artikel

Ontwerp en allianties voor mooiere stations

infra

Ontwerp en allianties voor mooiere stations

Martin de Jong uit in Cobouw van 4 maart terecht zijn zorgen over de gesteldheid van nieuwe stations in Nederland. Ontwerp en inzet van de juiste, lokale partijen bieden tal van kansen.

De afgelopen jaren zijn in ons land veel nieuwe stations geopend en met de aanhoudende groei van reizigers zijn bouw en vernieuwing ook de komende jaren te verwachten. Veel stations zijn meer uitgerold dan ontworpen, florerend in soberheid en functionaliteit. Kleine steden en dorpen zijn vaak al dolblij dát ze een station krijgen. In veel gevallen kan haast gesproken worden van ‘treinhaltes’ in plaats van ‘treinstations’.

Ontwerp en uitstraling van menig klein station zijn vrij ongeïnspireerd, zoals de stations met slepende namen als Hengelo Gezondheidspark, Sliedrecht Baanhoek en Heerlen Woonboulevard. Dit komt deels door de traditie van standaardstations en seriebouw, al sinds eind 19de eeuw. Handig voor de herkenbaarheid, de functionaliteit en in financieel opzicht, maar een dergelijk element in de publieke ruimte moet verrassen en passen bij de omgeving.

Eerlijkheidshalve moet gezegd dat er tussen nieuwe stations in kleine en middelgrote gemeenten ook pareltjes zitten, zoals Barneveld Zuid, Nijmegen Goffert en station Helmond. De bijzondere exemplaren van weleer kunnen nog altijd op veel waardering rekenen en krijgen dikwijls een nieuw leven als bijvoorbeeld museum, restaurant of trouwlocatie.

De laatste jaren is op de grote stations flink geïnvesteerd om ze op te waarderen. Met slimme to go-formules, vernieuwing van de stationsoutillage en soms onverwachte functies, zoals de bieb op station Haarlem. Een select groepje kleinere stations is de afgelopen jaren getrakteerd op een impuls van ProRail, in de vorm van groenaanplanting of strakke wachtkamers. Het is te hopen dat het niet blijft bij ad hoc probeersels, maar dat succesvolle ingrepen worden toegepast op alle stations van ons land en dat zo een structurele kwaliteitsslag wordt gemaakt.

Gedurfder

Er is meer nodig. Ontwerp biedt handvatten om integraal aan de kwaliteit van de stationsomgeving te werken. Een gedurfder ontwerp kan zelfs als icoon of landmark fungeren. Het betrekken van het karakter van het gebied, de ruimtelijke context en thematisering bieden nog tal van kansen. De ontwerpstudies voor de Zaancorridor zijn voorbeelden van ontwerpen aan knooppunten waar mobiliteit en ruimtelijke inrichting verbonden worden met aandacht voor de bestaande omgeving.

Martin de Jong wees onlangs in Cobouw terecht op de omslachtigheid in de planningsystematiek en financieringsconstructies. Maar het wijzen naar boven helpt de stationsomgeving zelf niet, zij is meer gebaat bij inzet van de juiste partijen. De alliantiegespreken van Stedenbaan zijn voor grote stations een interessante tool waarmee, op hoog niveau, publieke en private partijen gezamenlijk ontwikkelingen op gang brengen.

Gesprekken met de grote partijen zijn essentieel maar kleinere stations, het gros van de ruim vierhonderd, lenen zich juist voor een lokale aanpak op maat. Nieuwe bewegingen van onderop blijken steeds beter maatschappelijke waarde te creëren en in te spelen op lokale behoeften. Publieke ontwikkelaars en sociaal ondernemers zijn als geen ander in staat ook een publiek domein als het station aan te pakken. Station Deurne is een aansprekend voorbeeld. Het heeft een weinig spannend stationsgebouw van het type ‘standaard Douma’ uit 1976 en wordt, in een gemeente die ruimte schept voor nieuwe initiatieven, van onderop gerevitaliseerd. Voor de ontwikkeling van een aantrekkelijke en bedrijvige stationsomgeving heeft een gepassioneerde bewoner, met buurtbewoners en ondernemers uit het gebied, een coöperatie opgericht. Kleinschalige investeringen als een watertappunt, streekeigen aankleding en groenimpulsen geven het station een subtiele boost. Een voorbeeld van sociaal ondernemerschap voor een mooier stationsgebied. Lokale allianties en aandacht voor ontwerp bieden kansen voor de stationsomgeving, juist ook in kleine en middelgrote plaatsen. Het station is immers een uniek stuk publieke ruimte.

David ter Avest, onderzoeker Lectoraat Dynamiek van de Stad, Holland Rijnland

Twitter: @davidteravest

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels