nieuws

Talent zonder ‘last van architectuur’. Zelfs niet van Benthem Crouwel

bouwbreed Premium 1181

Talent zonder ‘last van architectuur’. Zelfs niet van Benthem Crouwel

Het document dat ze voor zichzelf opstelde om de gedachten te ordenen, groeide zomaar uit tot het officiële visie-document voor het ruimtelijk ontwerp van de stations voor de Noord/Zuidlijn. Het is een van de opvallende prestaties die architect Saartje van der Made de Nederlandse bouwprijs opleverde in de categorie Talent met Toekomst.

Ergens in 2008 vroeg de gemeente Amsterdam aan Benthem Crouwel Architects nog eens naar de ontwerpen van de stations voor de Noord/Zuidlijn te kijken die ze zo’n tien jaar eerder hadden gemaakt. Saartje van der Made werkte op dat moment nog geen jaar bij het gerenommeerde bureau en zette voor zichzelf eerst haar gedachten en principes op papier. Die aantekeningen groeiden uit tot een belangrijk visie-document dat bij de contractstukken voor de aannemers werd gevoegd.

Zo’n visie document was er toch zeker allang?
“Er waren al ontwerpen voor de stations. Tot op bestek niveau zelfs. Maar de overkoepelende visie waarop die waren gebaseerd kon nog wel wat sterker.  Ik heb aangegeven hoe de ontwerpen met elkaar verbonden konden worden, de lichtontwerpen opnieuw onder de loep genomen en richtlijnen gegeven voor de inpassing van kunst. “

Waarom vroegen ze daarvoor de jongste bediende van het bureau?
“Ik was afgestudeerd op een ontwerp voor een ondergronds crematorium en had me dus al verdiept in ondergronds bouwen. Vanuit die ervaring heb ik een aantal principes geformuleerd. In de eerste plaats: houd alles heel overzichtelijk. Daarnaast pleitte ik ervoor daglicht zo diep mogelijk in de stations te brengen en dat te gebruiken bij het creëren van heldere looplijnen. Zelfs onderaan de diepste roltrap van station Rokin  kun je  nog een glimp daglicht opvangen. De kleuren van de verlichting en beplating ondersteunen dat. Dieper in het station zijn roodtinten toegevoegd die een warmer en comfortabel gevoel geven. Bovenin is het licht juist wit, wat harder, net als buiten. Onbewust lopen reizigers daar naartoe. Het zijn geen meeslepende architectonische gebaren, maar subtiele ingrepen. Dat maakt de ontwerpen volgens mij juist sterk.”

U heeft geen ‘last van architectuur’ schrijft de jury lovend
“Dat is niet helemaal goed in het juryrapport terecht gekomen volgens mij. Dat je geen last moet hebben van architectuur, zeggen we binnen Benthem Crouwel Architects vaak tegen elkaar als we op zoek gaan naar de meest logische oplossing voor een opdracht. Vooral bij luchthavens, stations en andere infra die we ontwerpen staat functionaliteit voorop.  Je moet de uitgang gemakkelijk kunnen vinden, het andere perron, de bagagehal. Dan leidt nadrukkelijke architectuur alleen maar af.  We proberen heldere gebouwen te maken die zich niet opdringen. Maar nu ik er persoonlijk op word aangesproken vind ik het wel grappig. En het klopt natuurlijk ook: Ik heb geen last van architectuur. Integendeel.”

Bij het gebouw van de Goede Doelen Loterijen had u zelfs geen last van Benthem Crouwel. Het is een heel atypisch gebouw geworden.
“Dat is een verhaal op zich.  De opdrachtgever wilde een gebouw dat als het ware niet af was en dat er overal anders uitziet. Wij gaven bij de tender aan dat we heel veel ideeën hadden voor het pand, maar dat we de gebruikers zelf er nadrukkelijk in wilden betrekken. Dat sloeg aan.”

Hadden ze niet beter een ander architectenbureau kunnen kiezen?
Dat hebben wij ons ook wel eens afgevraagd. En ik heb ook echt wel eens wakker gelegen van de opdracht. Maar het is uiteindelijk een heel boeiend proces geworden, waarbij je in de hoofdstructuur onmiskenbaar de hand van Benthem Crouwel terugziet: de toegevoegde extra bouwvolumes bovenin en het dak daar weer overheen, dat steunt op de boomvormige kolommen.

Bouwtalent met toekomst

De Nederlandse Bouwprijzen worden elke twee jaar uitgereikt tijdens de eerste dag van de Bouwbeurs. Bij deze editie waren naast winnares Saartje van der Made van Benthem Crouwel architects genomineerd in de categorie Talent met Toekomst: Martijn van Gameren. Die leverde bij Paul de Ruiter Architects een belangrijke bijdrage aan de bouw het Biosintrum in Ooststellingwerf. Max Rink en Niels Tilanus waren samen genomineerd voor hun niet aflatende ijver om een nieuw pand voor Natuurmonumenten uit te voeren in warmbeton.

Het interieur is niet van onze hand, dus dan moet je niet vreemd opkijken als dat anders is, wat uitbundiger, dan men van ons gewend is. Maar als je nu hoort hoe blij de gebruikers met het gebouw zijn, kan ik me voorstellen dat we in de toekomst vaker zo’n ontwerpproces met participatie van de gebruikers aangaan.”

Is dit typisch in de benadering Van der Made?
Er zijn wel mensen hier in het bureau die tegen me zeiden: ‘Dit had ik nooit kunnen doen, ik was gillend gek geworden’  Ik vond het ook niet altijd makkelijk hoor, maar het resultaat telt.  Als ik probeer terug te halen wat er altijd terugkomt in mijn werk,  wat ik echt belangrijk vind, dan is het dat ik een ontwerp altijd vanuit de perceptie van de gebruiker probeer te benaderen. Ik kijk altijd nadrukkelijk vanaf ooghoogte. Dat levert andere ontwerpen op dan wanneer je van bovenaf naar maquettes kijkt.”

Altijd al van plan geweest partner te worden bij een groot architectenbureau?”
“Ik wilde eigenlijk voor mezelf beginnen, maar het leek me verstandig na mijn studie eerst een jaar in de keuken te kijken bij een groot bureau. Dan werk je aan een paar mooie projecten en ben je, voor je er erg in hebt, zomaar vijf jaar verder. Inmiddels ben ik zelfs partner. Daar heb ik echt wel even over moeten denken hoor, want een creatief bedrijf hangt sterk af van personen, in ons geval oprichters Mels Crouwel en Jan Benthem. Zij gaan er natuurlijk een keer mee stoppen. Maar we zijn inmiddels met zeven partners, dus dat kunnen we opvangen.”

Naar welk volgend ontwerp mogen we gespannen uitkijken?
“Onze uitbreiding van Museum Arnhem vind ik wel heel spannend. We waren eerst van plan een ondergrondse uitbreiding te realiseren. Dat bleek nog niet zo gemakkelijk en toen we ter plekke gingen kijken werden we gegrepen door die  stuwwal in een prachtige omgeving. We hebben een 16 meter uitkragende rechthoekige doos toegevoegd, met veel glas aan de zijkanten waardoor je steeds weer een andere blik krijgt op de omgeving. De stuwwal, het bos, de uiterwaarden, de Rijn. Lopend van zaal naar zaal en van kunstwerk naar kunstwerk maak je ook een reis door het landschap. Ik ben heel benieuwd hoe dat uit gaat pakken. De eerste aanbesteding liep stuk, maar er is nu meer geld gereserveerd door de gemeente en aan subsidies, waardoor het binnenkort hopelijk wel lukt.”

 

Reageer op dit artikel