artikel

Speel in op kansen bij infraprojecten

infra Premium

Bij een juiste aanpak kunnen volgens Herbert Ticheloven en Erik Tissingh de bedreigingen van grote infrastructuurprojecten beheersbaar worden gemaakt en ook veel kansen worden benut.

Geen weg wordt aangelegd of verbreed zonder ingrepen in het gebied eromheen. Vaak worden grote infrastructuurprojecten gecombineerd met een grootschalige gebiedsontwikkeling. Tot zover weinig nieuws. Gemeenten en provincies investeren zelf ook en betalen mee aan de inpassing van rijksinfrastructuur.

Voorbeelden zijn de A9 bij Amstelveen en Badhoevedorp, de A2 bij Utrecht, de haak om Leeuwarden en het A4/W4-plan in de Leidse Regio. Vooral voor gemeenten is het complex om bij grote ingrepen in de hoofdinfrastructuur de juiste inzet te bepalen. Enerzijds is er de zorg om de leefbaarheid en de ruimtelijke kwaliteit. Anderzijds bieden dergelijke investeringen voor gemeenten een kans die zich maar zelden voordoet: nu of nooit is dan de toon in het raadsdebat.

Complexe situatie

In deze complexe situatie hebben gemeenten te maken met partners als Rijkswaterstaat en ProRail, professionele partijen met een duidelijk doel én met jarenlange ervaring met grote infrastructuurprojecten. Lang niet elke gemeente heeft – begrijpelijkerwijs – ervaring in het zaken doen met partijen als Rijkswaterstaat of ProRail. Dit artikel toont aan dat bij een juiste aanpak de bedreigingen van grote infrastructuurprojecten beheersbaar gemaakt kunnen worden en veel kansen kunnen worden benut.

Afspraken tussen gemeenten en bijvoorbeeld Rijkswaterstaat over inpassing, financiën en fasering van een nieuwe autosnelweg worden vaak keurig vastgelegd in een overeenkomst. Voor het lokale bestuur lijkt daarmee min of meer de kous af, de afspraken zijn immers gemaakt. De ervaring leert evenwel dat het echte werk dan pas begint! Technische uitwerkingen en tegenvallers, moeizame grondverwerving, lokaal verzet en complexe procedures vragen een continue integrale sturing op het project. Daarnaast kunnen nieuwe kaders of omstandigheden van invloed zijn op de haalbaarheid van de afspraken. Wie had bijvoorbeeld de consequenties van de EU-wetgeving over luchtkwaliteit voorzien? Vertragingen en scopewijzigingen zijn het gevolg, waardoor ontwikkelingen die afhankelijk zijn van het infrastructuurproject – zoals een nieuwe aansluiting – ook vertragen, met alle gevolgen voor de gemeentelijke grondexploitatie van dien. Niemand heeft schuld, maar de consequenties zijn enorm.

Processen

De afgelopen jaren zijn de processen rond grote infrastructuurprojecten sterk gestroomlijnd. Dit onder invloed van de commissie Elverding, de WRR en het programma ‘Sneller en Beter’ van het ministerie van infrastructuur en milieu. Gevolg is dat er bij grote infrastructuurprojecten meer dan voorheen wordt geïnvesteerd in de de afstemming met andere overheden en belanghebbenden in de planvoorbereiding. Stel daar als gemeente een professionele projectorganisatie tegenover met een stevige bestuurlijke dekking. Zorg dat de eigen plannen klaar zijn en speel in op de kansen die worden geboden. Investeer in de relatie. Kijk ook eens naar koppelingen van projecten die op het eerste gezicht niet voor de hand liggen. Als eenmaal de trein van de uitvoering gaat lopen nemen de mogelijkheden om nieuwe afspraken te maken sterk af. Laat dat geen reden zijn de samenwerkingsorganisatie op te doeken! Want ook in de uitvoeringsfase gaan veel zaken anders dan gepland en dat biedt weer nieuwe bedreigingen en kansen. Zelfs als het werk aan de aannemer is gegund, ontstaan er nieuwe mogelijkheden. Meer dan eens wordt het detailontwerp nog eens grondig doorgelicht en ontstaan er mogelijkheden voor optimalisaties en werk-met-werk. Een mooi voorbeeld is het W4-plan bij Leiden. Daar bleek een in eerste instantie onbetaalbare fietsbrug slechts een derde van de oorspronkelijke raming te kosten als deze als optie in de aanbesteding van Rijkswaterstaat werd meegenomen.

Partijen als Rijkswaterstaat en Prorail kennen een professioneel project- en risicomanagement. Bedenk dat een gemeente met zaken als bestemmingsplannen, vergunningen, draagvlak en veiligheid een grote invloed heeft op veel risico’s. Werk hier als gemeente actief en met eigen initiatief aan en stel daarbij het algemeen belang centraal. De kans dat daadwerkelijk rekening gehouden wordt met lokale belangen neemt met een dergelijke inzet op heel natuurlijke wijze toe.

Ervaringen

Voorgaande ervaringen zijn gebaseerd op de ervaringen van de auteurs bij grote infrastructuurprojecten in een stedelijke omgeving. De ervaringen leiden tot de volgende leidraad:

• Zorg voor plannen op de plank

• Maak een onderhandelingsagenda

• Maak de eigen bijdrage expliciet

• Neem initiatief

• Zorg voor een professioneel team tot en met de uitvoeringsfase

• Maak afspraken, maar weet dat veel anders zal gaan

• Wees geduldig

Met een dergelijke benadering bent u in staat bedreigingen het hoofd te bieden en kansen te verzilveren.

Herbert Ticheloven en Erik Tissingh

Respectievelijk consultant en manager bij Planresult en eigenaar van 4 tune ‘Economie in ruimtelijke ontwikkeling’.

Reageer op dit artikel