artikel

‘Risico’s afdekken kost geld’

infra

‘Risico’s afdekken kost geld’

Het dijktraject Kinderdijk-Schoonhovenseveer moet voldoen aan de nieuwe deltanormen. Waterschap Rivierenland werkt samen met Mourik Groot-Ammers in een nieuw soort dijkversterkingsproject: nieuwe technieken moeten de procedurele druk verminderen.

De ‘Elzenhof’, een vrijstaande woning aan de voet van de Lekdijk bij Streefkerk, staat er wat troosteloos bij. De directe omgeving, de tuin en de bestrating, is verwijderd en omgeploegd. Onder de woning is een dikke laag betonfundering aangebracht. Palen tillen de hele constructie een meter boven het maaiveld. Het is een van de twee woningen die in het dijkversterkingsproject KIS (Kinderdijk-Schoonhovense Veer) zijn opgevijzeld, zodat ze niet gesloopt hoefden te worden voor het ophogen van de dijk.

Video Waterschap Rivierenland: Opvijzelen 

Onder en rondom de woning wordt straks een grondpakket aangebracht, dat de bestaande dijk stabieler moet maken. Juist die dijkstabiliteit is een van de grootste problemen in dit deel van de Alblasserwaard, legt Goos den Hartog, heemraad van Waterschap Rivierenland, uit. “Op andere locaties speelt het probleem van piping, onderspoeling van de dijk. Dat is hier minder het geval. Het liefst maak je de dijken 7 meter breder en 3 meter hoger, maar het ontbreekt ons gewoon aan ruimte.” Op veel plaatsen langs de route staan boerderijen inderdaad zeer dicht langs de dijk, of zijn er soms bijna bovenop gebouwd. Opvijzelen was dan ook niet voor iedere woning een optie. Een kleine zestig woningen zijn ‘geamoveerd’, een vriendelijker woord voor sloop. Het opvijzelen wordt toekomstgericht uitgevoerd, zegt Den Hartog. “Als de dijk over een tijd opnieuw versterkt moet worden, kan deze woning relatief eenvoudig opnieuw worden opgevijzeld. De voorzieningen daarvoor zijn er al.”

Het vijzelen is een van de technieken die het waterschap Rivierenland gebruikt om de dijkversterking in het rivierengebied mogelijk te maken. Niet alle technieken zijn nieuw, maar de meeste werden voorheen nooit in dijkversterkingprojecten toegepast.

Maar de toepassing van deze technieken heeft ook een heel praktische reden. Het aanpakken van een dijkgebied als het traject Kinderdijk-Schoonhovense Veer is een potentiële procedurele nachtmerrie. Honderden huizen, zowel binnen- als buitendijks staan in de weg, of belemmeren de bouwwerkzaamheden. Het waterschap heeft te maken met honderden landeigenaren en direct betrokkenen. Onteigeningsprocedures zijn natuurlijk mogelijk, maar zijn tijdrovend en kunnen een bouwproces enorm vertragen, met soms forse financiële gevolgen.

Die procedures zijn hier allemaal achterwege gebleven, zegt projectleider Bram de Fockert. “Er zijn een paar partijen waar we nog mee praten, maar waarmee ik verwacht dat uiteindelijk overeenstemming te vbereiken. Er is nog geen onteigening geweest, en dat zal ook hier niet gebeuren.”

Ook een stukje verderop, in het centrum van Streefkerk, heeft het waterschap voor een nieuwe aanpak gekozen. Buitendijks, naast de bestaande dijk, ligt inmiddels een flink grondpakket. Het moet een nieuwe ‘klimaatdijk’ worden, net zo hoog als de oude dijk, maar op sommige plaatsen 30 meter breed. De dijk wordt geschikt gemaakt voor woningbouw erop en wordt tevens een wandelboulevard. “Het is een nieuwe toevoeging voor Streefkerk,” zegt Den Hartog, “en daardoor krijgt het dorp straks meer dan het vandaag heeft.”

De keuze voor een dergelijke dijk op deze plek was opnieuw een praktische. De Fockert: “Op deze plek is het mogelijk om de dijk buitendijks te verleggen, mede omdat hier al een jachthaven lag. Maar elders is dat moeilijker, omdat we de rivier juist meer ruimte willen geven. Het is de eerste keer dat we zo’n overdimensionering toepassen. Op een normale dijk wil je geen woningbouw, maar hier kan het heel goed.” De 20 à 30 nieuwe woningen die straks op de dijk worden gebouwd zullen geen vijzelvoorzieningen krijgen. “Deze dijk is honderd keer sterker dan de norm. Tegen de tijd dat deze dijk versterkt moet worden, is de levensduur van de woningen allang bereikt.”

Voor de toepassing van dijksversterkingsalternatieven was ook de medewerking van aannemer Mourik nodig. Het waterschap heeft juist ingezet op het meedenken van de bouwers. “En hier leidde dat tot interessante innovaties”, zegt Den Hartog.

Een voorbeeld van die eigen inbreng van de aannemer is het versterken van de dijk met boorpalen in plaats van diepwanden. Op verschillende plaatsen in de totaal 11 kilometer dijk worden boorpalen 25 diep in de dijk gebracht. Op verschillende plekken zijn in totaal drie stellingen bezig om de stalen, holle buizen om de meter in de grond te brengen aan de binnendijkse zijde. Als de zandlaag is bereikt, wordt de grond weggezogen, een wapeningskorf ingebracht en beton ingestort. Een betonnen deksloof verbindt ten slotte de paalkoppen. Er is een aantal voordelen aan deze aanpak, stelt De Fockert. “Stabilisering met palen is flexibeler. Op een dichte wand komt meer druk te staan dan op een serie palen met ruimte ertussen. Daarnaast is er minder ruimte nodig voor de aanleg, en dat scheelt in de sloop van woningen.”

Video Waterschap Rivierenland: Palenwand 

De oplossing is veel duurder, geeft De Fockert toe. “Maar je dekt hiermee alle risico’s af.” De palenconstructie kende nog wel wat opstartproblemen. “Op de eerste plek waar we dit toepasten, bleek de grond slapper dan we hadden ingeschat, waardoor het beton dat we in de buizen goten, er aan de onderkant weer uit liep. Maar inmiddels zitten we op schema. Er worden tachtig palen per week gestort. In totaal komen er 1350 palen in dit deel van de Lekdijk.”

Waterontspanner en geotextiel

Waterschap Rivierenland heeft een aanzienlijk deel van de primaire dijken in het rivierengebied in beheer. Ook elders wordt gepionierd met nieuwe technieken die de druk op de dijken moet verminderen. In het dijkdeel ten oosten van Schoonhovenseveer werkt Heijmans aan de waterontspanner, een vinding van ingenieursbureau Movares.

Video Waterschap Rivierenland: Waterontspanner

De waterontspanner is een soort overdrukventiel onder de dijk. Het laat het teveel aan wateroverdruk onder en achter de dijk afvloeien. Zo wordt voorkomen dat de grond achter de dijk gaat opdrijven en de dijk kan bezwijken.

Tussen Hagestein en Opheusden wordt samen met Van den Herik een test uitgevoerd met verticaal zanddicht geotextiel. Dit materiaal laat wel water door, maar geen zand. Hierdoor wordt het ontstaan van pipes, waterstromen onder de dijk die zand meevoeren en zo de dijk verzwakken, voorkomen.

Video Waterschap Rivierenland: Geotextiel

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels