot en de streken van monopsonist Rijkswaterstaat. Op de Olympus (Koningskade?) beramen de goden en halfgoden (HID’s ?) hun plannen om te hunner vermaak (dbfm?) de stervelingen (aannemers?) dwars te zitten (risico’s?).

Natuurlijk, er is sprake van een economische crisis en de bouw is in zijn wezen sterk conjunctuurgevoelig. De tijd dat iedere onbenul een weiland met de juiste bestemming lucratief tot woonwijk kon ontwikkelen ligt achter ons. Maar is succesvol ondernemen niet voor een belangrijk deel gebaseerd op het vermogen zich aan te passen aan de veranderende omstandigheden? De juiste markten op te zoeken en voor klanten c.q. opdrachtgevers waarde te creëren? Hoe zit dat met de, ook grote, ondernemingen die ook in deze crisis nog redelijk draaien? Waarom speelt Dik Wessels dit wel klaar?

Stevig inzoomen op de “beruchte” projecten zou snel een ander licht op de zaak werpen. Bij het project A2 Maastricht wordt een deel van de bouwkosten min of meer in natura voldaan in de vorm van het recht om een gebied winstgevend te ontwikkelen. Op het moment dat het project in de markt werd gezet een creatief en verstandig idee, waar de aannemers-ontwikkelaars gretig op insprongen. Voordat de definitieve aanbiedingen gedaan werden (inderdaad een dergelijke tender is een langlopend en duur proces) kantelde de vastgoedmarkt. De opbrengst van het ontwikkelpotentieel verdampte. Dit was ook het moment en de reden dat BAM, die misschien wel het beste plan had uitgewerkt, zich genoodzaakt zag zich terug te trekken. De sommetjes waren niet meer kloppend te krijgen. Een erg verstandig besluit, want de basis-matrix van risicomanagement leert immers dat je een risico met een grote kans van optreden en een erg groot gevolg dient te vermijden. Strukton nam, in combinatie met Ballast Nedam, welbewust dit grote risico, wetende dat de kans van optreden bijna zeker was. Pikant detail is dat Strukton op dat moment nog onderdeel vormde van het staatsbedrijf NS!

Dezelfde Strukton en Ballast Nedam treffen we dan wederom als hoofdrolspelers aan bij het volgende bedrijf van het drama: de A15 MaVa (Maasvlakte-Vaanplein). Ingeschreven met heel erg creatieve, maar wellicht niet zo realistische ideeën ( Botlekbrug) en een overdreven gunstige inschatting van risico’s, was de totaalprijs fors lager dan die van de opvolgende inschrijver en de raming van RWS. De procedure de aanbieding af te wijzen als gevolg van een abnormaal lage inschrijving werd door RWS opgestart. De combinatie maakte zich echter zeer hard voor het realistisch gehalte van haar aanbieding en verwierf zo uiteindelijk toch de opdracht.

De bouw is een sterk volume- en dus omzetgedreven bedrijfstak. Bij iets meer omzet dan geprognotiseerd ontstaat er overdekking op de vaste en algemene kosten en ligt winst in het verschiet. Bij iets minder omzet dan geprognotiseerd werkt het systeem andersom en ontstaat er snel onderdekking en dus verlies bij een bedrijf. Bouwbedrijven die in zwaar weer verkeren kunnen financieel onheil tijdelijk doorschuiven naar de toekomst door snel, desnoods voor slechte prijzen, orders binnen te halen. Er wordt omzet “gekocht” en in elk geval cashflow gegenereerd. Tegen beter weten in wordt gehoopt dat tegen de tijd dat het lijk uit de kast komt het tij gekeerd is. Maar hopen heeft weinig te maken met risicomanagement, goed koopmanschap of verstandig ondernemerschap.

Zeker, de aanbestedingspraktijk van laagste prijs is volop aan het evolueren. Emvi en BVP zijn belangrijke ontwikkelingen die ons weghelpen uit de vechtcontracten. Maar we zijn er nog lang niet. Een beeld waarin falende ondernemingen als slachtoffers worden neergezet van boeman Rijkswaterstaat levert echter een contraproductieve bijdrage aan de zo noodzakelijke discussie.

Peter Staats, interim-manager in de infrasector

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels