nieuws

OPINIE | Behoefte aan bestuurlijke regie voor de kwaliteit van Nederland

bouwbreed 502

OPINIE | Behoefte aan bestuurlijke regie voor de kwaliteit van Nederland

Drogere zomers en nattere winters met fikse gevolgen voor boeren en burgers. Meer woningen bouwen voor de stedelijke woningmarkt. De woonomgeving klimaatneutraal maken. Voldoende ruimte inrichten voor wind- en zonne-energie.

De opgaven voor de leefomgeving zijn fors. Nú is beleid nodig om straks comfortabel te kunnen wonen, werken en recreëren. Het debat over de verdeling van lusten en lasten is van belang, maar de kwaliteit van onze leefomgeving verdient ook beleidsaandacht. Het is zaak om in te zetten op de kansrijke samenhang tussen de opgaven.

 De verdeling van de lusten en lasten van de energietransitie zorgt voor verhitte discussies. Welk deel van de kosten komt bij kwetsbare groepen terecht? Wie draagt wat bij? Van belang is om daarbij de eigenlijke inzet, namelijk de verduurzaming van de leefomgeving, niet uit het oog te verliezen. Dan gaat het niet alleen om de verdeling van het geld en om de vraag wie welk deel van de opgave voor zijn rekening moet nemen. Het gaat het er vooral om dat onze leefomgeving daadwerkelijk mooier en beter wordt; van de kwaliteit van woningen en woonwijken, en de belevingswaarde van binnensteden en natuurgebieden, tot aan het comfort van het vervoer en de helderheid van lucht en water. Dat gaat alleen maar lukken als we de verschillende opgaven in hun samenhang begrijpen en aanpakken. De loskoppeling van de energievoorziening van fossiele grondstoffen, het daadwerkelijk circulair maken van de economie, de duurzame verbinding van landbouw en natuur en het in goede banen leiden van de verstedelijking en de regionale ontwikkeling; daar komt weinig van terecht wanneer we ze elk voor zich gaan aanpakken.

Klimaattafels

Natuurlijk, je moet ergens beginnen, anders komt er nooit wat van. Dus prima dat er aan vijf klimaattafels gewerkt is aan elektriciteit, de industrie, de gebouwde omgeving, de landbouw en de mobiliteit. Maar het succes van elk van die opgaven is stuk voor stuk afhankelijk van of we in staat zijn om die opgaven op een slimme en gebiedspecifieke manier te verbinden. En dat niet alleen met elkaar, maar ook met bredere kansen en opgaven waar de leefomgeving in Nederland voor staat.

Met de Nationale Omgevingsvisie (NOVI), het Interbestuurlijke Programma (IBP) de uitwerking van de Regionale Energie strategieën (RES) en het Klimaatakkoord heeft bestuurlijk Nederland de sleutels in handen tot het aanpakken van de samenhangende kwaliteiten die we in dit land naar de toekomst toe willen ontwikkelen. Maar dan moeten we wel voorbij een stapeling van sectorale opgaven komen en richting een meer integrale aanpak bewegen. Deze opgave is voor ieder gebied in Nederland anders. In een complex samenspel tussen lokale en regionale bestuurders, bewoners en bedrijfsleven en de nationale overheid dient een uitgewerkte regionale gebiedsopgave te worden vastgesteld: hierin staan klip en klaar de opgaven waar regio’s voor staan, in hun samenhang. Kantel hierbij het perspectief van de nationale sectorale opgave naar de regionale samenhang.

Sleutelpositie

Zo heeft de haven van Rotterdam een sleutelpositie in de nationale energietransitie. Daar komt een heleboel samen, van de logistiek van fossiele en andere grondstofstromen en de verwerking daarvan voor de Noordwest-Europese petrochemische industrie en het nabije Ruhrgebied, tot en met de potentiële verwarming van de woonomgeving van de Metropoolregio Den Haag-Rotterdam (MRDR) en de regionale arbeidsmarkt. Wat gaan we daarmee doen om nationale concurrentiekansen maximaal te benutten? En zo zijn er nog wel wat strategische plekken te onderscheiden in ons land, van het veenweidegebied en de hogere zandgronden tot en met de steden in de Randstad, het rivierengebied en de voormalige energiegebieden (Zuid-Limburgse Mijnstreek, Noord-Oost Groningen, Zuid-Oost Vlaanderen). Met de Noordzee hebben we die samenhangende insteek gekozen. Nu de rest van het land nog.

Lusten en lasten

Welke kwaliteiten voor stad en land staan ons daarbij voor ogen? Wat vereist dat aan besluitvorming op welk schaalniveau? De nationale overheid heeft hierin haar eigen rol. Ten eerste dient zij ervoor te zorgen dat deze uitgewerkte regionale gebiedsopgaven er daadwerkelijk komen. Hierin moet de NOVI een centrale rol spelen. Ten tweede zal de overheid moeten bewaken dat al deze gebiedsopgaven op nationaal niveau tot het gewenste niveau optellen.

De discussie over de verdeling van lusten en lasten is van belang. Maar het is zaak om het toekomstbestendig maken van Nederland daarin niet te laten verzanden. Er is een meer offensief en samenhangend perspectief nodig op wat dat ons aan leefkwaliteit gaat opleveren. Juist ook omwille van het draagvlak. De mens leeft niet bij brood alleen.


Prof. dr. ir. Hans Mommaas, directeur Planbureau voor de Leefomgeving

Reageer op dit artikel