artikel

Constructies van geotextiel helpen natuur een handje

infra Premium

Wat is de overeenkomst tussen de Baai van Rio de Janeiro en het Wormer- en Jisperwater ten noorden van Amsterdam? In het laatste gebied lost ingenieursbureau Tauw slib- en stromingsproblemen op met behulp van schermen van geotextiel. Hetzelfde bureau zit op het vinkentouw om delen van de baai waarin in 2016 enkele Olympische sporten worden beoefend, met dezelfde technieken te zuiveren van plastics en andere rommel.

Het is allemaal nog niet in kannen en kruiken dat advies- en ingenieursbureau Tauw een rol kan gaan spelen bij het schoonhouden van de Baai van Guanabara bij Rio de Janeiro, waar in 2016 de Olympische Spelen worden gehouden. Maar projectleiders Gustav Egbring en Chiel Lauwerijssen van de pilot in het Noord-Hollandse veenweidegebied zijn optimistisch. Zij zijn er in ieder geval van overtuigd dat met textielconstructies van TenCate op en in het water veel problemen kunnen worden opgelost.

Zoals, om dan toch nog maar even dicht bij huis te blijven, de afkalving van de vele rechthoekige eilandjes die het landschap van het Wormer- en Jisperveld zo karakteristiek en daarmee cultureel waardevol maken. “Door de heersende zuidwestenwind hadden we hier in de nauwe watergangen tussen de eilandjes en in de grote plassen te maken met 1 miljoen kubieke meter mobiel slib dat zich steeds maar weer verplaatste’’, vertelt Egbring.

Het water was door de verplaatsing van het nitraatrijke slib voortdurend troebel, waardoor er weinig plantengroei was. Tegelijkertijd kalfden oevers steeds verder af en slibden watergangen en havens vaak direct na het baggeren alweer dicht. Op zeker moment was er 750.000 kuub slib uit het systeem gehaald, zonder dat de situatie eigenlijk verbeterde. Egbring: “Het baggeren gebeurde op steeds grotere schaal en het besef groeide dat het gebied meer gebaat zou zijn met maatwerk.’’ In het toeristische gebied, waar in het zomerseizoen veel wordt gevaren, moest een structurele oplossing komen voor de slibproblemen. Hiervoor bracht ingenieursbureau Witteveen+Bos eerst de stromingsprofielen in het gebied nauwkeurig in kaart. Egbring: “Met deze stromingsmodellering werd heel duidelijk hoe het watersysteem zich gedraagt en de ervaringen uit het veld klopten met onderbouwing van de modellering.”

De bij de pilot betrokken onderzoekers ontdekten vooral op plaatsen waar het water breder is en meer de vorm van een binnenmeertje heeft zogeheten stromingscellen waarin het water in feite wordt rondgepompt. Om de sterke stroming daar af te zwakken, en hiermee de opwoeling van slib te reduceren, bedachten de onderzoekers samen met het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en TenCate Geosynthetics de Slibremmer.

Dit is een verticaal in het water hangend scherm van geotextiel, dat aan de oppervlakte is verankerd aan drijvers van styrofoam. Het scherm wordt op de bodem getrokken door een aan de onderzijde bevestigde zak, die wordt gevuld met zand of bagger op de manier waarop dat gebruikelijk is bij de TenCate Geotube-technologie. Door het scherm haaks in de stromingscel te plaatsen, wordt de wervelstroom afgeremd en woelt er minder slib op.

Aan de bovenkant van de drijvende constructie duwen afstandhouders de drijvers uit elkaar. De ruimte ertussen wordt opgevuld met bagger, waardoor hier nieuwe natuur kan ontstaan. Een grofmazige mat zorgt ervoor dat de baggerspecie niet kan uitspoelen. Lauwerijssen: “De bagger blijkt ontelbare sporendeeltjes te bevatten, waaruit heel veel soorten planten groeien. De ecoloog hier heeft al zo’n dertig verschillende soorten waargenomen die al een lange tijd niet meer voorkomen in het Wormer- en Jisperwater.” Overigens kan de bovenkant van de Slibremmer ook als steiger worden uitgevoerd waaraan bootjes kunnen aanleggen.

De constructie is grotendeels op de wal gemaakt. Hierbij is ook het bedrijf dat in het gebied veel baggerwerk uitvoert, J.P. Schilder uit Ursem, nauw betrokken geweest. Zo moest worden uitgevonden hoe de losse stukken geotextiel van 25 meter lengte het beste aan elkaar gezet konden worden. Het handigste stuk gereedschap bleek uiteindelijk een eenvoudige handnaaimachine te zijn. Zo kon dankzij de drijvers de gehele constructie van 150 meter lengte gemakkelijk naar zijn bestemming worden gevaren.

Met de Slibremmer slaan de onderzoekers in het Wormer- en Jisperwater een aantal vliegen in één klap. Naast nieuwe natuur zorgt de vinding ervoor dat veel minder hoeft te worden gebaggerd en dat tegelijkertijd de waterkwaliteit en het ecosysteem verbetert. De onderhoudskosten van het natuurgebied gaan omlaag, is de verwachting.

Egbring: “Het is in onze visie noodzakelijk om kleinschaliger en veel gerichter te gaan baggeren dan hier altijd gedaan is. Bovendien willen we de bagger die nog vrijkomt hier nuttig gebruiken in plaats van afvoeren naar depots. Elke kuub slib die hier wordt afgevoerd is er wat ons betreft één te veel, ook al omdat het bouwstof is. En als we het hier onder water kunnen houden, scheelt dat ook nog eens behoorlijk wat CO 2-uitstoot.”

Zo is oeverbescherming in het Wormer- en Jisperwater een nuttige bestemming. Afkalvende oevers kunnen worden hersteld door zogeheten baggerbuffers te creëren, ook een vinding van Tauw. Dat gebeurt eveneens met behulp van een drijvend scherm van geotextiel dat verankerd is aan de oever waarachter bagger wordt verwerkt. Zodra de buffer vol is, ontstaat direct nieuwe natuur in de buffer.

In totaal ligt in het gebied nu ruim 2 kilometer scherm van geotextiel. De onderzoekers van Tauw gaan nu de ontwikkelingen in het gebied nauwkeurig volgen.

Amerika en Indonesië

Het project Wormer- en Jisperwater rust op drie pijlers: verbetering van de waterkwaliteit, oeverherstel en nieuwe natuur. De onderzoekers zien een breed scala aan toepassingen voor zowel de Slibremmer als de Baggerbuffer. Gustav Egbring van Tauw: “Om te beginnen hebben we natuurlijk heel veel veenweidegebied waar dezelfde problematiek speelt. In de Loosdrechtse Plassen kun je er de legakkers mee herstellen. Maar we zien zeker ook kansen in Amerika en Indonesië, waar ook veenweidegebieden zijn.” Een variant van de Slibremmer kan bovendien worden ingezet om golven te dempen als alternatief voor dijkversterking of oeverbescherming.

Reageer op dit artikel